{"schema":"vitruvius-aparato-autoral/1","generated":"2026-11-12","metodo":"Comentario lematizado, diccionario del autor y secciones de comentario extraídos del texto de los PDF de las tres ediciones. El locus de una glosa se ancla buscando las palabras del lema en el texto latino de la propia edición: «verificado-por-lema» significa que la secuencia aparece en un único pasaje canónico y la atribución es reproducible. Una autoridad citada por el autor se registra como CITADA, nunca como cotejada: este archivo no verifica ninguna lectura contra un manuscrito.","ediciones":[{"id":"recensio-es","version":"V514","language":"es","pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf"},{"id":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf"},{"id":"theory-en","version":"V297","language":"en","pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf"}],"grados":{"verificado-por-lema":"El lema aparece en un único pasaje canónico: atribución probada por coincidencia textual.","verificado-por-lema-y-pagina":"El lema aparece en varios pasajes; uno solo está impreso en esa página.","verificado-por-lema-y-seccion":"El lema aparece en varios pasajes; uno pertenece a la sección de comentario abierta.","lema-en-varios-loci":"El lema aparece en más de un pasaje y el contexto no desambigua.","sin-anclaje":"El lema no se localizó en el texto latino de la edición."},"registroDeAutoridades":[{"siglum":"H","nombre":"Harleianus","tipo":"manuscrito","citasEnGlosas":0},{"siglum":"G","nombre":"Gudianus","tipo":"manuscrito","citasEnGlosas":0},{"siglum":"S","nombre":"Selestadiensis","tipo":"manuscrito","citasEnGlosas":0},{"siglum":"V","nombre":"Vossianus","tipo":"manuscrito","citasEnGlosas":0},{"siglum":"Vat","nombre":"Vaticanus","tipo":"manuscrito","citasEnGlosas":0},{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica","citasEnGlosas":76},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica","citasEnGlosas":125},{"siglum":"Bude","nombre":"Budé (Les Belles Lettres)","tipo":"edicion-critica","citasEnGlosas":10},{"siglum":"Fleury","nombre":"Fleury","tipo":"edicion-critica","citasEnGlosas":14},{"siglum":"Callebat","nombre":"Callebat","tipo":"edicion-critica","citasEnGlosas":11},{"siglum":"Gros","nombre":"Gros","tipo":"edicion-critica","citasEnGlosas":4},{"siglum":"Soubiran","nombre":"Soubiran","tipo":"edicion-critica","citasEnGlosas":0},{"siglum":"Granger","nombre":"Granger","tipo":"edicion-critica","citasEnGlosas":1},{"siglum":"Marini","nombre":"Marini","tipo":"edicion-critica","citasEnGlosas":0},{"siglum":"Corso","nombre":"Corso","tipo":"edicion-critica","citasEnGlosas":0},{"siglum":"Fensterbusch","nombre":"Fensterbusch","tipo":"edicion-critica","citasEnGlosas":0},{"siglum":"Morgan","nombre":"Morgan","tipo":"edicion-critica","citasEnGlosas":2},{"siglum":"Giocondo","nombre":"Giocondo 1511","tipo":"impresa-antigua","citasEnGlosas":9},{"siglum":"Cesariano","nombre":"Cesariano 1521","tipo":"impresa-antigua","citasEnGlosas":0},{"siglum":"Barbaro","nombre":"Barbaro 1567","tipo":"impresa-antigua","citasEnGlosas":0},{"siglum":"Perrault","nombre":"Perrault 1673","tipo":"impresa-antigua","citasEnGlosas":0},{"siglum":"Sulpizio","nombre":"Sulpizio 1486","tipo":"impresa-antigua","citasEnGlosas":0},{"siglum":"Urrea","nombre":"Urrea 1582","tipo":"impresa-antigua","citasEnGlosas":0},{"siglum":"Philandrier","nombre":"Philandrier","tipo":"impresa-antigua","citasEnGlosas":0}],"recuentos":{"glosas":803,"diccionario":356,"secciones":117,"porGrado":{"verificado-por-lema":567,"sin-anclaje":104,"lema-en-varios-loci":80,"verificado-por-lema-y-seccion":19,"verificado-por-lema-y-pagina":33},"lociCanonicos":731,"lociConGlosaVerificada":102},"secciones":[{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=219","locus":"1.1.3","rotulo":"Comentario I.1.3"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":232,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=232","locus":"1.2.1","rotulo":"Comentario I.2.1"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":242,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=242","locus":"1.3.1","rotulo":"Comentario I.3.1"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":253,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=253","locus":"1.4.1","rotulo":"Comentario I.4.1"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":266,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=266","locus":"1.5.1","rotulo":"Comentario I.5.1"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":283,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=283","locus":"1.6.1","rotulo":"Comentario I.6.1"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":292,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=292","locus":"1.7.1","rotulo":"Comentario I.7.1"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":301,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=301","locus":"2.praef.1","rotulo":"Comentario II, praef. 1"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":313,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=313","locus":"2.1.1","rotulo":"Comentario II.1.1"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":320,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=320","locus":"2.2.1","rotulo":"Comentario II.2.1"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":326,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=326","locus":"2.3.1","rotulo":"Comentario II.3.1"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":332,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=332","locus":"2.4.1","rotulo":"Comentario II.4.1"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":338,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=338","locus":"2.5.1","rotulo":"Comentario II.5.1"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":350,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=350","locus":"2.7.5","rotulo":"Comentario II.7.5"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":366,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=366","locus":"2.8.6","rotulo":"Comentario II.8.6"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":378,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=378","locus":"2.9.17","rotulo":"Comentario II.9.17"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":384,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=384","locus":"2.10.3","rotulo":"Comentario II.10.3"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":399,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=399","locus":"3.1.3","rotulo":"Comentario III.1.3"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":406,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=406","locus":"3.2.2","rotulo":"Comentario III.2.2"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":417,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=417","locus":"3.3.12","rotulo":"Comentario III.3.12"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":422,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=422","locus":"3.4.3","rotulo":"Comentario III.4.3"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":435,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=435","locus":"3.5.3","rotulo":"Comentario III.5.3"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":440,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=440","locus":"4.praef.2","rotulo":"Comentario IV, praef. 2"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":450,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=450","locus":"4.1.8","rotulo":"Comentario IV.1.8"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":458,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=458","locus":"4.2.4","rotulo":"Comentario IV.2.4"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":467,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=467","locus":"4.3.1","rotulo":"Comentario IV.3.1"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":472,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=472","locus":"4.4.4","rotulo":"Comentario IV.4.4"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":476,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=476","locus":"4.5.2","rotulo":"Comentario IV.5.2"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":482,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=482","locus":"4.6.1","rotulo":"Comentario IV.6.1"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":488,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=488","locus":"4.7.5","rotulo":"Comentario IV.7.5"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":495,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=495","locus":"4.8.7","rotulo":"Comentario IV.8.7"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":498,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=498","locus":"4.9.1","rotulo":"Comentario IV.9.1"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":512,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=512","locus":"5.1.2","rotulo":"Comentario V.1.2"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":516,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=516","locus":"5.2.2","rotulo":"Comentario V.2.2"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":530,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=530","locus":"5.4.9","rotulo":"Comentario V.4.9"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":538,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=538","locus":"5.5.1","rotulo":"Comentario V.5.1"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":546,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=546","locus":"5.6.1","rotulo":"Comentario V.6.1"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":550,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=550","locus":"5.7.1","rotulo":"Comentario V.7.1"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":600,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=600","locus":"6.1.12","rotulo":"Comentario VI.1.12"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":642,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=642","locus":"6.7.3","rotulo":"Comentario VI.7.3"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":650,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=650","locus":"6.8.10","rotulo":"Comentario VI.8.10"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":674,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=674","locus":"7.1.1","rotulo":"Comentario VII.1.1"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":686,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=686","locus":"7.3.11","rotulo":"Comentario VII.3.11"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":692,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=692","locus":"7.4.5","rotulo":"Comentario VII.4.5"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":718,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=718","locus":"7.9.3","rotulo":"Comentario VII.9.3"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":738,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=738","locus":"7.14.3","rotulo":"Comentario VII.14.3"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":800,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=800","locus":"8.6.1","rotulo":"Comentario VIII.6.1"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":817,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=817","locus":"9.praef.3","rotulo":"Comentario IX, praef. 3"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":828,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=828","locus":"9.1.16","rotulo":"Comentario IX.1.16"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":854,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=854","locus":"9.6.3","rotulo":"Comentario IX.6.3"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":862,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=862","locus":"9.7.7","rotulo":"Comentario IX.7.7"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":872,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=872","locus":"9.8.15","rotulo":"Comentario IX.8.15"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":898,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=898","locus":"10.2.15","rotulo":"Comentario X.2.15"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":924,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=924","locus":"10.7.5","rotulo":"Comentario X.7.5"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":930,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=930","locus":"10.8.6","rotulo":"Comentario X.8.6"},{"edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":974,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=974","locus":"10.15.7","rotulo":"Comentario X.15.7"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","locus":"1.praef.1","rotulo":"Commentaire I, praef. 1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":221,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=221","locus":"1.1.3","rotulo":"Commentaire I.1.3"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":234,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=234","locus":"1.2.1","rotulo":"Commentaire I.2.1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":244,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=244","locus":"1.3.1","rotulo":"Commentaire I.3.1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":255,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=255","locus":"1.4.1","rotulo":"Commentaire I.4.1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":268,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=268","locus":"1.5.1","rotulo":"Commentaire I.5.1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":285,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=285","locus":"1.6.1","rotulo":"Commentaire I.6.1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":294,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=294","locus":"1.7.1","rotulo":"Commentaire I.7.1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":303,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=303","locus":"2.praef.1","rotulo":"Commentaire II, praef. 1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":317,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=317","locus":"2.1.1","rotulo":"Commentaire II.1.1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":324,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=324","locus":"2.2.1","rotulo":"Commentaire II.2.1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":330,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=330","locus":"2.3.1","rotulo":"Commentaire II.3.1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":336,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=336","locus":"2.4.1","rotulo":"Commentaire II.4.1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":342,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=342","locus":"2.5.1","rotulo":"Commentaire II.5.1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":354,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=354","locus":"2.7.2","rotulo":"Commentaire II.7.2"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":370,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=370","locus":"2.8.1","rotulo":"Commentaire II.8.1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":403,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=403","locus":"3.1.3","rotulo":"Commentaire III.1.3"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":410,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=410","locus":"3.2.2","rotulo":"Commentaire III.2.2"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":420,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=420","locus":"3.3.13","rotulo":"Commentaire III.3.13"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":426,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=426","locus":"3.4.5","rotulo":"Commentaire III.4.5"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":439,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=439","locus":"3.5.8","rotulo":"Commentaire III.5.8"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":454,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=454","locus":"4.1.12","rotulo":"Commentaire IV.1.12"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":462,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=462","locus":"4.2.3","rotulo":"Commentaire IV.2.3"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":470,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=470","locus":"4.3.1","rotulo":"Commentaire IV.3.1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":476,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=476","locus":"4.4.4","rotulo":"Commentaire IV.4.4"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":480,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=480","locus":"4.5.2","rotulo":"Commentaire IV.5.2"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":486,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=486","locus":"4.6.1","rotulo":"Commentaire IV.6.1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":492,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=492","locus":"4.7.5","rotulo":"Commentaire IV.7.5"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":499,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=499","locus":"4.8.7","rotulo":"Commentaire IV.8.7"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":502,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=502","locus":"4.9.1","rotulo":"Commentaire IV.9.1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":516,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=516","locus":"5.1.2","rotulo":"Commentaire V.1.2"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":520,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=520","locus":"5.2.2","rotulo":"Commentaire V.2.2"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":534,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=534","locus":"5.4.9","rotulo":"Commentaire V.4.9"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":542,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=542","locus":"5.5.1","rotulo":"Commentaire V.5.1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":550,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=550","locus":"5.6.1","rotulo":"Commentaire V.6.1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":554,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=554","locus":"5.7.1","rotulo":"Commentaire V.7.1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":572,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=572","locus":"5.10.2","rotulo":"Commentaire V.10.2"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":584,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=584","locus":"5.12.7","rotulo":"Commentaire V.12.7"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":604,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=604","locus":"6.1.12","rotulo":"Commentaire VI.1.12"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":621,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=621","locus":"6.3.1","rotulo":"Commentaire VI.3.1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":624,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=624","locus":"6.4.2","rotulo":"Commentaire VI.4.2"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":646,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=646","locus":"6.7.3","rotulo":"Commentaire VI.7.3"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":654,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=654","locus":"6.8.6","rotulo":"Commentaire VI.8.6"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":670,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=670","locus":"7.praef.8","rotulo":"Commentaire VII, praef. 8"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":678,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=678","locus":"7.1.1","rotulo":"Commentaire VII.1.1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":690,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=690","locus":"7.3.11","rotulo":"Commentaire VII.3.11"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":696,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=696","locus":"7.4.5","rotulo":"Commentaire VII.4.5"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":722,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=722","locus":"7.9.3","rotulo":"Commentaire VII.9.3"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":742,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=742","locus":"7.14.3","rotulo":"Commentaire VII.14.3"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":804,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=804","locus":"8.6.1","rotulo":"Commentaire VIII.6.1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":820,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=820","locus":"9.praef.3","rotulo":"Commentaire IX, praef. 3"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":834,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=834","locus":"9.1.16","rotulo":"Commentaire IX.1.16"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":862,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=862","locus":"9.6.3","rotulo":"Commentaire IX.6.3"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":870,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=870","locus":"9.7.7","rotulo":"Commentaire IX.7.7"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":883,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=883","locus":"9.8.1","rotulo":"Commentaire IX.8.1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":908,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=908","locus":"10.2.15","rotulo":"Commentaire X.2.15"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":934,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=934","locus":"10.7.5","rotulo":"Commentaire X.7.5"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":954,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=954","locus":"10.10.1","rotulo":"Commentaire X.10.1"},{"edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":982,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=982","locus":"10.15.7","rotulo":"Commentaire X.15.7"},{"edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":316,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=316","locus":"1.4.11","rotulo":"Commentary 1.4.11"},{"edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":384,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=384","locus":"2.praef.2","rotulo":"Commentary II.Pr.2"}],"diccionario":[{"id":"V514-dic-p216-1103","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":216,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=216","lemma":"RATIOCINATIO","lemmaFolded":"ratiocinatio","graecum":null,"definicion":"La oposición no enfrenta «manualidad» e «intelecto» como compartimentos estancos. Vitruvio presenta dos dimensiones inseparables del oficio: experiencia ejecutiva y capacidad de justificar racionalmente lo construido. El término scientia debe entenderse aquí como saber disciplinar del architectus, no como «ciencia» en el sentido institucional moderno. 6 ut manibus essent exercitati] Se refiere a la formación puramente práctica y manual. pro laboribus auctoritatem] Significa «autoridad (prestigio) proporcional a sus esfuerzos». umbram non rem persecuti] Metáfora platónica: persiguieron la «somb","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":null},{"id":"V514-dic-p219-1254","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=219","lemma":"DISPOSITIO","lemmaFolded":"dispositio","graecum":null,"definicion":"Ichnographia, orthographia y scaenographia son species dispositionis: modos gráficos de concebir y representar el proyecto. Conviene evitar que «disposición» se reduzca a mera distribución funcional de recintos, pues el pasaje incluye explícitamente planta, alzado y representación perspectívica/escenográfica.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"1.1.3"},{"id":"V514-dic-p232-2699","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":232,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=232","lemma":"TERMINOLÓGICA","lemmaFolded":"terminologica","graecum":null,"definicion":"Ordinatio no equivale sin resto a «orden» moderno ni dispositio a «disposición» corriente. En este contexto, ordinatio se refiere a la modulación y correspondencia de las partes; dispositio, a la ordenación concreta y a los modos de representación del proyecto. Las voces griegas τάξις, διάθεσις, ποσότης e ἰδέαι se conservan porque forman parte de la precisión conceptual de Vitruvio.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"1.2.1"},{"id":"V514-dic-p235-1027","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":235,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=235","lemma":"SYMMETRIA","lemmaFolded":"symmetria","graecum":null,"definicion":"Aquí symmetria significa conmensurabilidad o correspondencia modular de partes respecto de un todo, no simetría bilateral. La variedad de ejemplos —templo, ballista, navío— muestra que Vitruvio formula un principio de dimensionamiento relativo aplicable a distintos campos técnicos, no una única proporción universal. Así como en el cuerpo del hombre se halla esa cualidad eurítmica de la conmensurabilidad a partir del codo, el pie, el palmo, el dedo y las demás partes menores, exactamente igual ocurre en la ejecución perfecta de los edificios. Y, en primer lugar, esto se verifica en los templos ","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"1.2.1"},{"id":"V514-dic-p242-529","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":242,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=242","lemma":"VENUSTAS","lemmaFolded":"uenustas","graecum":null,"definicion":"La extraordinaria fortuna posterior de la tríada no debe retroproyectarse sobre el lemma. En el texto de I.3.2 las tres voces aparecen dentro de una explicación concreta de cómo deben realizarse las obras; su canonización como fórmula universal pertenece a la historia de la recepción. 27 [F] I.3.2. Se imprime ⟨cum fuerit⟩emendata et sine inpeditione usus locorum dispositio. El suplemento ⟨cum fuerit⟩, que restituye la sintaxis de la frase, es de Marini; Krohn lo imprime como tal (add. Mar) y los códices no lo transmiten. La traducción refleja la restitución sintáctica y señala su carácter edit","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Marini","nombre":"Marini","tipo":"edicion-critica"}],"lociCitados":[],"seccion":"1.3.1"},{"id":"V514-dic-p252-2967","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":252,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=252","lemma":"SALUBRITAS","lemmaFolded":"salubritas","graecum":null,"definicion":"Las explicaciones sobre aires, cuerpos, humores y enfermedades pertenecen al marco fisiológico antiguo. Cuando una observación topográfica —drenaje, humedad, insolación— pueda compararse con criterios ambientales modernos, esa comparación se ofrece como recepción técnica y no como validación literal de la etiología vitruviana.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"1.3.1"},{"id":"V514-dic-p252-3342","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":252,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=252","lemma":"VÍSCERAS","lemmaFolded":"uisceras","graecum":null,"definicion":"El recurso a animales sacrificados para juzgar la salubridad de pastos y aguas se conserva como práctica antigua","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"1.3.1"},{"id":"V514-dic-p266-2037","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":266,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=266","lemma":"TORRES","lemmaFolded":"torres","graecum":null,"definicion":"La explicación para arquitectos distingue fundamento, masa muraria, trabazón transversal y posición de torres. Las afirmaciones sobre durabilidad de materiales se conservan en contexto romano; no se convierten sin prueba en prescripciones estructurales actuales. Comentario I.5.1 Notas Críticas (Aparato Filológico y Exegético) Caput 5 / I.5.1:semantienelanumeraciónmodernadelibro,capítuloysecciónparafacilitarlas referencias internas. La nota no atribuye a Vitruvio una nomenclatura editorial que pertenece a la edición moderna. fructibus ad alendam civitatem copiosae: Vitruvio exige que la región ","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"1.5.1"},{"id":"V514-dic-p289-1777","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":289,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=289","lemma":"TRAZADO","lemmaFolded":"trazado","graecum":null,"definicion":"El capítulo no proporciona una rosa de vientos «meteorológica» moderna. Combina física antigua, nombres regionales de vientos y una construcción gnomónica destinada a orientar las calles para evitar su incidencia directa. El procedimiento geométrico merece conservarse como tal, sin traducirlo automáticamente a azimuts contemporáneos ni atribuirle una precisión instrumental que el texto no formula.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"1.6.1"},{"id":"V514-dic-p289-2218","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":289,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=289","lemma":"SEQUUNTUR","lemmaFolded":"sequuntur","graecum":null,"definicion":"La oscilación gráfica no altera el sentido de sequor. La edición adopta «sequuntur» en el texto normalizado y evita atribuir automáticamente una grafía concreta al Harleianus 2767 sin inspección directa del folio. Este caso se clasifica como variante ortográfica, no como variante semántica.","autoridades":[{"siglum":"H","nombre":"Harleianus","tipo":"manuscrito"}],"lociCitados":[],"seccion":"1.6.1"},{"id":"V514-dic-p289-2544","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":289,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=289","lemma":"VIENTOS","lemmaFolded":"uientos","graecum":null,"definicion":"El principio de quebrar la entrada directa del viento puede compararse con estrategias bioclimáticas de trazado urbano, pero la teoría fisiológica de vientos saludables o nocivos pertenece al horizonte médico antiguo. La edición mantiene separados ambos niveles.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"1.6.1"},{"id":"V514-dic-p303-134","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":303,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=303","lemma":"ATHOS","lemmaFolded":"athos","graecum":null,"definicion":"El proyecto colosal funciona como exemplum de una forma extraordinaria que no basta para fundar una ciudad si el territorio no puede sostenerla. La objeción de Alejandro relaciona proyecto, sitio y abastecimiento y prepara el programa material del Libro II. Pero antes de comenzar a explicar las cosas naturales, expondré primero los orígenes de los sistemas de construcción, de dónde surgieron y cómo se desarrollaron sus invenciones. Seguiré los pasos de la antigüedad en la naturaleza de las cosas y de aquellos autores que dedicaron a los preceptos de los escritores los inicios de la humanidad y","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.1"},{"id":"V514-dic-p313-981","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":313,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=313","lemma":"CONSTRUCCIÓN","lemmaFolded":"construccion","graecum":null,"definicion":"Vitruvio vincula la arquitectura primitiva con observación e imitación: ramas, horquillas, barro, cañas, troncos y cubiertas preceden a formas progresivamente regularizadas. La comparación con técnicas vernáculas puede ser ilustrativa, pero no prueba una secuencia histórica universal. Comentario II.1.1 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio) vetere more ut ferae: Vitruvio presenta a los primeros seres humanos viviendo en bosques, cavernas y arboledas y alimentándose de recursos silvestres. El pasaje tiene un carácter naturalista, pero una adscripción precisa a Demócrito, Epicuro o L","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.1.1"},{"id":"V514-dic-p314-2541","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":314,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=314","lemma":"GROS","lemmaFolded":"gros","graecum":null,"definicion":"Autor de la introducción y el comentario del Libro II en la Collection des Universités de France (texto y traducción de L. Callebat, 1999), editor de los Libros III (1990) y IV (1992) y director de la edición italiana de Einaudi (1997); su comentario es referencia para el relato de la cabaña primitiva (2.1.1–7).","autoridades":[{"siglum":"Callebat","nombre":"Callebat","tipo":"edicion-critica"}],"lociCitados":[],"seccion":"2.1.1"},{"id":"V514-dic-p320-891","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":320,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=320","lemma":"PRINCIPIA","lemmaFolded":"principia","graecum":null,"definicion":"Vitruvio emplea física antigua para justificar que las propiedades observables de los materiales dependen de su constitución. La edición separa esa explicación histórica de la ciencia moderna de materiales. 20 Referencias: Krohn, F., ed. Vitruvii De architectura libri decem. Leipzig: Teubner, 1912. Rose, V., ed. Vitruvii De architectura libri decem. Leipzig: Teubner, 1899.","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"lociCitados":[],"seccion":"2.2.1"},{"id":"V514-dic-p332-2017","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":332,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=332","lemma":"MORTERO","lemmaFolded":"mortero","graecum":null,"definicion":"Vitruvio distingue la arena de cantera reciente de la arena fluvial o marina y relaciona cada una con usos y defectos. El comentario técnico puede explicar cohesión, sales o retracción como comparación moderna, pero no sustituye las causas formuladas en el texto. Comentario II.4.1 Notas explicativas al pie ¹ caementiciis structuris: designa construcciones realizadas con caementa ligados con mortero, dentro de la técnica romana de fábrica. La traducción moderna por «hormigón romano»","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.4.1"},{"id":"V514-dic-p338-1491","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":338,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=338","lemma":"CAL","lemmaFolded":"cal","graecum":null,"definicion":"La explicación vitruviana de pérdida y recuperación de virtutes se inscribe en la teoría antigua de los elementos. La edición puede explicar aparte calcinación, apagado y carbonatación, pero esas categorías modernas no se atribuyen a Vitruvio ni se usan para corregir su causalidad. Comentario II.5.1 Notas explicativas al pie ¹ albo saxo aut silice: Vitruvio prescribe que la cal se cueza a partir de piedra blanca o de silex. La identificación mineralógica exacta de silex en este contexto requiere prudencia; no debe equipararse automáticamente con el sílex silíceo moderno. ² ex fistuloso: piedra","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.5.1"},{"id":"V514-dic-p344-1782","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":344,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=344","lemma":"PULVIS","lemmaFolded":"puluis","graecum":null,"definicion":"El texto vincula las propiedades del material a calor subterráneo, toba, tierra, vapor y antiguos fuegos del área vesubiana. Esta etiología debe separarse de la explicación moderna de las reacciones hidráulicas de materiales volcánicos. Κατακεκαυμένη se conserva como topónimo/adjetivo griego de la región «quemada».","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.5.1"},{"id":"V514-dic-p350-421","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":350,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=350","lemma":"PIEDRA","lemmaFolded":"piedra","graecum":null,"definicion":"La recomendación de extraer ciertas piedras con antelación y exponerlas para descartar las que se deterioren se explica como procedimiento empírico de selección. La edición no transforma las categorías molles/temperatae/durae en una clasificación petrográfica moderna sin análisis mineralógico.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.7.5"},{"id":"V514-dic-p378-1870","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":378,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=378","lemma":"LARIX","lemmaFolded":"larix","graecum":null,"definicion":"El relato sobre Larignum y la resistencia del larix al fuego se conserva como exemplum transmitido por Vitruvio. La edición distingue la observación material del episodio narrativo y no convierte la resistencia relativa de la madera en una afirmación moderna de incombustibilidad. Comentario II.9.17 Asimismo el carpe (carpinus), que tiene muy poca mezcla de fuego y tierra, pero suma de aire y humedad, no es quebradizo, sino muy manejable. Por eso los griegos, que con esta madera hacían los yugos de los bueyes —que ellos llaman ζυγά—, la llaman zygia. No es menos admirable el ciprés y el pino, q","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.9.17"},{"id":"V514-dic-p379-2763","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":379,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=379","lemma":"MATERIES","lemmaFolded":"materies","graecum":null,"definicion":"Materies puede significar aquí madera de construcción, no «materia» en sentido abstracto. La secuencia de especies relaciona estructura interna imaginada, comportamiento frente a carga o humedad y usos arquitectónicos concretos. Estos árboles tienen hojas semejantes a las del pino; su madera es larga y se labra con tanta facilidad para las obras de carpintería interior como la del abeto (sapinea); contiene un humor líquido, color de miel ática, que sana también a los tísicos. He expuesto cada clase, las propiedades con que parecen estar dotadas por la naturaleza y el modo en que nacen.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.9.17"},{"id":"V514-dic-p390-373","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":390,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=390","lemma":"COMPARATIVO","lemmaFolded":"comparatiuo","graecum":null,"definicion":"Rose, Krohn y Budé se utilizan como estratos editoriales comparables, no como autoridades intercambiables. Una diferencia entre ediciones se registra sólo cuando afecta constitución del texto, término técnico, numeral, proporción o interpretación arquitectónica; las simples modernizaciones ortográficas no se inflan como variantes.","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Bude","nombre":"Budé (Les Belles Lettres)","tipo":"edicion-critica"}],"lociCitados":[],"seccion":"2.10.3"},{"id":"V514-dic-p398-3552","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":398,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=398","lemma":"ANALOGIA","lemmaFolded":"analogia","graecum":null,"definicion":"En este capítulo, «proporción» no debe absorber symmetria. Se conserva la diferencia funcional entre relación","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.10.3"},{"id":"V514-dic-p400-434","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":400,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=400","lemma":"FIGURATUS","lemmaFolded":"figuratus","graecum":null,"definicion":"El cuerpo humano funciona como analogía de conmensuración: cada miembro posee una razón respecto del conjunto. El texto no prescribe que los templos reproduzcan literalmente una figura humana ni contiene la expresión moderna «hombre de Vitruvio». Las reconstrucciones gráficas del círculo y el cuadrado son historia de la recepción y deben rotularse como tales.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"3.1.3"},{"id":"V514-dic-p406-1510","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":406,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=406","lemma":"TEMPLOS","lemmaFolded":"templos","graecum":null,"definicion":"Las figuras de in antis, prostylos, amphiprostylos, peripteros, pseudodipteros, dipteros e hypaethros no se usarán para «corregir» el texto por circularidad. Primero se establece la lectura; después se comprueba si la reconstrucción gráfica es compatible.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"3.2.2"},{"id":"V514-dic-p406-1815","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":406,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=406","lemma":"TEMPLO","lemmaFolded":"templo","graecum":null,"definicion":"III.2 clasifica principalmente la relación entre cella, frentes y órdenes de columnas. No debe confundirse esta clasificación con la de III.3, que distingue especies por la amplitud de los intercolumnios. Ambas taxonomías son complementarias, pero responden a criterios diferentes. Comentario III.2.2 Nota arqueológica [T] — Lib. 3.2 (las tipologías de templo). Vitruvio clasifica los templos por la disposición de sus columnas: in antis (naos en parástasis), próstilo, anfipróstilo, períptero, pseudodíptero, díptero e hípetro. La arqueología ilustra cada tipo: el in antis, con dos columnas entre l","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"3.2.2"},{"id":"V514-dic-p417-1695","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":417,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=417","lemma":"ÓPTICAS","lemmaFolded":"opticas","graecum":null,"definicion":"La ἔντασιςyelengrosamientodecolumnasangularessepresentancomorecursosdescritospor Vitruvio. No se atribuye a estos ajustes una fórmula universal si el texto remite a figura o deja variables dependientes de escala.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"3.3.12"},{"id":"V514-dic-p417-2541","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":417,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=417","lemma":"MÓDULO","lemmaFolded":"modulo","graecum":null,"definicion":"El éustilo no es simplemente el «tipo ideal»: Vitruvio lo presenta como solución que equilibra usus, species y firmitas mediante intercolumnios ordinarios de dos diámetros y cuarto y un intercolumnio axial más amplio. La tabla comparativa debe mostrar por separado intercolumnio, relación diámetro/altura y ejemplos, evitando mezclar medidas expresadas en diámetros con pies romanos.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"3.3.12"},{"id":"V514-dic-p422-2014","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":422,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=422","lemma":"IMPARES","lemmaFolded":"impares","graecum":null,"definicion":"La relación del pasaje con la curvatura o nivelación del estilóbato y con las correcciones ópticas es plausible y forma parte de su recepción técnica, pero la forma material exacta de los scamilli ha sido objeto de interpretaciones divergentes. Texto transmitido, conjetura editorial y reconstrucción gráfica deben permanecer tipográficamente diferenciados.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"3.4.3"},{"id":"V514-dic-p422-2409","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":422,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=422","lemma":"PODIUM","lemmaFolded":"podium","graecum":null,"definicion":"Los números de gradas, alturas y relaciones modulares se conservan primero en su formulación antigua. Toda conversión decimal o métrica moderna se reserva a cuadros auxiliares; si una cifra entra en conflicto con una reconstrucción, se revisa primero la tradición textual y no se enmienda por conveniencia geométrica. Comentario III.4.3 Nota — Lib. 3.4 (cimentaciones). Losestereobatos(stereobatae,«losquesoportanlacarga») son los muros de cimiento, más gruesos que las columnas que reciben; para suelos inestables o pantanosos Vitruvio prescribe pilotes de aliso, olivo o roble hincados a máquina —t","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"3.4.3"},{"id":"V514-dic-p423-1700","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":423,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=423","lemma":"IMPARES","lemmaFolded":"impares","graecum":null,"definicion":"La expresión de III.4.5 es uno de los loci más discutidos del Libro III. Debe conservarse en latín dentrodelcomentarioyexplicarseconcautela:estárelacionadaconlanivelación/curvatura del estilóbato y con las correcciones perceptivas, pero las reconstrucciones materiales propuestas desde el Renacimiento no son equivalentes al dato textual.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"3.4.3"},{"id":"V514-dic-p436-1583","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":436,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=436","lemma":"JÓNICO","lemmaFolded":"ionico","graecum":null,"definicion":"Voluta, echinus, abacus, canal/canalis y balteus se mantienen como vocabulario técnico. Las instrucciones geométricas para las volutas se explican paso a paso, pero cualquier diagrama moderno se identifica como reconstrucción editorial y no como figura autógrafa de Vitruvio.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"3.5.3"},{"id":"V514-dic-p450-1739","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":450,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=450","lemma":"CALÍMACO","lemmaFolded":"calimaco","graecum":null,"definicion":"El punto seguro del pasaje es la asociación vitruviana entre extrema sutileza del trabajo marmóreo, observación del cálato rodeado de acanto y formulación de las proporciones del capitel corintio. Comentario IV.1.8 Nota histórico-crítica — IV.1.3–8. La secuencia Doro–Ion y la derivación antropomórfica de los órdenes pertenecen a la etiología arquitectónica transmitida por Vitruvio; no constituyen por sí mismas una reconstrucción histórica o arqueológica demostrada del nacimiento de los órdenes. El interés del pasaje reside también en cómo Vitruvio legitima las proporciones arquitectónicas medi","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.1.8"},{"id":"V514-dic-p451-661","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":451,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=451","lemma":"CALLIMACHUS","lemmaFolded":"callimachus","graecum":null,"definicion":"Las genealogías de los órdenes, la analogía corporal masculina/femenina y el relato del calathus con acanto se presentan como etiologías vitruvianas. «Prima inventio… memoratur» aconseja conservar el relato como tradición de invención y no como biografía arqueológicamente demostrada.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.1.8"},{"id":"V514-dic-p466-2580","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":466,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=466","lemma":"DÓRICO","lemmaFolded":"dorico","graecum":null,"definicion":"La dificultad descrita por Vitruvio surge de hacer coincidir eje de columna, triglifo angular y metopa cuadrada. El aparato separa la formulación antigua de las diversas soluciones históricas; ningún esquema moderno se presenta como única restitución del sistema.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.2.4"},{"id":"V514-dic-p466-2888","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":466,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=466","lemma":"DÓRICO","lemmaFolded":"dorico","graecum":null,"definicion":"La contracción angular es una respuesta geométrica a exigencias incompatibles del sistema descrito por Vitruvio. Las figuras deberán mostrar separadamente el ensanchamiento de la metopa extrema y la contracción del intercolumnio.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.2.4"},{"id":"V514-dic-p472-1469","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":472,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=472","lemma":"CELLA","lemmaFolded":"cella","graecum":null,"definicion":"La regularidad de las piezas en piedra escuadrada o mármol se vincula a la trabazón de las juntas. Coagmenta, cubilia y términos próximos no se reducen automáticamente a una sola categoría moderna. Nota filológica [F] — IV.4.4. El comparativo grecizante graphikoteron (γραφικώτερον) es excepcional y no equivale sin resto a «más elegante». En este contexto parece calificar el efecto visual producido por el relieve de juntas y lechos de los bloques: una apariencia más dibujada, articulada o pictóricamente definida. Se mantiene el término transliterado acompañado de glosa para no imponer una equiv","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.4.4"},{"id":"V514-dic-p472-2486","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":472,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=472","lemma":"PRONAOS","lemmaFolded":"pronaos","graecum":null,"definicion":"Cella no se reduce a «nave» ni pronaos a un vestíbulo moderno. La traducción conserva la especificidad cultual y tipológica de ambos términos, mientras la nota técnica explica su función espacial dentro del templo.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.4.4"},{"id":"V514-dic-p476-415","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":476,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=476","lemma":"ORIENTATIO","lemmaFolded":"orientatio","graecum":null,"definicion":"Deben distinguirse orientación del edificio, orientación del simulacrum y posición ritual del observador. Las orientaciones arqueológicas concretas se verifican caso por caso y no corrigen automáticamente la norma literaria. Nota textual y ritual — IV.5.1. La cláusula si nulla ratio impedierit liberaque fuerit potestas es esencial: Vitruvio formula una regla preferente, no una orientación universal e incondicionada. En la frase siguiente la tradición editorial presenta una oscilación significativa entre exorientia («como surgiendo / orientadas hacia el levante») y exaudientia («como escuchando","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.5.2"},{"id":"V514-dic-p476-1670","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":476,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=476","lemma":"ORIENTACIÓN","lemmaFolded":"orientacion","graecum":null,"definicion":"La relación entre simulacrum, ara, caelum y acceso se conserva según el razonamiento de Vitruvio. La comparación con evidencia arqueológica pertenece al comentario y puede mostrar diversidad de prácticas sin «corregir» el texto prescriptivo. Comentario IV.5.2 Nota histórico-comparativa — IV.5. La propia estructura del capítulo impide convertir la orientación occidental del templo —que permite al sacrificante mirar hacia oriente— en una ley general de la arquitectura religiosa antigua. Vitruvio introduce inmediatamente excepciones determinadas por la topografía, la relación visual con la ciudad","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.5.2"},{"id":"V514-dic-p482-1012","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":482,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=482","lemma":"VALVAE","lemmaFolded":"ualuae","graecum":null,"definicion":"La terminología de hojas, jambas, dintel y molduras se traduce según función arquitectónica, evitando equivalencias modernas demasiado estrechas. Cuando una pieza sólo puede identificarse por su relación proporcional, se conserva también el término latino en nota. Comentario IV.6.1 Las symmetriae del género dórico se determinan de este modo. La corona superior, colocada sobre el antepagmentum horizontal, quedará al mismo nivel que la parte superior de los capiteles de las columnas del pronaos. El vano de la puerta (lumen) se proporcionará así: la altura del templo desde el pavimento hasta los ","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.6.1"},{"id":"V514-dic-p483-1413","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":483,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=483","lemma":"MODULAR","lemmaFolded":"modular","graecum":null,"definicion":"IV.6 no describe una puerta por dimensiones absolutas, sino mediante relaciones encadenadas entre altura del templo, lumen, anchura del vano, antepagmenta, supercilium y molduras. Una tabla moderna debe conservar esa dependencia jerárquica y señalar qué magnitud funciona como referencia en cada operación.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.6.1"},{"id":"V514-dic-p488-1180","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":488,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=488","lemma":"TOSCÁNICO","lemmaFolded":"toscanico","graecum":null,"definicion":"El capítulo es una fuente normativa romana de enorme importancia, pero la evidencia arqueológica itálica presenta variaciones regionales y cronológicas. La comparación arqueológica se incorpora como comentario, no como corrección retroactiva de las proporciones transmitidas. Comentario IV.7.5 Nota crítica comparativa [F] — IV.7. El llamado templum tuscanicum de Vitruvio debe leerse como una formulación normativa romana de una tradición arquitectónica itálica, no como descripción exhaustiva de todos los templos etruscos ni como equivalente sin mediaciones del «orden toscano» codificado en la tr","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.7.5"},{"id":"V514-dic-p488-2490","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":488,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=488","lemma":"DISPOSITIONES","lemmaFolded":"dispositiones","graecum":null,"definicion":"La categoría vitruviana se mantiene separada de clasificaciones arqueológicas posteriores. Las proporciones de planta, columnas y entablamento se explican como un sistema descrito por Vitruvio, no como descripción exhaustiva de todos los templos etrusco-itálicos.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.7.5"},{"id":"V514-dic-p494-3287","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":494,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=494","lemma":"ARAE","lemmaFolded":"arae","graecum":null,"definicion":"El altar debe mirar hacia oriente y permanecer por debajo del simulacrum, de modo que el suplicante eleve la mirada hacia la divinidad. La lectura Matrique refuerza la oposición vertical entre divinidades celestes y potencias vinculadas a la tierra; las variantes impresas deben registrarse, no mezclarse silenciosamente.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.7.5"},{"id":"V514-dic-p504-674","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":504,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=504","lemma":"DISCIPLINA","lemmaFolded":"disciplina","graecum":null,"definicion":"Vitruvio presenta la concisión como una exigencia de transmisión técnica: la arquitectura necesita términos especializados y relaciones proporcionales que no pueden explicarse siempre mediante el léxico ordinario. Este principio editorial justifica que la traducción sea fluida, pero no parafrástica: cuando el término latino organiza un concepto arquitectónico, se mantiene visible en nota.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.9.1"},{"id":"V514-dic-p512-1663","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":512,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=512","lemma":"FANO","lemmaFolded":"fano","graecum":null,"definicion":"CXX × LX pedes, porticus XX, columnae L × V y las medidas de parastaticae y tribunal se conservan como serie textual independiente. Comentario V.1.2 Nota crítica comparativa [F] — V.1.1–3. La oposición entre el foro griego y el foro de las ciudades itálicas es una construcción tipológica de Vitruvio vinculada aquí a un uso concreto: los munera gladiatoria. No debe convertirse en una dicotomía arqueológica absoluta entre «foro griego» y «foro romano». Los términos tabernae argentariae y maeniana designan funciones y dispositivos arquitectónicos históricamente específicos; se conservan en latín ","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.1.2"},{"id":"V514-dic-p513-1903","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":513,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=513","lemma":"ARQUEOLOGÍA","lemmaFolded":"arqueologia","graecum":null,"definicion":"El hallazgo de una planta compatible puede ayudar a evaluar una restitución, pero no sustituye la genealogía manuscrita. Del mismo modo, una lectura crítica bien fundada no obliga a que cada estructura excavada encuentre correspondencia inmediata en el pasaje: estratigrafía, fases y conservación parcial deben permanecer abiertas.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.1.2"},{"id":"V514-dic-p513-2290","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":513,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=513","lemma":"PARASTATICAE","lemmaFolded":"parastaticae","graecum":null,"definicion":"En la basílica de Fano estos términos se traducen con apoyo explicativo y no mediante equivalencias modernas rígidas. Especialmente testudo posee aquí un problema arquitectónico de interpretación; la traducción debe permitir comprender la estructura sin fingir una certeza reconstructiva superior a la del latín.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.1.2"},{"id":"V514-dic-p516-645","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":516,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=516","lemma":"CURIA","lemmaFolded":"curia","graecum":null,"definicion":"La cornisa continua a media altura actúa, en la explicación de Vitruvio, como obstáculo a la disipación ascendente de la voz y favorece su llegada inteligible a los oyentes. La observación es relevante porque anticipa el tratamiento sistemático del sonido en V.3–V.8, pero debe mantenerse diferenciada de parámetros acústicos contemporáneos como tiempo de reverberación o absorción. Nota filológica y acústica — V.2.2. Intestinum opus designa aquí una técnica de obra interior o carpintería de terminación; albarium, un revestimiento de estuco. La traducción evita reducir el primero a «ebanistería» ","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.2.2"},{"id":"V514-dic-p516-1786","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":516,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=516","lemma":"CURIA","lemmaFolded":"curia","graecum":null,"definicion":"Las coronae a media altura se explican por Vitruvio como recurso para retardar la elevación y dispersión de la vox. La edición distingue esta explicación antigua de una formulación acústica moderna: puede compararse con reflexión y control del campo sonoro, pero no atribuye a Vitruvio magnitudes acústicas que no midió.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.2.2"},{"id":"V514-dic-p522-1158","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":522,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=522","lemma":"VOX","lemmaFolded":"uox","graecum":null,"definicion":"Vitruvio distingue propagación horizontal y ascendente de la voz y exige evitar obstáculos que produzcan retorno o pérdida de inteligibilidad. La traducción mantiene vox, resonantia y términos afines en su contexto antiguo; «onda», «reflexión» o «campo acústico» se usan sólo como glosa comparativa.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.2.2"},{"id":"V514-dic-p530-1711","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":530,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=530","lemma":"MUSICAL","lemmaFolded":"musical","graecum":null,"definicion":"Las variantes de acentuación o transliteración se normalizan editorialmente sólo cuando no alteran la identificación musicológica; una lectura dudosa queda marcada. Comentario V.4.9 Nota comparativa [F] — Lib. 5.4–5.5 (echea). El Libro V corresponde en la Budé a Catherine Saliou (2009), cuyo comentario sobre el teatro y la acústica es de referencia. En el comentario de Cambridge, Thomas N. Howe observa que Vitruvio singulariza aquí un rasgo técnico griego poco frecuente, del que solo se conocen entre ocho y dieciséis emplazamientos posibles. Granger (Loeb) conserva la terminología musical grie","autoridades":[{"siglum":"Bude","nombre":"Budé (Les Belles Lettres)","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Granger","nombre":"Granger","tipo":"edicion-critica"}],"lociCitados":[],"seccion":"5.4.9"},{"id":"V514-dic-p538-747","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":538,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=538","lemma":"ECHEA","lemmaFolded":"echea","graecum":null,"definicion":"La función atribuida por Vitruvio es aumentar claritas y consonantia de la voz mediante respuesta de recipientes afinados. La comparación con resonadores acústicos modernos es heurística: no se afirma identidad de mecanismo sin dimensiones, material, amortiguamiento y contexto arqueológico verificables.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.5.1"},{"id":"V514-dic-p538-1079","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":538,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=538","lemma":"ARISTOXENUS","lemmaFolded":"aristoxenus","graecum":null,"definicion":"La remisión al diagramma de Aristóxeno se conserva como referencia interna fundamental. Si el diagrama no se transmite íntegramente en un testimonio o edición, la reconstrucción moderna debe rotularse como tal y no reincorporarse silenciosamente al texto de Vitruvio. Comentario V.5.1 Notaeditorial.—Losvasosdebronce(echea,delgriegoἠχεῖα)eranrecipientesresonadoresque se alojaban en nichos bajo las gradas del teatro y se afinaban según los intervalos de la teoría musical griega —los géneros enarmónico, cromático y diatónico que Vitruvio toma de Aristóxeno de Tarento—, de modo que vibraran por sim","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.5.1"},{"id":"V514-dic-p546-1395","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":546,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=546","lemma":"PULPITUM","lemmaFolded":"pulpitum","graecum":null,"definicion":"La altura máxima de cinco pies se conserva en pies romanos en el texto base. Toda equivalencia en metros se ofrece aparte y con el valor de pes declarado; no se redondea para adaptar la sección a ejemplos arqueológicos concretos. Comentario V.6.1 Nota comparativa [F] — Lib. 5.6–5.7 (trazado del teatro). El trazado geométrico del teatro es uno de los pasajes más estudiados del Libro V. La Budé de Catherine Saliou (2009) discute con cautela las alternativas de restitución y advierte que la traza vitruviana —cuatro triángulos equiláteros inscritos en el círculo de la orquesta, como los doce signo","autoridades":[{"siglum":"Bude","nombre":"Budé (Les Belles Lettres)","tipo":"edicion-critica"}],"lociCitados":[],"seccion":"5.6.1"},{"id":"V514-dic-p550-1141","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":550,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=550","lemma":"PROSCAENIUM","lemmaFolded":"proscaenium","graecum":null,"definicion":"La mayor profundidad de la orchestra y la posición elevada del λογεῖον se explican en relación con los distintos usos escénicos que Vitruvio atribuye a griegos y latinos. La equivalencia moderna «escenario» se evita cuando borra la distinción funcional. Comentario V.7.1 Nota comparativa [F] — Lib. 5.7 (el teatro griego). A diferencia del teatro romano — trazado con cuatro triángulos (5.6)—, el griego se ordena con tres cuadrados inscritos en la circunferencia de la orquesta. De ahí sus rasgos propios: una orquesta más amplia, usada por el coro; una escena más retirada; y un tablado (logeîon, λ","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.7.1"},{"id":"V514-dic-p562-835","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":562,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=562","lemma":"PORTICUS","lemmaFolded":"porticus","graecum":null,"definicion":"La utilidad en tiempo de asedio —almacenamiento y distribución de recursos— forma parte de la argumentación vitruviana sobre infraestructura cívica. No se generaliza como función necesaria de todo pórtico romano.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.7.1"},{"id":"V514-dic-p562-1468","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":562,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=562","lemma":"SCAENAM","lemmaFolded":"scaenam","graecum":null,"definicion":"Las reconstrucciones deberán distinguir scaena, postscaenium, pórticos, ambulationes y áreas descubiertas; las pendientes y drenajes no se completarán con cotas no transmitidas.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.7.1"},{"id":"V514-dic-p568-968","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":568,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=568","lemma":"SUSPENSURAE","lemmaFolded":"suspensurae","graecum":null,"definicion":"El pavimento suspendido y la circulación del calor forman un sistema constructivo, no un simple «suelo radiante». Las figuras distinguirán pilae, suspensura, cámara caliente y praefurnium, y marcarán los flujos térmicos como convención editorial.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.7.1"},{"id":"V514-dic-p568-1579","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":568,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=568","lemma":"SUSPENSURAE","lemmaFolded":"suspensurae","graecum":null,"definicion":"La pendiente del pavimento hacia el praefurnium y la cámara calefactada bajo suelo se explican como sistema constructivo. La física moderna de convección y transferencia térmica puede aclarar el comportamiento, pero permanece diferenciada de la causalidad expresada por Vitruvio.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.7.1"},{"id":"V514-dic-p574-622","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":574,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=574","lemma":"PALAESTRA","lemmaFolded":"palaestra","graecum":null,"definicion":"La planta derivada de V.11 es una reconstrucción normativa del texto, no un plano universal de los gimnasios helenísticos. Deben distinguirse pórtico doble, xystus cubierto y paseos hypaethrae.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.7.1"},{"id":"V514-dic-p574-1155","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":574,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=574","lemma":"PALAESTRA","lemmaFolded":"palaestra","graecum":null,"definicion":"El peristilo de dos estadios y las dimensiones de pistas, desniveles y ámbitos se mantienen en unidades antiguas. Las conversiones métricas modernas deberán indicar el patrón adoptado y no sustituir los valores transmitidos.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.7.1"},{"id":"V514-dic-p580-1836","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":580,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=580","lemma":"PUERTOS","lemmaFolded":"puertos","graecum":null,"definicion":"Cajones, macizos y estructuras hidráulicas pueden compararse con restos romanos, pero la evidencia arqueológica permanece separada de la secuencia normativa. Los diagramas distinguirán terreno, agua, arca/cofferdam, mezcla hidráulica y masa consolidada. 24 APARATO COMPARATIVO [F] — V.12. Portus, navalia, porticus, emporia, turres y catenae forman un sistema portuario. Cuando no existe abrigo natural, Vitruvio describe obras marítimas con pulvis, cal, caementum y estructuras sumergidas. La edición relaciona este capítulo con II.6 sin identificar sin más el procedimiento antiguo con cualquier ho","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.7.1"},{"id":"V514-dic-p580-2499","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":580,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=580","lemma":"MARÍTIMAS","lemmaFolded":"maritimas","graecum":null,"definicion":"Los procedimientos de cajones, rellenos y masas fraguadas en agua se explican secuencialmente. La terminología contemporánea de cemento, hormigón o puzolana sólo aparece como glosa comparativa cuando la composición y el proceso lo justifican.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.7.1"},{"id":"V514-dic-p590-456","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":590,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=590","lemma":"PRAEFATIO","lemmaFolded":"praefatio","graecum":null,"definicion":"El elogio de la educación, la pobreza digna y la independencia respecto de la fortuna pertenece a la autorrepresentación moral de Vitruvio. La edición evita convertir este prólogo en dato biográfico literal cuando el pasaje funciona retóricamente como exemplum de doctrina y auctoritas.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.7.1"},{"id":"V514-dic-p600-870","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":600,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=600","lemma":"PUEBLOS","lemmaFolded":"pueblos","graecum":null,"definicion":"Las generalizaciones de Vitruvio sobre cualidades corporales y mentales de pueblos septentrionales y meridionales pertenecen a la geografía médica y etnográfica antigua. Son relevantes para comprender su argumento arquitectónico —adaptar el edificio a clima y latitud—, pero no constituyen descripciones antropológicas válidas en sentido contemporáneo.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"6.1.12"},{"id":"V514-dic-p600-1640","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":600,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=600","lemma":"CAELUM","lemmaFolded":"caelum","graecum":null,"definicion":"Las relaciones que Vitruvio establece entre clima, voz, complexión y carácter de los pueblos pertenecen a la geografía médica y física antigua. Se explican como marco intelectual histórico, no como inferencias biológicas válidas sobre poblaciones modernas. Comentario VI.1.12 SÍNTESIS PARA ARQUITECTOS [T] — VI.1. El núcleo operativo sigue siendo pertinente como principio histórico de proyecto: orientación, radiación, exposición y condiciones regionales modifican la disposición del edificio. La edición separa ese principio de las generalizaciones etnográficas que lo acompañan. Nota comparativa [","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"6.1.12"},{"id":"V514-dic-p606-389","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":606,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=606","lemma":"ÓPTICA","lemmaFolded":"optica","graecum":null,"definicion":"Vitruvio no autoriza una arbitrariedad proporcional: primero se fija la ratio symmetriarum y sólo después se introducen detractiones o adiectiones exigidas por lugar, uso o percepción. El procedimiento debe compararse con las correcciones ópticas de los órdenes sin confundirlo con una teoría perspectívica moderna. 5 APARATO ECDÓTICO [F] — VI.2. El suplemento «<et detractionibus aut>» se conserva visible: afecta directamente a la pareja conceptual detractio/adiectio con la que Vitruvio permite corregir la symmetria según locus, usus y species. No debe naturalizarse en traducción como si estuvie","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"6.1.12"},{"id":"V514-dic-p606-1088","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":606,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=606","lemma":"SPECIES","lemmaFolded":"species","graecum":null,"definicion":"La exactitud modular no es para Vitruvio un automatismo. Una vez fijada la ratio symmetriarum, el architectus debe ejercer acumen para que modificaciones justificadas produzcan una apariencia correcta. «Species» se traduce aquí atendiendo a percepción/apariencia, no simplemente como «especie».","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"6.1.12"},{"id":"V514-dic-p606-1429","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":606,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=606","lemma":"ÓPTICA","lemmaFolded":"optica","graecum":null,"definicion":"VI.2 debe leerse junto con las correcciones perceptivas de los libros III–IV: la desviación de la proporción abstracta puede ser racional cuando compensa distancia, altura, uso o condiciones del lugar. La nota no convierte esta flexibilidad en licencia compositiva ilimitada.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"6.1.12"},{"id":"V514-dic-p616-3469","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":616,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=616","lemma":"ATRIUM","lemmaFolded":"atrium","graecum":null,"definicion":"Interpensiva, colliciae, trabes, tigna y asseres se","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"6.1.12"},{"id":"V514-dic-p620-804","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":620,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=620","lemma":"BYBLIOTHECAE","lemmaFolded":"bybliothecae","graecum":null,"definicion":"Se conserva la grafía latina del texto crítico cuando corresponde; en traducción se emplea «bibliotecas». La afirmación sobre deterioro de libros por vientos húmedos del sur se explica dentro de la observación material antigua, sin atribuirle una teoría microbiológica.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"6.1.12"},{"id":"V514-dic-p642-889","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":642,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=642","lemma":"ANDRONES","lemmaFolded":"andrones","graecum":null,"definicion":"La explicación vitruviana de nombres griegos y latinos se conserva incluso cuando la correspondencia terminológica resulta problemática. El aparato no elimina la dificultad mediante una traducción unívoca: registra la tensión entre término transmitido, glosa antigua y reconstrucción de la casa griega.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"6.7.3"},{"id":"V514-dic-p650-1778","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":650,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=650","lemma":"APOYOS","lemmaFolded":"apoyos","graecum":null,"definicion":"El principio de hacer responder los elementos superiores sobre sólidos inferiores puede compararse con continuidad de apoyos y trayectorias de carga. Esta glosa moderna ayuda al arquitecto, pero no atribuye a Vitruvio cálculo tensional ni teoría elástica. Comentario VI.8.10 Nota arquitectónico-filológica [T] — VI.8. El capítulo cierra el Libro VI trasladando la atención desde la distribución de la vivienda hacia la firmitas de su construcción. Pilae designa aquí apoyos macizos o pilas, no «bolas» ni necesariamente pilotes; fornicationes y cunei remiten a arcosydovelasquedescarganloselementosde","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"6.8.10"},{"id":"V514-dic-p674-1977","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":674,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=674","lemma":"EXTERIORES","lemmaFolded":"exteriores","graecum":null,"definicion":"La secuencia constructiva se presenta como estratigrafía: soporte/forjado, statumen, rudus, nucleus y capa de terminación. En pavimentos sub divo, Vitruvio añade doble entablado cruzado, pendiente y soluciones de impermeabilización. Las equivalencias métricas modernas serán siempre secundarias; no sustituirán pie y digitus en el cuerpo de la traducción.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"7.1.1"},{"id":"V514-dic-p686-1752","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":686,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=686","lemma":"TECTORIA","lemmaFolded":"tectoria","graecum":null,"definicion":"Camara no equivale aquí sin más a una bóveda pétrea: el procedimiento describe una estructura ligera de listones y cañas suspendida o conformada según curvatura, sobre la que se aplican morteros. En las figuras se distinguirá estructura portante, entramado de cañas, capas de mortero y terminación pulida; ninguna reconstrucción gráfica deberá atribuir a Vitruvio detalles que el texto no especifica.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"7.3.11"},{"id":"V514-dic-p692-1280","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":692,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=692","lemma":"TECTORIA","lemmaFolded":"tectoria","graecum":null,"definicion":"Vitruvio distingue la humedad que asciende o atraviesa el cerramiento de la protección superficial. La edición separa el dato constructivo del mecanismo físico moderno: capilaridad, condensación y difusión pueden explicar hoy fenómenos distintos, pero no deben introducirse como vocabulario del texto latino.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"7.4.5"},{"id":"V514-dic-p700-1134","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":700,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=700","lemma":"PICTURA","lemmaFolded":"pictura","graecum":null,"definicion":"Cuando Vitruvio censura cañas que sostienen techos, candelabros que soportan frontones o tallos de los que brotan figuras, su objeción no es simplemente «realismo contra fantasía»: exige que la representación conserve una inteligibilidad constructiva y natural. Se distingue esta doctrina del decor vitruviano de categorías estéticas modernas.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"7.4.5"},{"id":"V514-dic-p700-1534","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":700,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=700","lemma":"PÚBLICO","lemmaFolded":"publico","graecum":null,"definicion":"La anécdota crítica del capítulo se conserva como argumento sobre competencia técnica y juicio artístico. Los nombres, exempla y atribuciones antiguas se anotan cuando su identificación sea segura; no se completan lagunas narrativas con tradición posterior sin indicarlo.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"7.4.5"},{"id":"V514-dic-p754-410","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":754,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=754","lemma":"PROSPECCIÓN","lemmaFolded":"prospeccion","graecum":null,"definicion":"La observación al amanecer, la fosa de prueba, el recipiente de arcilla sin cocer y los demás ensayos se presentan como empirismo técnico antiguo. La comparación con hidrogeología contemporánea queda fuera de la traducción.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"7.14.3"},{"id":"V514-dic-p786-472","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":786,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=786","lemma":"AQUARUM","lemmaFolded":"aquarum","graecum":null,"definicion":"Los signos corporales atribuidos a quienes viven junto a una fuente pertenecen a la medicina ambiental antigua. Se explican como testimonio histórico y no como diagnóstico válido. La transparencia o ausencia de limo puede compararse con observaciones físicas, pero no demuestra por sí sola potabilidad microbiológica.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"7.14.3"},{"id":"V514-dic-p790-505","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":790,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=790","lemma":"CHOROBATES","lemmaFolded":"chorobates","graecum":null,"definicion":"La figura deberá diferenciar regla, ancones, transversaria, líneas de referencia, plomadas y canal de agua. No se añadirá una precisión instrumental moderna que el texto no permite cuantificar.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"7.14.3"},{"id":"V514-dic-p800-1488","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":800,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=800","lemma":"DISTRIBUCIÓN","lemmaFolded":"distribucion","graecum":null,"definicion":"El castellum con receptacula diferenciados se explica como dispositivo de recepción y reparto hacia lacus/salientes, balnea y domus privatae. Se distingue la descripción normativa de Vitruvio de la diversidad arqueológica de los castella aquae.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"8.6.1"},{"id":"V514-dic-p800-1774","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":800,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=800","lemma":"PLOMO","lemmaFolded":"plomo","graecum":null,"definicion":"Vitruvio prefiere los tubuli fictiles y relaciona el plomo con cerussa y con el aspecto enfermizo de los plumbarii. Este pasaje constituye un testimonio antiguo sobre riesgos del plomo, pero la nota distinguirá observación laboral, explicación vitruviana y toxicología moderna. Comentario VIII.6.1 Nota arqueológica [T] — Lib. 8.6 (los acueductos romanos). El capítulo de las conducciones se ilumina con la arqueología del mayor sistema hidráulico de la Antigüedad. Roma llegó a contar con once acueductos principales: el primero fue la Aqua Appia (312 a. C., de Apio Claudio el Ciego), en su mayor p","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"8.6.1"},{"id":"V514-dic-p803-2419","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":803,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=803","lemma":"TUBULI","lemmaFolded":"tubuli","graecum":null,"definicion":"Se conservan lumen fistularum, venter (κοιλία), geniculus, colliquiaria, castella intermedios y tubuli fictiles. Las listas de calibres y pesos de tuberías de plomo requieren control numérico especial: cualquier conversión moderna se dará en tabla secundaria y no sustituirá las unidades antiguas.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"8.6.1"},{"id":"V514-dic-p803-2753","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":803,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=803","lemma":"POZOS","lemmaFolded":"pozos","graecum":null,"definicion":"La prueba de la lucerna y la apertura de aestuaria se presentan como prácticas antiguas frente a vapores peligrosos. No se reproducen como instrucciones contemporáneas de entrada a espacios confinados. Ficha de consulta · Libro VIII Búsqueda, propiedades y conducción de las aguas, con nivelación y tuberías (VIII.1–6). [F] Las afirmaciones sobre virtudes de aguas son testimonios antiguos, no comprobaciones sanitarias actuales. [T] Dibujar por separado pendiente, presión y depósitos de una conducción. Consulta: apéndices C.2, F y R.8.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"8.6.1"},{"id":"V514-dic-p816-3080","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":816,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=816","lemma":"UTILITAS","lemmaFolded":"utilitas","graecum":null,"definicion":"La contraposición entre atletas y scriptores no se reduce a ornamento retórico: introduce el ideal vitruviano de conocimiento transmisible y utilidad pública. El castellano mantiene la estructura argumentativa latina sin modernizarla como manifiesto científico.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"8.6.1"},{"id":"V514-dic-p834-949","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":834,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=834","lemma":"BEROSO","lemmaFolded":"beroso","graecum":null,"definicion":"Los nombres propios y las atribuciones astronómicas requieren cautela especial en Libro IX. No se corrige una atribución antigua por su plausibilidad científica: aparato y comentario registran la tradición y, cuando corresponde, las dificultades de identificación.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"9.1.16"},{"id":"V514-dic-p844-788","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":844,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=844","lemma":"CELESTE","lemmaFolded":"celeste","graecum":null,"definicion":"Las figuras de IX.4 deberán mostrar la posición relativa descrita por Vitruvio, no una carta celeste moderna proyectada retrospectivamente. Cuando una identificación con una estrella actual sea probable, se indicará en leyenda secundaria con grado de certeza.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"9.1.16"},{"id":"V514-dic-p854-2293","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":854,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=854","lemma":"ASTRONOMIA","lemmaFolded":"astronomia","graecum":null,"definicion":"En el vocabularioantiguo,astrologiapuedeabarcarcamposquelataxonomíamodernaseparaentre astronomía, astrología y meteorología celeste. La traducción evita proyectar automáticamente esas fronteras disciplinares contemporáneas.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"9.6.3"},{"id":"V514-dic-p862-1019","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":862,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=862","lemma":"SOMBRA","lemmaFolded":"sombra","graecum":null,"definicion":"Las razones gnomon/sombra citadas para Roma, Atenas, Rodas, Tarento y Alejandría son datos del modelo antiguo y deben controlarse numeral por numeral. La figura moderna de apoyo podrá reconstruir la geometría, pero no sustituirá los valores transmitidos sin aparato. Comentario IX.7.7 APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — IX.7 (analema). Este capítulo no puede editarse como una simple secuencia verbal: texto y diagrama formaban una unidad, y la pérdida o alteración de la figura explica buena parte de las oscilaciones de letras y de varios tecnicismos. Se mantiene como principio la lectura de Rose/K","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"}],"lociCitados":[],"seccion":"9.7.7"},{"id":"V514-dic-p863-1646","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":863,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=863","lemma":"CTESIBIO","lemmaFolded":"ctesibio","graecum":null,"definicion":"La anécdota del espejo funciona como etiología de la neumática: un contrapeso que desciende comprime aire y produce sonido. Vitruvio enlaza así observación, pneuma, hidráulica y automatismo. No describe una teoría moderna de gases, sino un modelo mecánico antiguo en el que el aire comprimido actúa como agente de movimiento y de sonido.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"9.7.7"},{"id":"V514-dic-p872-1235","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":872,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=872","lemma":"CTESIBIO","lemmaFolded":"ctesibio","graecum":null,"definicion":"La tradición vitruviana atribuye a Ctesibio dispositivos neumáticos, autómatas y relojes de agua. El comentario puede comparar el mecanismo con reconstrucciones modernas, pero debe separar testimonio textual, inferencia mecánica y evidencia material. 17 APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — IX.8.6–15. El tramo de los relojes anafóricos exige distinguir correcciones de transmisión y reconstrucción mecánica. Se normalizan parastatica, phellos, sacoma saburrale, epitonium, orbiculus y lingula; se restituye post frontem horologii frente a la corrupción frotem, y discedet foramen a perpendiculo frente ","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"9.8.15"},{"id":"V514-dic-p873-292","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":873,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=873","lemma":"EXPLICIT","lemmaFolded":"explicit","graecum":null,"definicion":"Se mantienen los hechos autópticos ya documentados de IX.1–IX.6. La pasada continua de IX.7–IX.8 añade: IX.7.1, H no transmite Alexandriae y parece omitir et ante explicandae; IX.7.2, H transmite ut sit ad normam, aunque la recensio lo mantiene entre corchetes editoriales; IX.7.3–4, la secuencia de letras del analema aparece materialmente inestable —con omisiones y sustituciones respecto de la reconstrucción constituida— y no debe regularizarse como si fuese una lectura diplomática segura; IX.7.6, H transmite locothomus sin signo manuscrito de corrupción, de modo que la crux pertenece al nivel","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"9.8.15"},{"id":"V514-dic-p880-62","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":880,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=880","lemma":"PRAEF","lemmaFolded":"praef","graecum":null,"definicion":"X. La ley atribuida a Éfeso funciona en el prefacio como exemplum normativo sobre estimación, garantía patrimonial y responsabilidad profesional. El pasaje no prueba por sí solo que la regla se aplicara de forma general y estable en toda la práctica edilicia efesia; Vitruvio la introduce retóricamente para defender el cálculo previo de costes y la responsabilidad del arquitecto.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"9.8.15"},{"id":"V514-dic-p880-895","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":880,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=880","lemma":"PROYECTO","lemmaFolded":"proyecto","graecum":null,"definicion":"El prefacio formula una relación entre aestimatio, previsión y ejecución: antes de comenzar una obra deben resolverse sus rationes. Para el lector arquitecto se explica la analogía con control de costes y planificación, manteniendo separadas la institución romana y la práctica contractual moderna.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"9.8.15"},{"id":"V514-dic-p886-1051","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":886,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=886","lemma":"ORGANUM","lemmaFolded":"organum","graecum":null,"definicion":"Vitruvio no establece una equivalencia exacta con la distinción moderna entre «máquina» y «herramienta». Su contraste es funcional: la machina moviliza una combinación de partes, operarios o fuerzas para producir un efecto considerable; el organum puede alcanzar su finalidad mediante una intervención más concentrada y experta. Conviene, por ello, conservar los latinismos en el comentario técnico cuando la traducción española pudiera sugerir categorías mecánicas contemporáneas. 4 SÍNTESIS PARA ARQUITECTOS [T] — X.1. El comienzo del Libro X formula tres principios operativos: prever antes de con","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"9.8.15"},{"id":"V514-dic-p886-2333","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":886,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=886","lemma":"MAGISTRA","lemmaFolded":"magistra","graecum":null,"definicion":"X.1.4–6 presenta la mecánica como imitación de procesos naturales y de movimientos circulares. Se distingue esta argumentación antigua de una teoría física moderna: su importancia reside en cómo Vitruvio legitima la machinatio dentro de la disciplina arquitectónica.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"9.8.15"},{"id":"V514-dic-p898-2822","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":898,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=898","lemma":"ARTEMISION","lemmaFolded":"artemision","graecum":null,"definicion":"Los episodios de Quersifrón,MetágenesyPaconiosepresentancomoexemplatécnicostransmitidosporVitruvio acerca del transporte de piezas monumentales. Se evita transformar el relato literario en reconstrucción arqueológica demostrada; las dimensiones antiguas permanecen en el cuerpo y las conversiones modernas, si se añaden, serán secundarias.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.2.15"},{"id":"V514-dic-p910-289","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":910,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=910","lemma":"AGUA","lemmaFolded":"agua","graecum":null,"definicion":"X.4 distingue tres soluciones: tambor compartimentado para gran caudal y poca altura, rueda con cangilones para mayor elevación y cadena de recipientes para cotas superiores. La comparación moderna puede expresar caudal y altura manométrica sólo como categorías explicativas, no como magnitudes calculadas por Vitruvio.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.2.15"},{"id":"V514-dic-p914-446","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":914,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=914","lemma":"HIDRÁULICO","lemmaFolded":"hidraulico","graecum":null,"definicion":"La rueda fluvial transmite el movimiento a un engranaje dentado que hace girar la muela. El pasaje constituye una fuente capital para la historia del molino hidráulico romano; la explicación moderna del par y de la relación de transmisión se mantiene fuera de la traducción.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.2.15"},{"id":"V514-dic-p920-1574","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":920,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=920","lemma":"COCLEA","lemmaFolded":"coclea","graecum":null,"definicion":"La relación 3–4–5 determina la inclinación descrita por Vitruvio. Se explicará geométricamente sin atribuirle rendimiento hidráulico moderno. Deben mantenerse separados diámetro del núcleo, espesor de la envolvente, paso de la hélice e inclinación del conjunto.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.2.15"},{"id":"V514-dic-p924-904","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":924,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=924","lemma":"CTESIBIO","lemmaFolded":"ctesibio","graecum":null,"definicion":"El funcionamiento reconstruido ayuda a interpretar la sintaxis, pero no decide por sí solo la lección latina. Se distingue siempre entre palabra transmitida, suplemento editorial y explicación funcional.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.7.5"},{"id":"V514-dic-p924-1652","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":924,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=924","lemma":"CTESIBIO","lemmaFolded":"ctesibio","graecum":null,"definicion":"Los dos cilindros trabajan alternativamente: la admisión y la impulsión quedan gobernadas por válvulas unidireccionales. El efecto útil no deriva de una simple «presión del aire», sino de la alternancia de aspiración, cierre y expulsión del agua. Vitruvio transmite aquí uno de los testimonios antiguos más importantes sobre bombas de émbolo.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.7.5"},{"id":"V514-dic-p930-442","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":930,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=930","lemma":"HYDRAULIS","lemmaFolded":"hydraulis","graecum":null,"definicion":"El capítulo pertenece simultáneamente a la historia de la mecánica y de los instrumentos musicales. Se controlarán especialmente ara, pnigeus, modioli, emboli, regulae, vectes, canales, pinakes y fistulae, así como toda cifra relativa a filas o dimensiones. La traducción castellana conservará precisión técnica sin perder legibilidad.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.8.6"},{"id":"V514-dic-p938-1350","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":938,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=938","lemma":"HODÓMETRO","lemmaFolded":"hodometro","graecum":null,"definicion":"La plausibilidad geométrica del mecanismo puede verificarse mediante circunferencia y relaciones de engranajes, pero esa reconstrucción no autoriza a corregir automáticamente los numerales transmitidos. Se distinguirán siempre: dato latino, reconstrucción mecánica y equivalencia moderna.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.8.6"},{"id":"V514-dic-p938-1673","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":938,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=938","lemma":"MARÍTIMO","lemmaFolded":"maritimo","graecum":null,"definicion":"La variante para navegación sustituye el contacto rueda/suelo por paletas movidas por el agua. El comentario explica el principio sin identificarlo con un velocímetro moderno ni atribuirle una precisión que Vitruvio no cuantifica.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.8.6"},{"id":"V514-dic-p946-1605","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":946,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=946","lemma":"CATATONON","lemmaFolded":"catatonon","graecum":null,"definicion":"Vitruvio relaciona la geometría del cabezal con la longitud de los brazos y con la dureza de la tracción. La comparación con la palanca no debe convertirse en una ecuación moderna de energía: funciona como analogía operativa para explicar cómo la variación de la longitud modifica el esfuerzo requerido y la violencia del golpe.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.8.6"},{"id":"V514-dic-p954-399","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":954,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=954","lemma":"TORSIÓN","lemmaFolded":"torsion","graecum":null,"definicion":"Capillus muliebris y nervus se registran como materiales de los haces según Vitruvio. El comentario puede explicar pretensión, torsión y energía almacenada, pero no convierte el sistema en una fórmula balística moderna ni infiere prestaciones ausentes del texto. 21 Catapulta/scorpio y ballista pertenecen a la artillería de torsión, pero Vitruvio no les asigna el mismo dato inicial de cálculo: para catapultas, longitud del proyectil; para ballistas, peso de la piedra. Cf. De arch. 10.10–11. La distinción se conserva en traducción, tablas y reconstrucciones. 22 NOTA ECDÓTICA [F] — X.11.3. Se imp","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.8.6"},{"id":"V514-dic-p964-998","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":964,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=964","lemma":"ARIES","lemmaFolded":"aries","graecum":null,"definicion":"La evolución narrada desde una viga impulsada manualmente hasta el ariete suspendido dentro de una estructura protegida expresa una genealogía técnica antigua. El comentario separa tres niveles: relato vitruviano, plausibilidad mecánica y evidencia arqueológica/iconográfica.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.8.6"},{"id":"V514-dic-p968-899","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":968,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=968","lemma":"MÁQUINA","lemmaFolded":"maquina","graecum":null,"definicion":"Coria, centones, crudo cuero y materiales de amortiguación se explican como sistemas antiguos de protección frente a proyectiles y fuego. El aparato distingue descripción material de inferencias modernas sobre comportamiento térmico o balístico.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.8.6"},{"id":"V514-dic-p974-1395","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":974,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=974","lemma":"RECONSTRUCCIONES","lemmaFolded":"reconstrucciones","graecum":null,"definicion":"Cuando la sintaxis latina permite más de una disposición material, la edición no escoge silenciosamente una reconstrucción. El texto conserva la ambigüedad; las hipótesis gráficas se rotulan y justifican en nota.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p992-389","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":992,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=992","lemma":"ARCHITECTURA","lemmaFolded":"architectura","graecum":null,"definicion":"La disciplina que surge de la unión entre fabrica (práctica constructiva) y ratiocinatio (razonamiento teórico). Vitruvio la define en De architectura 1.1.1: «Architecti est scientia pluribus disciplinis et variis eruditionibus ornata». Su equivalente griego implícito es ἀρχιτεκτονική (architektonikḗ).","autoridades":[],"lociCitados":["1.1.1"],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p992-707","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":992,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=992","lemma":"CUBUS","lemmaFolded":"cubus","graecum":"κύβος","definicion":"Cubo. En el prefacio del Libro V, Vitruvio utiliza la imagen del cubo para explicar una convención de extensión de textos atribuida a Pitágoras y a sus seguidores: 216 versos por «cubo». La referencia pertenece a la organización de escritos y no constituye una regla arquitectónica.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p992-1013","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":992,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=992","lemma":"RATIONIBUS","lemmaFolded":"rationibus","graecum":null,"definicion":"«Según razones cúbicas». Expresión del prefacio del Libro V aplicada a la organización de escritos atribuida a Pitágoras y a sus seguidores; cf. De architectura 5, praef. 3–4. No se emplea aquí como categoría general de la teoría arquitectónica vitruviana.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p992-1282","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":992,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=992","lemma":"DECOR","lemmaFolded":"decor","graecum":null,"definicion":"La conveniencia o corrección del aspecto de una obra, obtenida mediante la aplicación adecuada de los principios de uso, costumbre y naturaleza. «Decor autem est emendatus operis aspectus probatis rebus conpositi cum auctoritate» (De architectura 1.2.5). No debe confundirse con «decoración» en el sentido ornamental moderno.","autoridades":[],"lociCitados":["1.2.5"],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p992-1615","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":992,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=992","lemma":"DISPOSITIO","lemmaFolded":"dispositio","graecum":"διάθεσις","definicion":"Disposición o concepción de la planta, alzado y perspectiva de un edificio. Implica las tres formas de representación: ichnographia (planta), orthographia (alzado) y scaenographia (perspectiva). Cf. De architectura 1.2.1–2.","autoridades":[],"lociCitados":["1.2.1"],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p992-1862","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":992,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=992","lemma":"DISTRIBUTIO","lemmaFolded":"distributio","graecum":"οἰκονομία","definicion":"La administración conveniente de los materiales y del terreno, con equilibrio económico. Incluye la adaptación del diseño al estatus y uso del propietario. Cf. De architectura 1.2.8–9.","autoridades":[],"lociCitados":["1.2.8"],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p992-2072","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":992,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=992","lemma":"ECHEA","lemmaFolded":"echea","graecum":"ἠχεῖα, sing.ἠχεῖον","definicion":"Vasijas de bronce (vasa aenea) afinadas según intervalos musicales, dispuestas en nichos bajo las gradas de los teatros para amplificar y clarificar la voz de los actores. Constituyen el fundamento de la acústica arquitectónica vitruviana. Cf. De architectura 1.1.9 y 5.5.1–8.","autoridades":[],"lociCitados":["1.1.9"],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p992-2387","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":992,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=992","lemma":"DISCIPLINA","lemmaFolded":"disciplina","graecum":null,"definicion":"Educación enciclopédica. El programa formativo integral que Vitruvio exige al arquitecto: escritura, dibujo, geometría, aritmética, historia, filosofía, música, medicina, derecho y astronomía. Cf. De architectura 1.1.12.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p993-26","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":993,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=993","lemma":"EURYTHMIA","lemmaFolded":"eurythmia","graecum":"εὐρυθμία","definicion":"La apariencia graciosa y el aspecto proporcionado en la composición de los miembros de una obra. Resulta de la correcta aplicación de la symmetria.«Eurythmia est venusta species commodusque in compositionibus membrorum aspectus»(De architectura 1.2.3).","autoridades":[],"lociCitados":["1.2.3"],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p993-301","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":993,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=993","lemma":"FABRICA","lemmaFolded":"fabrica","graecum":null,"definicion":"La práctica constructiva: «la meditación continuada y habitual del uso, mediante la cual se perfecciona con las manos la obra prevista». Junto con la ratiocinatio, constituye el origen de la architectura. Cf. De architectura 1.1.1.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p993-542","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":993,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=993","lemma":"FIRMITAS","lemmaFolded":"firmitas","graecum":null,"definicion":"Solidez estructural. La primera condición de toda obra arquitectónica, lograda «cuando los cimientos se hundan hasta tierra firme y cuando la elección de los materiales se haga sin avaricia». Cf. De architectura 1.3.2.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p993-771","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":993,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=993","lemma":"GNOMONICA","lemmaFolded":"gnomonica","graecum":"γνωμονική","definicion":"El arte de medir el tiempo mediante el gnomon (reloj de sol) y otros instrumentos. Vitruvio le dedica el Libro IX. El gnomon es la varilla cuya sombra indica la hora.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p993-961","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":993,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=993","lemma":"ICHNOGRAPHIA","lemmaFolded":"ichnographia","graecum":"ἰχνογραφία","definicion":"Planta o proyección horizontal de un edificio, trazada con regla y compás. Una de las tres formas de representación arquitectónica descritas por Vitruvio. Cf. De architectura 1.2.2.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p993-1170","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":993,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=993","lemma":"ORDINATIO","lemmaFolded":"ordinatio","graecum":"τάξις","definicion":"La ordenación o disposición modular de los miembros de una obra, tomando como referencia una unidad de medida (módulo).«Ordinatio est modica membrorum operis commoditas»(De architectura 1.2.2).","autoridades":[],"lociCitados":["1.2.2"],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p993-1383","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":993,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=993","lemma":"ORTHOGRAPHIA","lemmaFolded":"orthographia","graecum":"ὀρθογραφία","definicion":"Alzado o representación vertical de la fachada de un edificio, a escala correcta. Segunda de las tres formas de representación vitruviana. Cf. De architectura 1.2.2.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p993-1581","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":993,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=993","lemma":"PARS","lemmaFolded":"pars","graecum":null,"definicion":"La «parte determinada» o módulo de referencia a partir del cual se establecen las proporciones de una obra (1.2.2; 1.2.4). En los templos jónicos y corintios, el módulo es el diámetro inferior de la columna; en el dórico, Vitruvio define un modulus (ἐμβάτης) que equivale a la mitad de ese diámetro (4.3.3–4).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p993-1897","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":993,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=993","lemma":"RATIOCINATIO","lemmaFolded":"ratiocinatio","graecum":null,"definicion":"El razonamiento teórico aplicado a la construcción:«el que puede mostrar y explicar mediante la habilidad, el método y la proporción las obras realizadas». Cf. De architectura 1.1.1.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p993-2094","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":993,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=993","lemma":"SCAENOGRAPHIA","lemmaFolded":"scaenographia","graecum":"σκαινογραφία","definicion":"Perspectiva o representación en escorzo de fachadasyparteslaterales deunedificio.Terceraformaderepresentaciónvitruviana. Cf. De architectura 1.2.2.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p993-2281","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":993,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=993","lemma":"IMPARES","lemmaFolded":"impares","graecum":null,"definicion":"Expresión técnica de De architectura 3.4.5 cuya interpretación material permanece discutida. El pasaje la relaciona con el stylobata y con una corrección perceptiva, pero la pérdida de la demostración gráfica anunciada por Vitruvio impide imponer como traducción segura «cuñas», «calzos» o una reconstrucción única de la curvatura. Cf. De architectura 3.4.5.","autoridades":[],"lociCitados":["3.4.5"],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p993-2649","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":993,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=993","lemma":"SYMMETRIA","lemmaFolded":"symmetria","graecum":"συμμετρία","definicion":"La correspondencia proporcional entre los miembros de una obra y el conjunto, tomada a partir de una rata pars (parte de referencia).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p994-175","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":994,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=994","lemma":"UTILITAS","lemmaFolded":"utilitas","graecum":null,"definicion":"Utilidad funcional. La segunda condición vitruviana: la disposición de los espacios debe ser irreprochable y no presentar obstáculos al uso. Cf. De architectura 1.3.2.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p994-719","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":994,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=994","lemma":"ABACUS","lemmaFolded":"abacus","graecum":"ἄβαξ","definicion":"El ábaco: losa cuadrada que corona el capitel y recibe el arquitrabe. Su proporción varía según el orden.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p994-840","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":994,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=994","lemma":"ASTRAGALUS","lemmaFolded":"astragalus","graecum":"ἀστράγαλος","definicion":"Pequeña moldura convexa de sección semicircular (también tondino), usada en la transición entre fuste y capitel.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p994-978","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":994,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=994","lemma":"COLUMNA","lemmaFolded":"columna","graecum":null,"definicion":"El soporte vertical compuesto de basa (salvo en el dórico vitruviano), fuste (scapus) y capitel (capitulum). Su proporción altura/diámetro define el orden.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p994-1308","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":994,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=994","lemma":"DIASTYLOS","lemmaFolded":"diastylos","graecum":"διάστυλος","definicion":"Intercolumnio amplio, de tres diámetros entre columnas (3.3).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p994-1515","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":994,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=994","lemma":"ENTASIS","lemmaFolded":"entasis","graecum":"ἔντασις","definicion":"El ligero abultamiento o tensión convexa del fuste de la columna, destinado a corregir la ilusión óptica de concavidad (3.3.13).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p994-1663","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":994,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=994","lemma":"EUSTYLOS","lemmaFolded":"eustylos","graecum":"εὔστυλος","definicion":"El intercolumnio óptimo según Vitruvio, de dos diámetros y un cuarto, que concilia belleza y solidez (3.3.6).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p994-1936","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":994,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=994","lemma":"MODULUS","lemmaFolded":"modulus","graecum":null,"definicion":"El módulo: unidad de medida (en Vitruvio, generalmente el radio o el diámetro inferior de la columna) con la que se dimensiona todo el edificio por symmetria.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p994-2104","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":994,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=994","lemma":"MUTULUS","lemmaFolded":"mutulus","graecum":null,"definicion":"El mútulo: bloque saliente bajo la cornisa dórica, vestigio de las cabezas de las vigas; lleva las gotas (guttae).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p994-2228","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":994,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=994","lemma":"PERIPTEROS","lemmaFolded":"peripteros","graecum":"περίπτερος","definicion":"Templo rodeado por una sola fila de columnas exentas en sus cuatro lados (3.2).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p994-2333","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":994,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=994","lemma":"PYCNOSTYLOS","lemmaFolded":"pycnostylos","graecum":"πυκνόστυλος","definicion":"Intercolumnio estrecho, de un diámetro y medio","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p995-48","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":995,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=995","lemma":"PRONAOS","lemmaFolded":"pronaos","graecum":"πρόναος48","definicion":"El pórtico o vestíbulo delantero del templo, ante la celda (cella).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p995-137","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":995,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=995","lemma":"STYLOBATA","lemmaFolded":"stylobata","graecum":"στυλοβάτης","definicion":"El estilóbato: plataforma o grada superior sobre la que se asientan las columnas; objeto de la corrección óptica de los scamilli impares.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p995-299","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":995,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=995","lemma":"SYSTYLOS","lemmaFolded":"systylos","graecum":"σύστυλος","definicion":"Intercolumnio de dos diámetros entre columnas (3.3).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p995-373","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":995,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=995","lemma":"TETRASTYLOS","lemmaFolded":"tetrastylos","graecum":"τετράστυλος","definicion":"De cuatro columnas en el frente; aplícase a pórticos y atrios.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p995-463","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":995,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=995","lemma":"TRIGLYPHUS","lemmaFolded":"triglyphus","graecum":"τρίγλυφος","definicion":"El triglifo: elemento del friso dórico con dos canales completos y dos medios, alternante con las metopas.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p995-703","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":995,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=995","lemma":"ARAEOSTYLOS","lemmaFolded":"araeostylos","graecum":"ἀραιόστυλος","definicion":"Intercolumnio muy amplio, superior a tres diámetros (3.3.1, 3.3.5), propio de templos arcaicos de arquitrabe de madera (3.3).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p995-856","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":995,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=995","lemma":"CELLA","lemmaFolded":"cella","graecum":null,"definicion":"La celda o naos: recinto cerrado del templo que alberga la imagen de la divinidad.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p995-946","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":995,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=995","lemma":"METOPA","lemmaFolded":"metopa","graecum":"μετόπη","definicion":"La metopa: espacio cuadrado, liso o esculpido, entre dos triglifos del friso dórico.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p995-1048","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":995,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=995","lemma":"PORTICUS","lemmaFolded":"porticus","graecum":null,"definicion":"El pórtico: galería columnada cubierta; elemento recurrente en los edificios públicos del Libro V.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p995-1157","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":995,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=995","lemma":"CONTIGNATIO","lemmaFolded":"contignatio","graecum":null,"definicion":"El entramado de vigas y forjado de un piso; término técnico de la construcción en madera (Libro IV y VI). Figura 12. El codo de Amenemope (regla-codo del antiguo Egipto) 48El término «pronaos,» que proviene del griego antiguo «ὁπρόναος» (ho prónaos), se traduce literalmente como «delante del naos.» Este término, a su vez, se deriva del latín «pronàon,» que tiene sus raíces en el griego «Πρòναος,» y su significado esencial es «situado delante (pro) del templo (naós).» En otras palabras, el pronaos es el espacio arquitectónico que se encuentra en la parte frontal del naos o la cella del templo, ","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p1092-1982","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1092,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1092","lemma":"LIBRI","lemmaFolded":"libri","graecum":null,"definicion":"E — Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek, Cod. Guelf. 132 Gud. lat.; siglo X. Compilación que encabeza Faventino y en la que se insertan extractos de Vitruvio (II praef.; III praef.–III.1; VI praef.–VI.1; VII.9–14; VIII; IX; X praef., X.1.1, X.9 y X.16), según se ha comprobado sobre la reproducción completa de la Herzog August Bibliothek; emparentado con G. Sus lecturas en los loci decisivos proceden de inspección directa [Evid] (T.13cc); fuera de ellos se citan, cuando se citan, según Rose, Krohn o Budé [Rep]. S — Sélestat, Bibliothèque Humaniste, ms. 1153bis; fines del siglo X. Texto del t","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Bude","nombre":"Budé (Les Belles Lettres)","tipo":"edicion-critica"}],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p1119-2719","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1119,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1119","lemma":"FELICITER","lemmaFolded":"feliciter","graecum":null,"definicion":"Estos datos confirman materialmente la continuidad de la secuencia VIII–X en el corpus fotográfico recibido. Se registran por ahora como constataciones paleográficas de campaña; la asignación definitiva de folios y loci se hará al reconciliar la secuencia fotográfica con recto/verso y la foliación oficial. No se reconstruyen lecturas invisibles ni se expanden silenciosamente abreviaturas dudosas. Límites del cotejo. La collatio autóptica continua de H está cerrada para VIII–X; en I–VII se ha recorrido secuencialmente toda la campaña fotográfica disponible, con reserva exclusiva por las captura","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p1148-467","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","lemma":"AMEN","lemmaFolded":"amen","graecum":null,"definicion":"Los titulillos de E («LIB VI», etc.) no siempre corresponden al libro extractado. No se ha identificado extracto alguno de los Libros I, IV y V ni de los capítulos numéricos de X.10–X.15. Colación de E en los loci decisivos. Formato: lema del texto impreso] lección y ubicación; decisión. 3.1.2 ⟨a medio pectore⟩] om. E (f. 10r), como H. — 3.1.4 ⟨quod eorum⟩] om. E (f. 10v); et laudes et culpae] et laudes sculpte E, es decir, s(et) culpae con la s soldada. — 3.1.5 [ab palmo pes]] transmitido por E; ⟨X⟩] om. E. — 3.1.7 ⟨altitudo, veteribus columnis basis scapi elata⟩] om. E (f. 11r), que lee corp","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V514-dic-p1149-3040","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1149,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1149","lemma":"OCTAUUS","lemmaFolded":"octauus","graecum":null,"definicion":"En todo el tramo los numerales controlados coinciden con el texto impreso (VI.6.3 pedes quaternos, XL, senûm denûm, quattuor et viginti; VI.6.4 quaternos et semipedem, senos; VII.9.2 post dies XXX). Lecciones de H en los loci con intervención editorial. Formato: lema del texto impreso] lección de H y folio; decisión. 6.4.2 [non]] non H (f. 83v), como Rose: la atetización es del texto de Krohn. — 6.5.2 ⟨habeant⟩] om. H (f. 84v), como Rose. — 6.5.3 ⟨apparationes⟩] om. H (f. 84v): nunc rusticorum","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p218-1119","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=218","lemma":"RATIOCINATIO","lemmaFolded":"ratiocinatio","graecum":null,"definicion":"L’opposition ne sépare pas « travail manuel » et « intellect » en deux domaines étanches. Vitruve présente deux dimensions inséparables du métier : l’expérience de l’exécution et la capacité de justifier rationnellement ce qui est construit. Scientia désigne ici le savoir disciplinaire de l’architectus, non la « science » au sens institutionnel moderne. 6 ut manibus essent exercitati] Cela fait référence à une formation purement pratique et manuelle. pro laboribus auctoritatem] Cela signifie « autorité (prestige) proportionnelle à vos efforts ». umbram non rem persecuti] Métaphore platonicienn","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"1.praef.1"},{"id":"V554-dic-p220-3375","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=220","lemma":"DISPOSITIO","lemmaFolded":"dispositio","graecum":null,"definicion":"Ichnographia,","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"1.praef.1"},{"id":"V554-dic-p237-528","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":237,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=237","lemma":"SYMMETRIA","lemmaFolded":"symmetria","graecum":null,"definicion":"Symmetria désigne ici la commensurabilité ou la correspondance modulaire des parties par rapport à l’ensemble, non la symétrie bilatérale. La diversité des exemples — temple, baliste, navire — montre que Vitruve formule un principe de dimensionnement relatif applicable à plusieurs domaines techniques, non une proportion universelle unique. De même que le corps humain possède la qualité eurythmique de commensurabilité, qui découle du coude, du pied, de la paume, du doigt et d’autres parties plus petites, il en va de même pour la parfaite exécution des édifices. Cela est évident, en premier lieu","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"1.2.1"},{"id":"V554-dic-p244-516","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":244,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=244","lemma":"VENUSTAS","lemmaFolded":"uenustas","graecum":null,"definicion":"La fortune ultérieure exceptionnelle de la triade ne doit pas être rétroprojetée sur le lemme. Dans I.3.2, les trois termes appartiennent à une explication concrète de la manière dont les ouvrages doivent être réalisés ; leur canonisation comme formule universelle relève de l’histoire de la réception. 25 [F] I.3.2. On imprime ⟨cum fuerit⟩emendata et sine inpeditione usus locorum dispositio. Le supplément ⟨cum fuerit⟩, qui restitue la syntaxe de la phrase, est de Marini ; Krohn l’imprime comme tel (add. Mar) et les manuscrits ne le transmettent pas. La traduction reflète la restitution syntaxiq","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Marini","nombre":"Marini","tipo":"edicion-critica"}],"lociCitados":[],"seccion":"1.3.1"},{"id":"V554-dic-p254-2755","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":254,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=254","lemma":"SALUBRITAS","lemmaFolded":"salubritas","graecum":null,"definicion":"Les explications relatives aux airs, corps, humeurs et maladies appartiennent au cadre physiologique antique. Lorsqu’une observation topographique — drainage, humidité, ensoleillement — peut être comparée à des critères environnementaux modernes, cette comparaison relève de la réception technique et non d’une validation littérale de l’étiologie vitruvienne.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"1.3.1"},{"id":"V554-dic-p268-2118","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":268,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=268","lemma":"TOURS","lemmaFolded":"tours","graecum":null,"definicion":"L’explication destinée aux architectes distingue fondation, masse murale, liaison transversale et implantation des tours. Les affirmations sur la durabilité des matériaux demeurent dans leur contexte romain et ne deviennent pas sans preuve des prescriptions structurelles actuelles. Commentaire I.5.1 Notes critiques (Appareil philologique et exégétique) Chapitre 5 : L’ancien titre est normalisé à la nomenclature scientifique contemporaine 1.5.1 (Livre I, Chapitre 5, Paragraphe 1) pour assurer la continuité de l’appareil critique du manuscrit. Caput 5 / I.5.1 : la numérotation moderne de livre, ","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"1.5.1"},{"id":"V554-dic-p291-1925","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":291,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=291","lemma":"TRACÉ","lemmaFolded":"trace","graecum":null,"definicion":"Le chapitre ne fournit pas une rose des vents « météorologique » moderne. Il combine physique antique, nomenclature régionale des vents et construction gnomonique destinée à orienter les rues pour éviter leur incidence directe. Le procédé géométrique doit être conservé comme tel, sans être converti automatiquement en azimuts contemporains ni doté d’une précision instrumentale que le texte n’énonce pas.","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"}],"lociCitados":[],"seccion":"1.6.1"},{"id":"V554-dic-p291-2370","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":291,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=291","lemma":"SEQUUNTUR","lemmaFolded":"sequuntur","graecum":null,"definicion":"L’oscillation graphique n’altère pas le sens de sequor. L’édition adopte « sequuntur » dans le texte normalisé et évite d’attribuer automatiquement une graphie déterminée au Harleianus 2767 sans inspection directe du folio. Il s’agit d’une variante orthographique, non sémantique.","autoridades":[{"siglum":"H","nombre":"Harleianus","tipo":"manuscrito"}],"lociCitados":[],"seccion":"1.6.1"},{"id":"V554-dic-p291-2682","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":291,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=291","lemma":"VENTS","lemmaFolded":"uents","graecum":null,"definicion":"Le principe consistant à empêcher l’entrée directe du vent peut être comparé à des stratégies bioclimatiques de tracé urbain ; la théorie physiologique des vents salutaires ou nuisibles appartient cependant à la médecine antique. Les deux niveaux restent distincts.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"1.6.1"},{"id":"V554-dic-p302-3362","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":302,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=302","lemma":"ATHOS","lemmaFolded":"athos","graecum":null,"definicion":"Le projet colossal fonctionne comme exemplum d’une forme extraordinaire qui ne suffit pas à fonder une ville si le territoire","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"1.7.1"},{"id":"V554-dic-p317-573","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":317,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=317","lemma":"CONSTRUCTION","lemmaFolded":"construction","graecum":null,"definicion":"Vitruve associe l’architecture primitive à l’observation et à l’imitation : branches, fourches, terre, roseaux, troncs et couvertures précèdent des formes progressivement régularisées. La comparaison avec des techniques vernaculaires peut éclairer le passage, sans prouver une séquence historique universelle. Commentaire II.1.1 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) vetere more ut ferae :Vitruveprésentelespremiershumainsvivantdanslesbois,cavernesetbosquetsetsenourrissantdeproduitssauvages.Lerécitestnaturaliste,maisunedépendancepréciseà l’égard de Démocrite, Épicure ou Lucrèce doit êt","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.1.1"},{"id":"V554-dic-p318-2611","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":318,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=318","lemma":"GROS","lemmaFolded":"gros","graecum":null,"definicion":"Auteur de l’introduction et du commentaire du Livre II dans la Collection des Universités de France (texte et traduction de L. Callebat, 1999), éditeur des Livres III (1990) et IV (1992) et directeur de l’édition italienne d’Einaudi (1997) ; son commentaire fait référence pour le récit de la cabane primitive (2.1.1–7).","autoridades":[{"siglum":"Callebat","nombre":"Callebat","tipo":"edicion-critica"}],"lociCitados":[],"seccion":"2.1.1"},{"id":"V554-dic-p324-946","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":324,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=324","lemma":"PRINCIPIA","lemmaFolded":"principia","graecum":null,"definicion":"Vitruve emploie la physique antique pour justifier que les propriétés observables des matériaux dépendent de leur constitution. L’édition sépare cette explication historique de la science moderne des matériaux. 19 Références : Krohn, F., éd. Vitruvii De architectura libri decem. Leipzig : Teubner, 1912. Rose, V., éd. Vitruvii De architectura libri decem. Leipzig : Teubner, 1899.","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"lociCitados":[],"seccion":"2.2.1"},{"id":"V554-dic-p336-2074","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":336,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=336","lemma":"MORTIER","lemmaFolded":"mortier","graecum":null,"definicion":"Vitruve distingue le sable de carrière récent des sables fluvial et marin et associe chacun à des usages et défauts. Le commentaire peut expliquer cohésion, sels ou retrait à titre comparatif, sans remplacer les causes formulées par le texte. Commentaire II.4.1 Notes explicatives de bas de page ¹ caementiciis structuris : l’expression désigne des constructions mettant en œuvre des caemen-","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.4.1"},{"id":"V554-dic-p342-1431","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":342,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=342","lemma":"CHAUX","lemmaFolded":"chaux","graecum":null,"definicion":"L’explication vitruvienne de la perte et de la récupération des virtutes appartient à la théorie antique des éléments. L’édition peut expliquer séparément calcination, extinction et carbonatation, mais ces catégories modernes ne sont ni attribuées à Vitruve ni utilisées pour corriger sa causalité. Commentaire II.5.1 Notes explicatives de bas de page ¹ albo saxo aut silice : Vitruve prescrit de cuire la chaux à partir de pierre blanche ou de silex. L’identification minéralogique exacte de silex dans ce contexte appelle la prudence et ne doit pas être assimilée automatiquement au silex siliceux ","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.5.1"},{"id":"V554-dic-p348-1817","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":348,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=348","lemma":"PULVIS","lemmaFolded":"puluis","graecum":null,"definicion":"Le texte relie les propriétés du matériau à la chaleur souterraine, au tuf, à la terre, aux vapeurs et aux anciens feux de la région vésuvienne. Cette étiologie reste distincte de l’explication moderne des réactions hydrauliques des matériaux volcaniques. Κατακεκαυμένη est conservé comme désignation grecque de la région « brûlée ».","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.5.1"},{"id":"V554-dic-p354-415","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":354,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=354","lemma":"PIERRE","lemmaFolded":"pierre","graecum":null,"definicion":"La recommandation d’extraire certaines pierres à l’avance et de les exposer afin d’écarter celles qui se dégradent est expliquée comme procédure empirique de sélection. Molles/temperatae/durae ne deviennent pas une classification pétrographique moderne sans analyse minéralogique.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.7.2"},{"id":"V554-dic-p382-1488","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":382,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=382","lemma":"MATERIES","lemmaFolded":"materies","graecum":null,"definicion":"Materies signifie ici notamment « bois de construction », et non « matière » au sens abstrait. La série des essences relie structure interne imaginée, comportement à la charge ou à l’humidité et usages architecturaux.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.8.1"},{"id":"V554-dic-p382-2215","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":382,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=382","lemma":"LARIX","lemmaFolded":"larix","graecum":null,"definicion":"Le récit de Larignum et de la résistance du larix au feu est conservé comme exemplum transmis par Vitruve. L’édition distingue observation matérielle et épisode narratif et ne transforme pas une résistance relative du bois en affirmation moderne d’incombustibilité.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.8.1"},{"id":"V554-dic-p403-493","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":403,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=403","lemma":"ANALOGIA","lemmaFolded":"analogia","graecum":null,"definicion":"Dans ce chapitre, « proportion » ne doit pas absorber symmetria. La distinction fonctionnelle entre rapport d’une partie, commensurabilité des membres et raison commune est maintenue. Le français évite d’alterner arbitrairement « symétrie », « proportion » et « modulation » lorsque le latin change de terme.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"3.1.3"},{"id":"V554-dic-p404-2001","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":404,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=404","lemma":"RATUS","lemmaFolded":"ratus","graecum":null,"definicion":"Le corps humain fonctionne comme analogie de commensurabilité : chaque membre possède un rapport au tout. Le texte ne prescrit pas que les temples reproduisent littéralement une figure humaine et ne contient pas l’expression moderne « homme de Vitruve ». Les reconstructions graphiques du cercle et du carré relèvent de l’histoire de la réception et doivent être signalées comme telles.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"3.1.3"},{"id":"V554-dic-p410-1567","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":410,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=410","lemma":"TEMPLES","lemmaFolded":"temples","graecum":null,"definicion":"Les figures de in antis, prostylos, amphiprostylos, peripteros, pseudodipteros, dipteros et hypaethros ne servent pas à « corriger » le texte par raisonnement circulaire. La leçon est d’abord établie ; sa compatibilité avec la reconstruction graphique est ensuite vérifiée.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"3.2.2"},{"id":"V554-dic-p410-1891","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":410,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=410","lemma":"TEMPLES","lemmaFolded":"temples","graecum":null,"definicion":"III.2 classe principalement la relation entre cella, façades et ordres de colonnes. Cette classification ne doit pas être confondue avec celle de III.3, qui distingue les espèces selon la largeur des entrecolonnements. Les deux taxonomies sont complémentaires mais reposent sur des critères différents. Commentaire III.2.2 Note archéologique [T] — Livre 3.2 (les types de temples). Vitruve classe les temples selon la disposition de leurs colonnes : in antis (naos en parastasin), prostyle, amphiprostyle, périptère, pseudodiptère, diptère et hypèthre. L’archéologie illustre chaque type : le temple ","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"3.2.2"},{"id":"V554-dic-p420-2814","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":420,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=420","lemma":"OPTIQUES","lemmaFolded":"optiques","graecum":null,"definicion":"L’ἔντασις et l’épaississement des colonnes d’angle sont présentés comme procédés décrits par Vitruve. Aucune formule universelle n’est attribuée à ces corrections lorsque le texte renvoie à une figure ou laisse des variables dépendantes de l’échelle.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"3.3.13"},{"id":"V554-dic-p421-620","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":421,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=421","lemma":"MODULE","lemmaFolded":"module","graecum":null,"definicion":"L’eustyle n’est pas simplement le « type idéal » : Vitruve le présente comme une solution équilibrant usus, species et firmitas, avec des entrecolonnements ordinaires de deux diamètres et quart et un entrecolonnement axial plus large. Le tableau comparatif doit séparer entrecolonnement, rapport diamètre/hauteur et exemples, sans mêler mesures en diamètres et pieds romains.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"3.3.13"},{"id":"V554-dic-p426-1153","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":426,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=426","lemma":"IMPARES","lemmaFolded":"impares","graecum":null,"definicion":"Le rapport du passage avec la courbure ou le nivellement du stylobate et avec les corrections optiques est plausible et appartient à sa réception technique, mais la forme matérielle exacte des scamilli a suscité des interprétations divergentes. Texte transmis, conjecture éditoriale et reconstruction graphique doivent rester typographiquement distincts.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"3.4.5"},{"id":"V554-dic-p426-1547","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":426,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=426","lemma":"PODIUM","lemmaFolded":"podium","graecum":null,"definicion":"Nombres de degrés, hauteurs et rapports modulaires sont d’abord conservés dans leur formulation antique. Toute conversion décimale ou métrique moderne est réservée aux tableaux auxiliaires ; si un nombre entre en conflit avec une reconstruction, la tradition textuelle est réexaminée avant toute émendation de convenance. Commentaire III.4.5 APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — III.4. Le chapitre articule fondations, stereobatae, stylobata, degrés et podium. La prescription de pieux d’aulne, d’olivier ou de chêne superficiellement brûlés appartient au texte pour les terrains remblayés ou marécageux","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"3.4.5"},{"id":"V554-dic-p426-2593","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":426,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=426","lemma":"IMPARES","lemmaFolded":"impares","graecum":null,"definicion":"L’expression de III.4.5 est l’un des loci les plus discutés du Livre III. Elle doit être conservée en latin dans le commentaire et expliquée avec prudence : elle est liée au nivellement/à la courbure du stylobate et aux corrections perceptives, mais les reconstructions matérielles proposées depuis la Renaissance ne sont pas équivalentes à la donnée textuelle.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"3.4.5"},{"id":"V554-dic-p438-2146","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":438,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=438","lemma":"IONIQUE","lemmaFolded":"ionique","graecum":null,"definicion":"La construction de la volute dépend d’une chaîne de divisions, centres et rayons dont l’intelligibilité exige texte et diagramme. La figure moderne doit reproduire exactement la séquence décrite et distinguer la donnée latine des solutions graphiques proposées par les éditeurs. Une valeur ne doit pas être corrigée parce qu’elle « fonctionne mieux » graphiquement : la leçon critique est d’abord établie, puis la figure est construite. SYNTHÈSE POUR LES ARCHITECTES [T] — LIVRE III. Vitruve articule le temple par les rapports entre totalité, membres et module. L’intérêt contemporain du livre consi","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"3.4.5"},{"id":"V554-dic-p439-1929","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":439,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=439","lemma":"NIQUE","lemmaFolded":"nique","graecum":null,"definicion":"Voluta, echinus, abacus, canal/canalis et balteus restent du vocabulaire technique. Les instructions géométriques relatives aux volutes sont expliquées pas à pas, mais tout diagramme moderne est signalé comme reconstruction éditoriale et non comme figure autographe de Vitruve.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"3.5.8"},{"id":"V554-dic-p454-1221","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":454,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=454","lemma":"CALLIMAQUE","lemmaFolded":"callimaque","graecum":null,"definicion":"Le point sûr du passage est l’association vitruvienne entre extrême finesse du travail du marbre, observation du calathus entouré d’acanthe et formulation des proportions du chapiteau corinthien. Commentaire IV.1.12 Note historico-critique — IV.1.3–8. La séquence Dorus–Ion et la dérivation anthropomorphique des ordres appartiennent à l’étiologie architecturale transmise par Vitruve ; elles ne constituent pas en elles-mêmes une reconstruction historique ou archéologique démontrée de la naissance des ordres. Le passage montre aussi comment Vitruve légitime les proportions architecturales par des","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.1.12"},{"id":"V554-dic-p455-1394","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":455,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=455","lemma":"CALLIMAQUE","lemmaFolded":"callimaque","graecum":null,"definicion":"Les généalogies des ordres, l’analogie corporelle masculine/féminine et le récit du calathus entouré d’acanthe sont présentés comme étiologies vitruviennes. « Prima inventio… memoratur » invite à conserver le récit comme tradition d’invention, non comme biographie archéologiquement démontrée.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.1.12"},{"id":"V554-dic-p470-2543","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":470,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=470","lemma":"DORIQUE","lemmaFolded":"dorique","graecum":null,"definicion":"La difficulté décrite par Vitruve naît de la nécessité de faire coïncider axe de colonne, triglyphe d’angle et métope carrée. L’apparat sépare la formulation antique des différentes solutions historiques ; aucun schéma moderne n’est présenté comme restitution unique du système.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.3.1"},{"id":"V554-dic-p470-2865","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":470,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=470","lemma":"DORIQUE","lemmaFolded":"dorique","graecum":null,"definicion":"La contraction d’angle répond géométriquement à des exigences incompatibles du système décrit par Vitruve. Les figures montreront séparément l’élargissement de la métope extrême et la contraction de l’entrecolonnement. Commentaire IV.3.1 Note critique et comparative [F] — IV.3.1–2. Vitruve attribue à Arcésius, Pythéos et Hermo-","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.3.1"},{"id":"V554-dic-p476-1490","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":476,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=476","lemma":"CELLA","lemmaFolded":"cella","graecum":null,"definicion":"La régularité des blocs en pierre équarrie ou en marbre est liée à la liaison des joints. Coagmenta, cubilia et les termes voisins ne sont pas automatiquement réduits à une catégorie moderne unique. Note philologique [F] — IV.4.4. Le comparatif grécisant graphikoteron (γραφικώτερον) est exceptionnel et ne se réduit pas à « plus élégant ». Dans ce contexte, il semble qualifier l’effet visuel produit par le relief des joints et des lits : une apparence plus dessinée, articulée ou picturalement définie. Le terme translittéré est conservé avec une glose afin de ne pas imposer une équivalence moder","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.4.4"},{"id":"V554-dic-p476-2501","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":476,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=476","lemma":"PRONAOS","lemmaFolded":"pronaos","graecum":null,"definicion":"Cella n’est pas réduit à « nef », ni pronaos à un vestibule moderne. La traduction conserve la spécificité cultuelle ettypologiquedesdeuxtermes,tandisquelanotetechniqueexpliciteleurfonctionspatiale dans le temple.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.4.4"},{"id":"V554-dic-p480-458","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":480,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=480","lemma":"ORIENTATIO","lemmaFolded":"orientatio","graecum":null,"definicion":"Il faut distinguer orientation de l’édifice, orientation du simulacrum et position rituelle de l’observateur. Les orientations archéologiques concrètes se vérifient au cas par cas et ne corrigent pas automatiquement la norme littéraire. Note textuelle et rituelle — IV.5.1. La clause si nulla ratio impedierit liberaque fuerit potestas est décisive : Vitruve énonce une règle préférentielle, non une orientation universelle et inconditionnelle. La phrase suivante présente dans la tradition éditoriale une oscillation notable entre exorientia (« comme surgissant / tournées vers le levant ») et exaud","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.5.2"},{"id":"V554-dic-p480-1732","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":480,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=480","lemma":"ORIENTATION","lemmaFolded":"orientation","graecum":null,"definicion":"Le rapport entre simulacrum, ara, caelum et accès est conservé selon le raisonnement de Vitruve. La comparaison avec les données archéologiques relève du commentaire et peut montrer la diversité des pratiques sans « corriger » le texte prescriptif. Commentaire IV.5.2 Note historico-comparative — IV.5. La structure même du chapitre interdit de transformer l’orientation occidentale du temple — qui permet au sacrifiant de regarder vers l’orient — en loi générale de l’architecture religieuse antique. Vitruve introduit aussitôt des exceptions déterminées par la topographie, la relation visuelle ave","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.5.2"},{"id":"V554-dic-p486-1061","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":486,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=486","lemma":"VALVAE","lemmaFolded":"ualuae","graecum":null,"definicion":"La terminologie des vantaux, jambages, linteau et moulures est traduite selon la fonction architecturale, sans équivalences modernes excessivement étroites. Lorsqu’une pièce n’est identifiable que par son rapport proportionnel, le terme latin est également conservé en note. Commentaire IV.6.1 IV.6.5 La distribution des impages se fera en divisant la hauteur en cinq parties : deux seront attribuées au secteur supérieur et trois à l’inférieur. Les impages médians seront placés au-dessus du milieu ; les autres seront assemblés, les uns en haut, les autres en bas. La hauteur de chaque impage sera ","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.6.1"},{"id":"V554-dic-p487-667","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":487,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=487","lemma":"MODULAIRE","lemmaFolded":"modulaire","graecum":null,"definicion":"IV.6 ne décrit pas une porte par dimensions absolues, mais par rapports en chaîne entre hauteur du temple, lumen, largeur de la baie, antepagmenta, supercilium et moulures. Un tableau moderne doit conserver cette dépendance hiérarchique et signaler la grandeur de référence de chaque opération.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.6.1"},{"id":"V554-dic-p492-1171","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":492,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=492","lemma":"TOSCAN","lemmaFolded":"toscan","graecum":null,"definicion":"Le chapitre constitue une source normative romaine majeure, mais l’archéologie italique révèle des variations régionales et chronologiques. La comparaison archéologique relève du commentaire et non d’une correction rétroactive des proportions transmises. Commentaire IV.7.5 Note critique comparative [F] — IV.7. Le templum tuscanicum de Vitruve doit être lu comme la formulation normative romaine d’une tradition architecturale italique, non comme la description exhaustive de tous les temples étrusques ni comme l’équivalent immédiat de l’« ordre toscan » codifié par les théoriciens de la Renaissan","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.7.5"},{"id":"V554-dic-p492-2465","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":492,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=492","lemma":"DISPOSITIONES","lemmaFolded":"dispositiones","graecum":null,"definicion":"La catégorie vitruvienne reste distincte des classifications archéologiques ultérieures. Les proportions du plan, des colonnes et de l’entablement sont expliquées comme système décrit par Vitruve, non comme description exhaustive de tous les temples étrusco-italiques.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.7.5"},{"id":"V554-dic-p498-3320","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":498,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=498","lemma":"ARAE","lemmaFolded":"arae","graecum":null,"definicion":"L’autel regarde vers l’orient et reste inférieur au simulacrum, de sorte que le suppliant élève le regard vers la divinité. La leçon Matrique renforce l’opposition verticale entre divinités célestes et puissances liées à la terre ; les variantes imprimées doivent être enregistrées, non fusionnées silencieusement.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.7.5"},{"id":"V554-dic-p508-591","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":508,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=508","lemma":"DISCIPLINE","lemmaFolded":"discipline","graecum":null,"definicion":"Vitruve présente la concision comme une exigence de transmission technique : l’architecture requiert des termes spécialisés et des rapports proportionnels qui ne se laissent pas toujours exprimer dans le lexique ordinaire. La traduction doit donc rester fluide sans devenir paraphrastique ; lorsqu’un terme latin structure un concept architectural, il demeure visible dans la note.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"4.9.1"},{"id":"V554-dic-p517-1881","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":517,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=517","lemma":"FANO","lemmaFolded":"fano","graecum":null,"definicion":"CXX × LX pedes, porticus XX, columnae L × V ainsi que les dimensions des parastaticae et du tribunal sont conservés comme série textuelle indépendante. Les équivalents métriques seront calculés dans un tableau séparé avec indication explicite de la valeur de pes retenue ; aucun pied ad hoc ne sera choisi pour maximiser la concordance avec le site.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.1.2"},{"id":"V554-dic-p517-2648","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":517,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=517","lemma":"PARASTATICAE","lemmaFolded":"parastaticae","graecum":null,"definicion":"Dans la basilique de Fano, ces termes sont traduits avec un soutien explicatif plutôt que par des équivalents modernes rigides. Testudo, en particulier, pose ici un problème d’interprétation architecturale ; la traduction doit rendre la structure intelligible sans feindre une certitude reconstructive supérieure à celle du latin.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.1.2"},{"id":"V554-dic-p520-658","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":520,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=520","lemma":"CURIE","lemmaFolded":"curie","graecum":null,"definicion":"Dans l’explication de Vitruve, la corniche continue à mi-hauteur fait obstacle à la dissipation ascendante de la voix et favorise son arrivée intelligible aux auditeurs. Cette observation annonce le traitement systématique du son en V.3–V.8, tout en restant distincte de paramètres acoustiques contemporains tels que temps de réverbération ou absorption. Note philologique et acoustique — V.2.2. Intestinum opus désigne ici une technique d’ouvrage intérieur ou de menuiserie de finition ; albarium, un revêtement de stuc. La traduction évite de réduire le premier à la simple « menuiserie » au sens m","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.2.2"},{"id":"V554-dic-p520-1799","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":520,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=520","lemma":"CURIE","lemmaFolded":"curie","graecum":null,"definicion":"Les coronae à mihauteur sont expliquées par Vitruve comme moyen de retarder l’élévation et la dispersion de la vox. L’édition distingue cette causalité antique d’une formulation acoustique moderne : une comparaison avec réflexion et contrôle du champ sonore est possible, sans attribuer à Vitruve des grandeurs qu’il n’a pas mesurées.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.2.2"},{"id":"V554-dic-p526-1233","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":526,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=526","lemma":"VOX","lemmaFolded":"uox","graecum":null,"definicion":"Vitruve distingue propagation horizontale et ascendante de la voix et demande d’éviter les obstacles produisant retour ou perte d’intelligibilité. La traduction maintient vox, resonantia et les termes apparentés dans leur contexte antique ; « onde », « réflexion » ou « champ acoustique » ne servent que de gloses comparatives.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.2.2"},{"id":"V554-dic-p534-1790","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":534,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=534","lemma":"MUSICAL","lemmaFolded":"musical","graecum":null,"definicion":"Les variantes d’accentuation ou de translittération ne sont normalisées que lorsqu’elles ne modifient pas l’identification musicologique ; une lecture douteuse reste signalée. Commentaire V.4.9 Note explicative — Livre 5.4–5.5 (les echea et l’acoustique du théâtre). Vitruve fonde son explication de l’acoustique théâtrale sur l’Harmonica d’Aristoxène de Tarente : au livre 5.4, il expose les trois genres — enharmonique, chromatique et diatonique — et la division de la voix en tons, demi-tons et tétracordes ; au livre 5.5, il applique cette théorie à l’architecture au moyen des echea (ἠχεῖα), vas","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.4.9"},{"id":"V554-dic-p542-720","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":542,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=542","lemma":"ECHEA","lemmaFolded":"echea","graecum":null,"definicion":"Vitruve leur attribue l’accroissement de la claritas et de la consonantia de la voix par réponse de récipients accordés. La comparaison avec des résonateurs acoustiques modernes reste heuristique : aucune identité de mécanisme n’est affirmée sans dimensions, matériau, amortissement et contexte archéologique vérifiables.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.5.1"},{"id":"V554-dic-p550-1363","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":550,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=550","lemma":"PULPITUM","lemmaFolded":"pulpitum","graecum":null,"definicion":"La hauteur maximale de cinq pieds est conservée en pieds romains dans le texte de base. Tout équivalent métrique est donné séparément avec indication de la valeur de pes retenue ; il n’est pas arrondi pour adapter la coupe à un exemple archéologique particulier. Commentaire V.6.1 Note comparative [F] — Livre 5.6–5.7 (plan du théâtre). Le plan géométrique du théâtre est l’un des passages les plus étudiés du Livre V. Dans la Budé (2009), Catherine Saliou examine avec prudence les différentes options de restitution et souligne que le plan vitruvien — quatre triangles équilatéraux inscrits dans le","autoridades":[{"siglum":"Bude","nombre":"Budé (Les Belles Lettres)","tipo":"edicion-critica"}],"lociCitados":[],"seccion":"5.6.1"},{"id":"V554-dic-p554-1075","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":554,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=554","lemma":"PROSCAENIUM","lemmaFolded":"proscaenium","graecum":null,"definicion":"La plus grande profondeur de l’orchestra et la position élevée du λογεῖον sont expliquées en fonction des usages scéniques différents que Vitruve attribue aux Grecs et aux Latins. L’équivalent moderne « scène » est évité lorsqu’il efface cette distinction fonctionnelle. Commentaire V.7.1 Note comparative [F] — Livre 5.7 (le théâtre grec). Contrairement au théâtre romain, organisé en quatre triangles (5.6), le théâtre grec est structuré autour de trois carrés inscrits dans la circonférence de l’orchestre. D’où ses caractéristiques distinctives : un orchestre plus vaste, utilisé par le chœur ; u","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.7.1"},{"id":"V554-dic-p566-872","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":566,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=566","lemma":"PORTICUS","lemmaFolded":"porticus","graecum":null,"definicion":"Leur utilité en temps de siège —stockage et distribution de ressources— appartient à l’argumentation vitruvienne sur l’infrastructure civique et n’est pas généralisée comme fonction nécessaire de tout portique romain.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.7.1"},{"id":"V554-dic-p572-1036","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":572,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=572","lemma":"SUSPENSURAE","lemmaFolded":"suspensurae","graecum":null,"definicion":"La pente du pavement vers le praefurnium et la chambre chauffée sous le sol sont expliquées comme système constructif. Convection et transfert thermique modernes peuvent éclairer son comportement mais restent distincts de la causalité exprimée par Vitruve. Commentaire V.10.2 Note explicative — Livre 5.10 (Les thermes et l’hypocauste). Vitruve offre la description antique la plus complète des thermes romains. L’emplacement est choisi pour son exposition sud-ouest, afin d’être le plus chaud possible ; les bains des hommes et des femmes sont disposés côte à côte et partagent le même four (praefur","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.10.2"},{"id":"V554-dic-p578-586","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":578,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=578","lemma":"PALAESTRA","lemmaFolded":"palaestra","graecum":null,"definicion":"Le péristyle de deux stades et les dimensions des pistes, dénivellations et salles restent exprimés en unités antiques. Toute conversion métrique moderne indiquera l’étalon adopté et ne remplacera pas les valeurs transmises.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.10.2"},{"id":"V554-dic-p584-1512","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":584,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=584","lemma":"MARITIMES","lemmaFolded":"maritimes","graecum":null,"definicion":"Les procédés de caissons, remplissages et masses prises sous l’eau sont expliqués séquentiellement. Le vocabulaire contemporain du ciment, béton ou pouzzolane n’apparaît comme glose comparative que lorsque composition et procédé le justifient. SYNTHÈSE POUR LES ARCHITECTES [T] — LIVRE V. Le livre articule architecture publique, géométrie, acoustique, climat, circulation, hygiène, sport et infrastructure portuaire. Sa valeur technique réside dans l’intégration des systèmes et usages, non dans la transposition littérale de chaque prescription à la pratique contemporaine. Commentaire V.12.7 Note ","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.12.7"},{"id":"V554-dic-p594-476","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":594,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=594","lemma":"PRAEFATIO","lemmaFolded":"praefatio","graecum":null,"definicion":"L’éloge de l’éducation, de la pauvreté digne et de l’indépendance à l’égard de la fortune appartient à l’autoreprésentation morale de Vitruve. L’édition évite de transformer ce prologue en donnée biographique littérale lorsque le passage fonctionne rhétoriquement comme exemplum de doctrina et d’auctoritas.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"5.12.7"},{"id":"V554-dic-p604-958","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":604,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=604","lemma":"PEUPLES","lemmaFolded":"peuples","graecum":null,"definicion":"Les généralisations de Vitruve sur les qualités corporelles et mentales des peuples du Nord et du Sud relèvent de la géographie médicale et de l’ethnographie antiques. Elles éclairent son argument architectural — adapter le bâtiment au climat et à la latitude — mais ne valent pas comme descriptions anthropologiques contemporaines.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"6.1.12"},{"id":"V554-dic-p604-1741","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":604,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=604","lemma":"CAELUM","lemmaFolded":"caelum","graecum":null,"definicion":"Les rapports que Vitruve établit entre climat, voix, complexion et caractère des peuples relèvent de la géographie médicale et de la physique antiques. Ils sont expliqués comme cadre intellectuel historique, non comme inférences biologiques valides sur les populations modernes. Commentaire VI.1.12 SYNTHÈSE POUR LES ARCHITECTES [T] — VI.1. Le noyau opératoire reste pertinentcommeprincipehistoriquedeprojet :orientation,rayonnement,expositionetconditions régionales modifient la disposition de l’édifice. L’édition sépare ce principe des généralisations ethnographiques qui l’accompagnent. Note expl","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"6.1.12"},{"id":"V554-dic-p610-432","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":610,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=610","lemma":"OPTIQUE","lemmaFolded":"optique","graecum":null,"definicion":"Vitruve n’autorise pas l’arbitraire proportionnel : on fixe d’abord la ratio symmetriarum, puis seulement les detractiones ou adiectiones exigées par le lieu, l’usage ou la perception. Le procédé peut être rapproché des corrections optiques des ordres sans être assimilé à une théorie moderne de la perspective. 5 APPARAT ECDOTIQUE [F] — VI.2. Le supplément « <et detractionibus aut> » demeure visible : il affecte directement le couple detractio/adiectio par lequel Vitruve permet de corriger la symmetria selon locus, usus et species. Il ne doit pas être naturalisé dans la traduction comme s’il ét","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"6.1.12"},{"id":"V554-dic-p610-1131","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":610,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=610","lemma":"SPECIES","lemmaFolded":"species","graecum":null,"definicion":"L’exactitude modulaire n’est pas chez Vitruve un automatisme. Une fois la ratio symmetriarum fixée, l’architectus doit exercer son acumen afin que des modifications justifiées produisent une apparence correcte. « Species » est rendu ici selon la perception/l’apparence, non comme simple « espèce ».","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"6.1.12"},{"id":"V554-dic-p610-1476","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":610,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=610","lemma":"OPTIQUE","lemmaFolded":"optique","graecum":null,"definicion":"VI.2 doit être lu avec les corrections perceptives des livres III–IV : l’écart à la proportion abstraite peut être rationnel lorsqu’il compense distance, hauteur, usage ou conditions du lieu. Cette souplesse n’est pas transformée en licence compositive illimitée.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"6.1.12"},{"id":"V554-dic-p621-51","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":621,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=621","lemma":"ATRIUM","lemmaFolded":"atrium","graecum":null,"definicion":"Interpensiva, colliciae, trabes, tigna et asseres sont traduits selon leur fonction structurelle et hydraulique. Lorsque l’identification exacte d’une pièce dépend d’une restitution de charpente, le latin est maintenu en note plutôt que remplacé par un équivalent moderne unique.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"6.3.1"},{"id":"V554-dic-p624-847","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":624,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=624","lemma":"BYBLIOTHECAE","lemmaFolded":"bybliothecae","graecum":null,"definicion":"La graphie latine du texte critique est conservée lorsqu’elle convient ; la traduction emploie « bibliothèques ». L’affirmation sur la dégradation des livres par les vents humides du sud est replacée dans l’observation matérielle antique, sans lui attribuer une théorie microbiologique. Commentaire VI.4.2 APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — VI.4. La série des orientations est maintenue comme prescription fonctionnelle : occident hivernal pour triclinia d’hiver et bains ; orient pour les salles de printemps et d’automne ; septentrion pour les salles d’été, pinacothèques et certains ateliers. L’app","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"6.4.2"},{"id":"V554-dic-p646-393","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":646,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=646","lemma":"ANDRONES","lemmaFolded":"andrones","graecum":null,"definicion":"L’explication vitruvienne des noms grecs et latins est conservée même lorsque la correspondance terminologique demeure problématique. L’apparat ne supprime pas la difficulté par une traduction univoque : il maintient la tension entre terme transmis, glose antique et restitution de la maison grecque.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"6.7.3"},{"id":"V554-dic-p654-1081","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":654,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=654","lemma":"APPUIS","lemmaFolded":"appuis","graecum":null,"definicion":"Le principe consistant à faire répondre les éléments supérieurs aux solides inférieurs peut être rapproché de la continuité des appuis et des chemins de charge. Cette glose moderne aide l’architecte sans attribuer à Vitruve calcul des contraintes ni théorie élastique. Commentaire VI.8.6 Note explicative — Livre 6.8 (Fondations et murs de soutènement). Ce chapitre traite des infrastructures :lesfondationsreposantsurunsolstableet,surtout,lesmursdesoutènement capables de résister à la pression des terres. Vitruve préconise d’épaissir le mur proportionnellement à la masse retenue et, sur sa face e","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"6.8.6"},{"id":"V554-dic-p678-1154","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":678,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=678","lemma":"EXTÉRIEURS","lemmaFolded":"exterieurs","graecum":null,"definicion":"La séquence est présentée comme une stratigraphie : support/plancher, statumen, rudus, nucleus et couche de finition. Pour les pavements sub divo, Vitruve ajoute double plancher croisé, pente et dispositifs d’étanchéité. Les conversions métriques modernes restent secondaires et ne remplacent ni pes ni digitus dans la traduction. Commentaire VII.1.1 Note architecturale et philologique [T] — VII.1 (stratigraphie du pavement). Vitruve distingue précisément statumen, rudus et nucleus. Le statumen est formé de pierres assez grandes pour remplir la main ; au-dessus vient le rudus, dosé à une part de","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"7.1.1"},{"id":"V554-dic-p690-1740","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":690,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=690","lemma":"TORIA","lemmaFolded":"toria","graecum":null,"definicion":"Camara ne désigne pas ici simplement une voûte maçonnée : le procédé décrit une structure légère de lattes et de roseaux, suspendue ou conformée suivant la courbure, recevant ensuite les mortiers. Les figures distingueront ossature,treillis de roseaux, couches de mortier et finition polie, sans attribuer à Vitruve des détails absents du texte.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"7.3.11"},{"id":"V554-dic-p696-512","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":696,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=696","lemma":"TECTORIA","lemmaFolded":"tectoria","graecum":null,"definicion":"Vitruve distingue l’humidité qui remonte ou traverse la paroi de la protection superficielle. L’édition sépare la donnée constructive du mécanisme physique moderne : capillarité, condensation et diffusion peuvent aujourd’hui expliquer des phénomènes différents, mais ne deviennent pas le vocabulaire du texte latin. Commentaire VII.4.5 Note critico-ecdotique [F] — VII.4.4–5. Ce passage concentre plusieurs interventions qui touchent directement au sens technique. La tradition manuscrite offre melographia, corrigé par la tradition éditoriale en megalographia ; au §5 alternent également intra/infra","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"7.4.5"},{"id":"V554-dic-p704-1565","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":704,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=704","lemma":"PICTURA","lemmaFolded":"pictura","graecum":null,"definicion":"Lorsque Vitruve condamne roseaux portant des toitures, candélabres soutenant des frontons ou tiges faisant naître des figures, son objection ne se réduit pas à « réalisme contre fantaisie » : la représentation doit conserver une intelligibilité constructive et naturelle. Cette doctrine est distinguée des catégories esthétiques modernes.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"7.4.5"},{"id":"V554-dic-p704-1963","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":704,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=704","lemma":"PUBLIC","lemmaFolded":"public","graecum":null,"definicion":"L’anecdote critique du chapitre est conservée comme argument sur compétence technique et jugement artistique. Noms, exempla et attributions antiques sont annotés lorsque l’identification est sûre ; les lacunes ne sont pas complétées par la tradition postérieure sans signalement.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"7.4.5"},{"id":"V554-dic-p758-407","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":758,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=758","lemma":"PROSPECTION","lemmaFolded":"prospection","graecum":null,"definicion":"Observation à l’aube, fosse d’essai, récipient d’argile non cuite et autres épreuves relèvent d’un empirisme technique antique. La comparaison avec l’hydrogéologie contemporaine demeure hors de la traduction.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"7.14.3"},{"id":"V554-dic-p790-450","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":790,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=790","lemma":"AQUARUM","lemmaFolded":"aquarum","graecum":null,"definicion":"Les signes corporels attribués aux habitants proches d’une source relèvent de la médecine environnementale antique. Ils sont expliqués comme témoignage historique, non comme diagnostic valable. Transparence et absence de limon ne démontrent pas à elles seules une potabilité microbiologique.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"7.14.3"},{"id":"V554-dic-p794-527","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":794,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=794","lemma":"CHOROBATES","lemmaFolded":"chorobates","graecum":null,"definicion":"La figure devra distinguer règle, ancones, transversaria, lignes de référence, fils à plomb et canal d’eau, sans attribuer à l’appareil une précision instrumentale moderne non quantifiable par le texte.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"7.14.3"},{"id":"V554-dic-p804-1807","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":804,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=804","lemma":"DISTRIBUTION","lemmaFolded":"distribution","graecum":null,"definicion":"Le castellum et ses receptacula différenciés sont expliqués comme dispositif de réception et de partage vers lacus/salientes, balnea et domus privatae. La norme textuelle est distinguée de la diversité archéologique des castella aquae. Commentaire VIII.6.1 Note archéologique [T] — Livre 8.6 (Aqueducs romains). Le chapitre consacré aux conduites d’eau est éclairé par l’archéologie du plus vaste système hydraulique de l’Antiquité. Rome comptait onze aqueducs principaux : le premier, l’Aqua Appia (312 av. J.-C., construit sous la censure d’Appius Claudius Caecus), était en grande partie souterrai","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"8.6.1"},{"id":"V554-dic-p807-2857","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":807,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=807","lemma":"TUBULI","lemmaFolded":"tubuli","graecum":null,"definicion":"Sont conservés lumen fistularum, venter (κοιλία), geniculus, colliquiaria, castella intermédiaires et tubuli fictiles. Les séries de calibres et de poids des conduites de plomb exigent un contrôle numérique spécifique ; toute conversion moderne sera reléguée dans un tableau secondaire.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"8.6.1"},{"id":"V554-dic-p807-3183","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":807,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=807","lemma":"PLOMB","lemmaFolded":"plomb","graecum":null,"definicion":"Vitruve préfère les tubuli fictiles et associe le plomb à la cerussa ainsi qu’à l’aspect maladif des plumbarii. Le passage est un témoignage antique important sur les risques du plomb ; observation professionnelle, ex-","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"8.6.1"},{"id":"V554-dic-p808-133","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":808,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=808","lemma":"PUITS","lemmaFolded":"puits","graecum":null,"definicion":"L’épreuve de la lucerna et l’ouverture d’aestuaria sont présentées comme pratiques antiques face aux vapeurs dangereuses. Elles ne sont pas reproduites comme consignes contemporaines d’entrée en espace confiné. Fiche de consultation · Livre VIII Recherche, propriétés et conduite des eaux, avec nivellement et tuyauteries (VIII.1–6). [F] Les vertusattribuéesauxeauxsontdestémoignagesanciens,etnondesanalysessanitairesactuelles. [T] Distinguer pente, pression et réservoirs dans les schémas. Voir C.2, F et R.8.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"8.6.1"},{"id":"V554-dic-p820-2523","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":820,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=820","lemma":"UTILITAS","lemmaFolded":"utilitas","graecum":null,"definicion":"L’opposition entre athlètes et scriptores n’est pas un simple ornement rhétorique : elle introduit l’idéal vitruvien d’un savoir transmissible et d’utilité publique. Le français conserve l’architecture argumentative du latin sans la transformer en manifeste scientifique moderne. Commentaire IX, praef. 3 Note philologique et interprétative — IX, praef. 1–3. L’opposition entre athlètes et écrivains structure le proème autour du contraste entre gloire corporelle et bienfait intellectuel durable. Dans vectigalibus fruantur, vectigalia désigne ici des revenus publics assignés au vainqueur, non des ","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"9.praef.3"},{"id":"V554-dic-p840-1023","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":840,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=840","lemma":"BÉROSE","lemmaFolded":"berose","graecum":null,"definicion":"Noms propres et attributions astronomiques demandent une prudence particulière dans le Livre IX. Une attribution antique n’est pas corrigée en fonction de sa plausibilité scientifique ; apparat et commentaire enregistrent la tradition et, si nécessaire, les difficultés d’identification.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"9.1.16"},{"id":"V554-dic-p852-738","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":852,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=852","lemma":"CÉLESTE","lemmaFolded":"celeste","graecum":null,"definicion":"Les figures de IX.4 représenteront les positions relatives décrites par Vitruve et non une carte céleste moderne projetée rétrospectivement. Toute identification actuelle probable sera reléguée dans une légende secondaire avec indication du degré de certitude.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"9.1.16"},{"id":"V554-dic-p862-2169","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":862,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=862","lemma":"ASTRONOMIA","lemmaFolded":"astronomia","graecum":null,"definicion":"Dans le vocabulaire antique, astrologia peut couvrir des domaines que la taxinomie moderne sépare en astronomie, astrologie et météorologie céleste. La traduction évite de projeter automatiquement ces frontières disciplinaires contemporaines.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"9.6.3"},{"id":"V554-dic-p870-1033","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":870,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=870","lemma":"OMBRE","lemmaFolded":"ombre","graecum":null,"definicion":"Les rapports gnomon/ombre donnés pour Rome, Athènes, Rhodes, Tarente et Alexandrie sont des données du modèle antique et doivent être contrôlés nombre par nombre. Une figure moderne peut reconstruire la géométrie, mais ne remplace pas silencieusement les valeurs transmises. Commentaire IX.7.7 APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — IX.7 (analemme). Ce chapitre ne peut être édité comme une simple suite verbale : le texte et le diagramme formaient une unité, et la perte ou l’altération de la figure explique une grande partie des fluctuations des lettres et de plusieurs termes techniques. On conserve c","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"9.7.7"},{"id":"V554-dic-p882-1180","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":882,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=882","lemma":"CTÉSIBIOS","lemmaFolded":"ctesibios","graecum":null,"definicion":"La tradition vitruvienne attribue à Ctésibios dispositifs pneumatiques, automates et horloges hydrauliques. Le commentaire peut confronter le mécanisme aux reconstructions modernes, mais sépare témoignage textuel, inférence mécanique et preuve matérielle. 16 NOTE TECHNIQUE [T] — IX.8.1. Le principe commun de ces cadrans n’est pas leur forme extérieure, mais l’adaptation d’une surface réceptrice de l’ombre à une construction gnomonique déterminée par l’analemme. Vitruve énumère des surfaces hémisphériques, planes, coniques et d’autres dispositifs ; les noms antiques doivent donc être conservés ","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"9.7.7"},{"id":"V554-dic-p882-2463","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":882,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=882","lemma":"CTÉSIBIOS","lemmaFolded":"ctesibios","graecum":null,"definicion":"L’anecdote du miroir joue le rôle d’une étiologie de la pneumatique : la descente d’un contrepoids comprime l’air et produit un son. Vitruve relie ainsi observation, pneuma, hydraulique et automatisme. Il ne décrit pas une théorie moderne des gaz, mais un modèle mécanique antique où l’air comprimé agit comme agent du mouvement et du son. 18 APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — IX.8.6–15. Le passage consacré aux horloges anaphoriques impose de distinguer les corrections de transmission de la reconstruction mécanique. On normalise parastatica, phellos, sacoma saburrale, epitonium, orbiculus et ling","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"9.7.7"},{"id":"V554-dic-p884-876","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":884,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=884","lemma":"EXPLICIT","lemmaFolded":"explicit","graecum":null,"definicion":"Les faits autoptiques déjà documentés pour IX.1–IX.6 sont maintenus. La passe continue de IX.7–IX.8 ajoute : IX.7.1, H ne transmet pas Alexandriae et semble omettre et avant explicandae ; IX.7.2, H transmet ut sit ad normam, bien que la recensio le maintienne entre crochets éditoriaux ; IX.7.3–4, la séquence des lettres de l’analemme est matériellement instable —omissions et substitutions par rapport à la reconstruction constituée— et ne doit pas être régularisée comme une leçon diplomatique sûre ; IX.7.6, H transmet locothomus sans signe manuscrit de corruption, de sorte que la crux relève du","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"9.8.1"},{"id":"V554-dic-p890-70","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":890,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=890","lemma":"PRAEF","lemmaFolded":"praef","graecum":null,"definicion":"X. La loi attribuée à Éphèse fonctionne dans la préface comme un exemplum normatif portant sur l’estimation, la garantie patrimoniale et la responsabilité professionnelle. Le passage ne démontre pas à lui seul que cette règle ait été appliquée de manière générale et stable dans toute la pratique édilitaire éphésienne ; Vitruve l’emploie rhétoriquement pour défendre le calcul préalable des coûts et la responsabilité de l’architecte.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"9.8.1"},{"id":"V554-dic-p890-963","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":890,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=890","lemma":"PROJET","lemmaFolded":"proiet","graecum":null,"definicion":"La préface associe aestimatio, prévision et exécution : avant l’ouverture du chantier, les rationes doivent être résolues. Pour le lecteur architecte, l’analogie avec maîtrise des coûts et planification est expliquée sans confondre institution romaine et contrat moderne.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"9.8.1"},{"id":"V554-dic-p896-1072","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":896,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=896","lemma":"ORGANUM","lemmaFolded":"organum","graecum":null,"definicion":"Vitruve n’établit pas une équivalence exacte avec la distinction moderne entre « machine » et « outil ». Son opposition est fonctionnelle : la machina mobilise une combinaison de pièces, d’opérateurs ou de forces pour produire un effet important ; l’organum peut atteindre son but par une intervention plus concentrée et experte. Il convient donc de conserver les latinismes dans le commentaire technique lorsque la traduction française risquerait d’imposer des catégories mécaniques contemporaines. 4 SYNTHÈSE POUR LES ARCHITECTES [T] — X.1. Le début du Livre X formule trois principes opératoires :","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"9.8.1"},{"id":"V554-dic-p896-2393","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":896,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=896","lemma":"MAGISTRA","lemmaFolded":"magistra","graecum":null,"definicion":"X.1.4–6 présente la mécanique comme imitation de processus naturels et de mouvements circulaires. Cette argumentation antique est distinguée d’une théorie physique moderne ; son intérêt est de montrer comment Vitruve légitime la machinatio au sein de la discipline architecturale.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"9.8.1"},{"id":"V554-dic-p908-2883","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":908,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=908","lemma":"ARTÉMISION","lemmaFolded":"artemision","graecum":null,"definicion":"Les épisodes de Chersiphron, Métagénès et Paconius sont présentés comme exempla techniques transmis par Vitruve sur le transport de pièces monumentales. Le récit littéraire n’est pas converti en","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.2.15"},{"id":"V554-dic-p920-296","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":920,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=920","lemma":"EAU","lemmaFolded":"eau","graecum":null,"definicion":"X.4 distingue trois solutions : tambour compartimenté pour fort débit et faible hauteur, roue à godets pour une élévation supérieure, chaîne de récipients pour des niveaux plus élevés. Débit et hauteur manométrique ne sont employés que comme catégories explicatives modernes.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.2.15"},{"id":"V554-dic-p924-447","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":924,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=924","lemma":"HYDRAULIQUE","lemmaFolded":"hydraulique","graecum":null,"definicion":"La roue fluviale transmet le mouvement à un engrenage denté qui entraîne la meule. Le passage est une source majeure pour l’histoire du moulin hydraulique romain ; couple et rapport de transmission restent des explications modernes extérieures à la traduction.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.2.15"},{"id":"V554-dic-p930-1610","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":930,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=930","lemma":"COCLEA","lemmaFolded":"coclea","graecum":null,"definicion":"Le rapport 3–4–5 détermine l’inclinaison décrite par Vitruve. Il est expliqué géométriquement sans lui attribuer un rendement hydraulique moderne. Noyau, enveloppe, pas de l’hélice et inclinaison du dispositif restent distincts.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.2.15"},{"id":"V554-dic-p934-952","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":934,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=934","lemma":"CTÉSIBIOS","lemmaFolded":"ctesibios","graecum":null,"definicion":"Les deux cylindres travaillent alternativement : admission et refoulement sont commandés par des clapets unidirectionnels. L’effet utile ne procède donc pas d’une simple « pression de l’air », mais d’une succession d’aspiration, de fermeture et d’expulsion de l’eau. Vitruve transmet ici l’un des témoignages antiques les plus importants sur les pompes à piston.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.7.5"},{"id":"V554-dic-p934-1796","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":934,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=934","lemma":"CTÉSIBIOS","lemmaFolded":"ctesibios","graecum":null,"definicion":"Le fonctionnement reconstruit aide à interpréter la syntaxe, mais ne décide jamais à lui seul de la leçon latine. Mot transmis, supplément éditorial et explication fonctionnelle restent distincts.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.7.5"},{"id":"V554-dic-p940-610","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":940,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=940","lemma":"HYDRAULIS","lemmaFolded":"hydraulis","graecum":null,"definicion":"L’eau n’est pas la source immédiate du son : elle stabilise et régularise la pression de l’air. Les cylindres compriment l’air, le pnigeus et le coffre jouent le rôle de chambre régulatrice, les robinets distribuent le flux vers les canaux et les touches commandent l’ouverture des conduits sonores. Le passage articule pneumatique, hydraulique et théorie musicale. 15 APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.8. L’hydraulis impose une lecture conjointe de l’air, de l’eau, des récipients, pompes, soupapes, touches et tuyaux sonores. L’apparat sépare le vocabulaire du mécanisme hydraulique de celui du s","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.7.5"},{"id":"V554-dic-p940-1388","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":940,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=940","lemma":"HYDRAULIS","lemmaFolded":"hydraulis","graecum":null,"definicion":"Le chapitre relève à la fois de l’histoire de la mécanique et de celle des instruments de musique. Ara, pnigeus, modioli, emboli, regulae, vectes, canales, pinakes et fistulae, ainsi que les nombres de rangées et dimensions, font l’objet d’un contrôle particulier.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.7.5"},{"id":"V554-dic-p948-1670","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":948,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=948","lemma":"MARITIME","lemmaFolded":"maritime","graecum":null,"definicion":"La variante destinée à la navigation remplace le contact roue/sol par des palettes entraînées par l’eau. Le commentaire explique le principe sans l’assimiler à un compteur de vitesse moderne ni lui attribuer une précision non quantifiée par Vitruve.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.7.5"},{"id":"V554-dic-p954-1680","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":954,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=954","lemma":"CATATONON","lemmaFolded":"catatonon","graecum":null,"definicion":"Vitruve relie la géométrie du capitulum à la longueur des bras et à la dureté de la traction. La comparaison avec le levier ne doit pas être transformée en une équation moderne d’énergie : elle fonctionne comme une analogie opératoire destinée à montrer comment la variation de longueur modifie l’effort requis et la violence du coup.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.10.1"},{"id":"V554-dic-p962-392","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":962,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=962","lemma":"TORSION","lemmaFolded":"torsion","graecum":null,"definicion":"Capillus muliebris et nervus sont enregistrés comme matériaux des faisceaux selon Vitruve. Le commentaire peut expliquer prétension, torsion et énergie emmagasinée, sans transformer le système en formule balistique moderne ni inférer des performances absentes du texte. 22 Catapulta/scorpio et ballista relèvent de l’artillerie à torsion, mais Vitruve ne leur assigne pas la même donnée initiale de calcul : pour les catapultes, la longueur du trait ; pour les balistes, le poids de la pierre. Cf. De arch. 10.10–11. La distinction est conservée dans la traduction, les tableaux et les restitutions. ","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.10.1"},{"id":"V554-dic-p972-1005","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":972,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=972","lemma":"ARIES","lemmaFolded":"aries","graecum":null,"definicion":"L’évolution racontée depuis une poutre poussée manuellement jusqu’au bélier suspendu dans une structure protégée constitue une généalogie technique antique. Le commentaire sépare récit vitruvien, plausibilité mécanique et preuve archéologique/iconographique.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.10.1"},{"id":"V554-dic-p976-920","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":976,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=976","lemma":"MACHINE","lemmaFolded":"machine","graecum":null,"definicion":"Coria, centones, cuir cru et matériaux amortissants sont expliqués comme protections antiques contre projectiles et incendie. L’apparat distingue description matérielle et inférences modernes sur comportement thermique ou balistique.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.10.1"},{"id":"V554-dic-p982-1464","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":982,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=982","lemma":"RECONSTRUCTIONS","lemmaFolded":"reconstructions","graecum":null,"definicion":"Lorsque la syntaxe latine autorise plusieurs dispositions matérielles, l’édition ne choisit pas silencieusement une reconstruction. L’ambiguïté du texte est conservée ; les hypothèses graphiques sont signalées et justifiées en note.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1000-395","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1000,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1000","lemma":"ARCHITECTURA","lemmaFolded":"architectura","graecum":null,"definicion":"La discipline qui naît de l’union de la fabrica (pratique constructive) et de la ratiocinatio (raisonnement théorique). Vitruve la définit en De architectura 1.1.1 : « Architecti est scientia pluribus disciplinis et variis eruditionibus ornata ». Son équivalent grec implicite est ἀρχιτεκτονική (architektonikḗ).","autoridades":[],"lociCitados":["1.1.1"],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1000-722","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1000,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1000","lemma":"CUBUS","lemmaFolded":"cubus","graecum":"κύβος","definicion":"Cube. Dans la préface du livre V, Vitruve emploie l’image du cube pour expliquer une convention de longueur de textes attribuée à Pythagore et à ses disciples : 216 vers par « cube ». La référence concerne l’organisation des écrits et ne constitue pas une règle architecturale.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1000-1023","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1000,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1000","lemma":"RATIONIBUS","lemmaFolded":"rationibus","graecum":null,"definicion":"« Selon des rapports cubiques ». Expression de la préface dulivreVappliquéeàl’organisationd’écritsattribuéeàPythagoreetàsesdisciples ; cf. De architectura 5, praef. 3–4. Elle n’est pas employée ici comme catégorie générale de la théorie architecturale vitruvienne.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1000-1300","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1000,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1000","lemma":"DÉCOR","lemmaFolded":"decor","graecum":null,"definicion":"L’harmonie ou la justesse de l’apparence d’une œuvre, obtenue par l’application appropriée des principes d’usage, de coutume et de nature. « Decor autem est emendatus operis aspectus probatis rebus compositi cum auctoritate » (De architectura 1.2.5). À ne pas confondre avec la « décoration » au sens ornemental moderne.","autoridades":[],"lociCitados":["1.2.5"],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1000-1628","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1000,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1000","lemma":"DISPOSITIO","lemmaFolded":"dispositio","graecum":"διάθεσις","definicion":"Organisation qualitative du projet et expression graphique de celui-ci. Elle comprend les trois formes de représentation : ichnographia (plan), orthographia (élévation) et scaenographia (perspective). Cf. De architectura 1.2.1–2.","autoridades":[],"lociCitados":["1.2.1"],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1000-1881","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1000,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1000","lemma":"DISTRIBUTIO","lemmaFolded":"distributio","graecum":"οἰκονομία","definicion":"La gestion appropriée des matériaux et du terrain, dans un équilibre économique. Elle comprend l’adaptation de la conception au statut et à l’usage du propriétaire. Cf. De architectura 1.2.8–9.","autoridades":[],"lociCitados":["1.2.8"],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1000-2100","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1000,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1000","lemma":"ECHEA","lemmaFolded":"echea","graecum":"ἠχεῖα, sing.ἠχεῖον","definicion":"Vases en bronze (vasaenea) accordés selon des intervalles musicaux, placés dans des niches sous les gradins des théâtres pour amplifier et clarifier les voix des acteurs. Ils constituent le fondement de l’acoustique théâtrale décrite par Vitruve. Cf. De architectura 1.1.9 et 5.5.1–8.","autoridades":[],"lociCitados":["1.1.9"],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1000-2423","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1000,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1000","lemma":"DISCIPLINA","lemmaFolded":"disciplina","graecum":null,"definicion":"Formation encyclopédique. Programme de connaissances que Vitruve exige de l’architecte : lettres, dessin, géométrie, arithmétique, histoire, philosophie, musique, médecine, droit et astronomie. Cf. De architectu-","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1001-37","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1001,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1001","lemma":"EURYTHMIA","lemmaFolded":"eurythmia","graecum":"εὐρυθμία","definicion":"L’apparence gracieuse et proportionnée dans la composition des éléments d’une œuvre. Elle résulte de l’application correcte de la commensurabilité. « Eurythmia est venusta species commodusque in compositionibus membrorum aspectus » (De architectura 1.2.3).","autoridades":[],"lociCitados":["1.2.3"],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1001-316","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1001,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1001","lemma":"FABRICA","lemmaFolded":"fabrica","graecum":null,"definicion":"La pratique constructive : « la méditation continue et habituelle de l’usage, par laquelle l’œuvre projetée s’accomplit de la main ». Avec la ratiocinatio, elle constitue l’origine de l’architectura. Cf. De architectura 1.1.1.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1001-552","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1001,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1001","lemma":"FIRMITAS","lemmaFolded":"firmitas","graecum":null,"definicion":"Soliditéstructurelle.Lapremièreconditiondetouttravailarchitectural, atteinte « lorsque les fondations s’enfoncent dans un sol ferme et lorsque le choix des matériaux est fait sans avarice ». Cf. De architectura 1.3.2.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1001-780","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1001,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1001","lemma":"GNOMONICA","lemmaFolded":"gnomonica","graecum":"γνωμονική","definicion":"L’art de mesurer le temps à l’aide du gnomon (cadran solaire) et d’autres instruments. Vitruve y consacre le livre IX. Le gnomon est la tige dont l’ombre indique l’heure.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1001-974","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1001,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1001","lemma":"ICHNOGRAPHIA","lemmaFolded":"ichnographia","graecum":"ἰχνογραφία","definicion":"Plan ou projection horizontale d’un bâtiment, tracé à la règle et au compas. Une des trois formes de représentation architecturale décrites par Vitruve. Cf. De architectura 1.2.2.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1001-1181","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1001,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1001","lemma":"ORDINATIO","lemmaFolded":"ordinatio","graecum":"τάξις","definicion":"L’ordonnancement ou la disposition modulaire des membres d’une œuvre, en prenant comme référence une unité de mesure (module). « Ordinatio est modica membrorum operis commoditas » (De architectura 1.2.2).","autoridades":[],"lociCitados":["1.2.2"],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1001-1405","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1001,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1001","lemma":"ORTHOGRAPHIA","lemmaFolded":"orthographia","graecum":"ὀρθογραφία","definicion":"Élévation ou représentation verticale de la façade d’un bâtiment, à l’échelle. Deuxième des trois formes de représentation vitruvienne. Cf. De architectura 1.2.2.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1001-1600","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1001,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1001","lemma":"PARS","lemmaFolded":"pars","graecum":null,"definicion":"La « partie déterminée » ou module de référence à partir duquel sont établies les proportions d’un ouvrage (1.2.2 ; 1.2.4). Dans les temples ioniques et corinthiens, le module est le diamètre inférieur de la colonne ; dans le dorique, Vitruve définit un modulus (ἐμβάτης) qui équivaut à la moitié de ce diamètre (4.3.3–4).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1001-1929","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1001,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1001","lemma":"RATIOCINATIO","lemmaFolded":"ratiocinatio","graecum":null,"definicion":"Raisonnement théorique appliqué à la construction : « ce qui peut montrer et expliquer par l’habileté, la méthode et la proportion les travaux réalisés ». Cf. De architectura 1.1.1.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1001-2125","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1001,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1001","lemma":"SCAENOGRAPHIA","lemmaFolded":"scaenographia","graecum":"σκαινογραφία","definicion":"Perspective ou représentation raccourcie des façades et des parties latérales d’un bâtiment. Troisième forme de représentation vitruvienne. Cf. De architectura 1.2.2.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1001-2331","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1001,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1001","lemma":"IMPARES","lemmaFolded":"impares","graecum":null,"definicion":"Les « cales irrégulières », c’est-à-dire les corrections curvilignes du stylobate des temples, destinées à compenser l’illusion d’optique d’affaissement sur les longues surfaces horizontales. Cf. De architectura 3.4.5 et Rowland et Howe (1999), p. 51.","autoridades":[],"lociCitados":["3.4.5"],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1001-2592","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1001,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1001","lemma":"SYMMETRIA","lemmaFolded":"symmetria","graecum":"συμμετρία","definicion":"La correspondance proportionnelle entre les parties","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1002-250","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1002,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1002","lemma":"UTILITAS","lemmaFolded":"utilitas","graecum":null,"definicion":"Utilité fonctionnelle. La seconde condition vitruvienne : l’agencement des espaces doit être irréprochable et ne présenter aucun obstacle à leur utilisation. Cf. De architectura 1.3.2.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1002-445","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1002,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1002","lemma":"VENUSTAS","lemmaFolded":"uenustas","graecum":null,"definicion":"Élégance ou beauté d’apparence. Troisième condition vitruvienne, atteinte lorsque « l’apparence de l’œuvre est agréable et de bon goût, et lorsque les proportions des éléments sont calculées selon les principes de commensurabilité » (cf. De architectura 1.3.2). Le terme, apparenté à venus (« grâce, charme »), connote la grâce des proportions, et non une simple ornementation.","autoridades":[],"lociCitados":["1.3.2"],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1002-833","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1002,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1002","lemma":"ABACUS","lemmaFolded":"abacus","graecum":"ἄβαξ","definicion":"L’abaque : dalle carrée qui couronne le chapiteau et reçoit l’architrave. Ses proportions varient selon l’ordre.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1002-961","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1002,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1002","lemma":"ASTRAGALUS","lemmaFolded":"astragalus","graecum":"ἀστράγαλος","definicion":"Petite moulure convexe à section semi-circulaire (également tondino), utilisée dans la transition entre le fût et le chapiteau.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1002-1114","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1002,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1002","lemma":"COLUMNA","lemmaFolded":"columna","graecum":null,"definicion":"Le support vertical composé d’une base (sauf dans le dorique vitruvien), d’un fût (scapus) et d’un chapiteau (capitulum). Son rapport hauteur/diamètre définit l’ordre.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1002-1458","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1002,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1002","lemma":"DIASTYLOS","lemmaFolded":"diastylos","graecum":"διάστυλος","definicion":"Large intercolonnement, trois diamètres entre les colonnes (3.3).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1002-1684","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1002,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1002","lemma":"ENTASIS","lemmaFolded":"entasis","graecum":"ἔντασις","definicion":"Le léger renflement ou la tension convexe du fût de la colonne, destiné à corriger l’illusion d’optique de concavité (3.3.13).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1002-1830","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1002,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1002","lemma":"EUSTYLOS","lemmaFolded":"eustylos","graecum":"εὔστυλος","definicion":"L’intercolonnement optimal selon Vitruve, de deux diamètres et quart, qui concilie beauté et solidité (3.3.6).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1002-2111","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1002,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1002","lemma":"MODULUS","lemmaFolded":"modulus","graecum":null,"definicion":"Le module : unité de mesure (chez Vitruve, généralement le rayon ou le diamètre inférieur de la colonne) par laquelle tout l’édifice est dimensionné selon la symmetria.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1002-2289","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1002,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1002","lemma":"MUTULUS","lemmaFolded":"mutulus","graecum":null,"definicion":"La mutule : bloc saillant sous la corniche dorique, vestige des têtes de poutres ; elle porte les guttae.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1002-2404","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1002,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1002","lemma":"PERIPTEROS","lemmaFolded":"peripteros","graecum":"περίπτερος","definicion":"Temple entouré d’une seule rangée de colonnes indé-","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1003-64","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1003,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1003","lemma":"PYCNOSTYLOS","lemmaFolded":"pycnostylos","graecum":"πυκνόστυλος","definicion":"Entrecolonnement serré, d’un diamètre et demi de colonne (3.3.1–2).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1003-159","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1003,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1003","lemma":"PRONAOS","lemmaFolded":"pronaos","graecum":"πρόναος49","definicion":"Le porche ou vestibule d’entrée du temple, devant la cellule (cella).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1003-250","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1003,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1003","lemma":"STYLOBATA","lemmaFolded":"stylobata","graecum":"στυλοβάτης","definicion":"Le stylobate : plate-forme supérieure ou marche sur laquelle reposent les colonnes ; objet de la correction optique des scamilli impares.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1003-412","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1003,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1003","lemma":"SYSTYLOS","lemmaFolded":"systylos","graecum":"σύστυλος","definicion":"Entrecolonnement de deux diamètres entre les colonnes (3.3).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1003-494","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1003,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1003","lemma":"TETRASTYLOS","lemmaFolded":"tetrastylos","graecum":"τετράστυλος","definicion":"Avec quatre colonnes en façade ; des portiques et des atriums sont appliqués.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1003-599","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1003,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1003","lemma":"TRIGLYPHUS","lemmaFolded":"triglyphus","graecum":"τρίγλυφος","definicion":"Le triglyphe : élément de la frise dorique avec deux canaux pleins et deux demi-canaux, alternant avec les métopes.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1003-849","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1003,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1003","lemma":"ARAEOSTYLOS","lemmaFolded":"araeostylos","graecum":"ἀραιόστυλος","definicion":"Entrecolonnement très large, supérieur à trois diamètres (3.3.1, 3.3.5), typique des temples archaïques avec architrave en bois (3.3).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1003-1011","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1003,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1003","lemma":"CELLA","lemmaFolded":"cella","graecum":null,"definicion":"La cella ou naos : partie close du temple qui abrite l’image de la divinité.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1003-1095","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1003,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1003","lemma":"METOPA","lemmaFolded":"metopa","graecum":"μετόπη","definicion":"La métope : un espace carré, lisse ou sculpté, entre deux triglyphes de la frise dorique.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1003-1202","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1003,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1003","lemma":"PORTICUS","lemmaFolded":"porticus","graecum":null,"definicion":"Le portique : galerie couverte à colonnades ; élément récurrent des édifices publics du Livre V.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1003-1309","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1003,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1003","lemma":"CONTIGNATIO","lemmaFolded":"contignatio","graecum":null,"definicion":"La charpente et le plancher d’un étage ; terme technique de la construction en bois (Livre IV et VI). Figure 12. La coudée d’Amenemope (règle-coudée de l’Égypte ancienne) 49Le terme « pronaos », issu du grec ancien « ὁπρόναος » (ho prónaos), se traduit littéralement par « devant le naos ». Ce terme est passé en latin sous la forme pronaon, du grec πρόναος, et signifie essentiellement « situé devant (pro) le temple (naós) ». Autrement dit, le pronaos est l’espace architectural situé devant le naos ou la cella du temple, et constitue un élément caractéristique des temples grecs et romains. Cet e","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1101-2133","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1101,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1101","lemma":"LIBRI","lemmaFolded":"libri","graecum":null,"definicion":"E — Wolfenbüttel, Herzog August Bibliothek, Cod. Guelf. 132 Gud. lat. ; Xe siècle.Compilation ouverteparFaventinus,dans laquelle s’insèrentdesextraits de Vitruve (II praef. ; III praef.–III.1 ; VI praef.–VI.1 ; VII.9–14 ; VIII ; IX ;Xpraef.,X.1.1,X.9etX.16),commel’amontrélareproductioncomplète de la Herzog August Bibliothek ; apparenté à G. Ses leçons aux loci décisifs proviennent d’une inspection directe [Evid] (T.13cc) ; hors de ces loci, elles sont citées, le cas échéant, d’après Rose, Krohn ou Budé [Rep]. S — Sélestat, Bibliothèque humaniste, ms. 1153bis ; fin du Xe siècle. Texte de type H","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Bude","nombre":"Budé (Les Belles Lettres)","tipo":"edicion-critica"}],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1128-3344","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1128,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1128","lemma":"FELICITER","lemmaFolded":"feliciter","graecum":null,"definicion":"Ces données confirment matériellement la continuité de la séquence VIII–X dans le corpus photographique reçu. Elles sont enregistrées à ce stade comme constats paléographiques de campagne ; l’attribution définitive des folios et loci suivra la réconciliation","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1157-784","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","lemma":"AMEN","lemmaFolded":"amen","graecum":null,"definicion":"Les titres courants de E (« LIB VI », etc.) ne correspondent pas toujours au livre extrait. Aucun extrait des Livres I, IV et V ni des chapitres numériques de X.10–X.15 n’a été identifié. Collation de E aux loci décisifs. Format : lemme du texte imprimé] leçon et localisation ; décision. 3.1.2 ⟨a medio pectore⟩] om. E (f. 10r), comme H. — 3.1.4 ⟨quod eorum⟩] om. E (f. 10v) ; et laudes et culpae] et laudes sculpte E, c’est-à-dire s(et) culpae avec le s soudé. — 3.1.5 [ab palmo pes]] transmis par E ; ⟨X⟩] om. E. — 3.1.7 ⟨altitudo, veteribus columnis basis scapi elata⟩] om. E (f. 11r), qui lit co","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V554-dic-p1158-3490","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1158,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1158","lemma":"OCTAUUS","lemmaFolded":"octauus","graecum":null,"definicion":"Sur tout le tronçon, les numéraux contrôlés concordent avec le texte imprimé (VI.6.3 pedes quaternos, XL, senûm denûm, quattuor et viginti ; VI.6.4 quaternos et semipedem, senos ; VII.9.2 post dies XXX).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"10.15.7"},{"id":"V297-dic-p910-239","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":910,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=910","lemma":"RECONSTRUCTIONS","lemmaFolded":"reconstructions","graecum":null,"definicion":"Where the Latin syntax permits more than one material arrangement, the edition must not silently select a reconstruction. The translation preserves the ambiguity, and any graphic reconstruction is expressly labeled and justified in an accompanying note. 898","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p918-257","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":918,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=918","lemma":"ODOMETER","lemmaFolded":"odometer","graecum":null,"definicion":"HE PROCEEDS TO CATAPULTS, BALLISTAE, AND SIEGE ENGINES, INCLUDING RAMS AND TORTOISES, AND CONCLUDES WITH METHODS OF DEFENSE. Notice. — Book X treats machines. It distinguishes machina from organon, then describes hoisting engines and their tackle, water-raising devices (the bucket-wheel, the Archimedean screw, the water-organ and the water-mill), the odometer, and finally the engines of war — catapults and ballistae, the tortoise and siege-towers — closing with stratagems of defense. It is the fullest ancient account of classical mechanical and military technology. M.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p918-383","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":918,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=918","lemma":"DEFENSE","lemmaFolded":"defense","graecum":null,"definicion":"Notice. — Book X treats machines. It distinguishes machina from organon, then describes hoisting engines and their tackle, water-raising devices (the bucket-wheel, the Archimedean screw, the water-organ and the water-mill), the odometer, and finally the engines of war — catapults and ballistae, the tortoise and siege-towers — closing with stratagems of defense. It is the fullest ancient account of classical mechanical and military technology. M.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p923-400","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":923,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=923","lemma":"ARCHITECTURE","lemmaFolded":"architecture","graecum":null,"definicion":"The discipline that arises from the union between fabrica (constructive practice) and ratiocinatio (theoretical reasoning). Vitruvius defines it in De architectura 1.1.1: “Architecture is a science furnished with many disciplines and diverse fields of knowledge branches of learning.” Its implicit Greek equivalent is ἀρχιτεκτονική (architektoniké).","autoridades":[],"lociCitados":["1.1.1"],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p923-764","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":923,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=923","lemma":"CUBE","lemmaFolded":"cube","graecum":"κύβος","definicion":"The cube, a geometrical figure of six equal square faces. Vitruvius employs it in the preface to Book V to explain the Pythagorean cubic ratio: The number 216 (= 6 ³) was the conventional measure of a writing volume. « A cube is a body with sides of equal width on flat surfaces » (De architectura 5.praef.3).","autoridades":[],"lociCitados":["5.praef.3"],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p923-1098","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":923,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=923","lemma":"RATIONIBUS","lemmaFolded":"rationibus","graecum":null,"definicion":"« Cubic ratios ». Pythagorean expression that designates the organization of knowledge in volumes of 216 verses (= 6 ³). Cf. De architectura 5.praef.3; Krohn (1912), 100.","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"lociCitados":["5.praef.3"],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p923-1281","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":923,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=923","lemma":"DECOR","lemmaFolded":"decor","graecum":null,"definicion":"The suitability or correctness of the appearance of a work, obtained through the appropriate application of the principles of use, custom, and nature. “Decor autem est emendatus operis aspectus probatis rebus compositi cum auctoritate” (De architectura 1.2.5). It should not be confused with “decoration” in the modern ornamental sense.","autoridades":[],"lociCitados":["1.2.5"],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p923-1625","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":923,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=923","lemma":"DISPOSITIO","lemmaFolded":"dispositio","graecum":"διάθεσις","definicion":"Layout or conception of the plan, elevation and perspective of a building. It involves the three forms of representation: ichnographia (plan), orthographia (elevation) and scaenographia (perspective). Cf. De architectura 1.2.1 – 2.","autoridades":[],"lociCitados":["1.2.1"],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p923-1882","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":923,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=923","lemma":"DISTRIBUTIO","lemmaFolded":"distributio","graecum":"οἰκονομία","definicion":"The administration Suitable materials and terrain, with economic balance. Includes adapting the design to the owner's status and use. Cf. De architectura 1.2.8 – 9. 911","autoridades":[],"lociCitados":["1.2.8"],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p924-24","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":924,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=924","lemma":"ECHEA","lemmaFolded":"echea","graecum":"ἠχεῖα, sing. ἠχεῖον","definicion":"Bronze vessels (vasaenea) tuned according to musical intervals, placed in niches under the tiers of theaters to amplify and clarify the voices of the actors. They constitute the foundation of Vitruvian acoustic architecture. Cf. De architectura 1.1.9 and 5.5.1 – 8.","autoridades":[],"lociCitados":["1.1.9"],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p924-331","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":924,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=924","lemma":"DISCIPLINA","lemmaFolded":"disciplina","graecum":null,"definicion":"Encyclopedic education. The comprehensive training program that Vitruvius requires of the architect: writing, drawing, geometry, arithmetic, history, philosophy, music, medicine, law, and astronomy. Cf. De architectura 1.1.12.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p924-570","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":924,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=924","lemma":"EURYTHMIA","lemmaFolded":"eurythmia","graecum":"εὐρυθμία","definicion":"The graceful and proportionate appearance in the composition of the members of a work. It results from the correct application of symmetry. « Eurythmia est venusta species commodusque in compositionibus membrorum aspectus » (De architectura 1.2.3).","autoridades":[],"lociCitados":["1.2.3"],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p924-843","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":924,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=924","lemma":"FABRICA","lemmaFolded":"fabrica","graecum":null,"definicion":"The constructive practice: \" continuous and practised experience of construction, by which the intended work is executed by hand.\" Together with ratiocinatio, it constitutes the origin of architectura. Cf. De architectura 1.1.1.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p924-1081","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":924,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=924","lemma":"FIRMITAS","lemmaFolded":"firmitas","graecum":null,"definicion":"Structural solidity. The first condition of all architectural work, achieved \"when the foundations are carried down to firm ground and when the choice of materials is made without avarice. \" Cf. De architectura 1.3.2.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p924-1309","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":924,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=924","lemma":"GNOMONICS","lemmaFolded":"gnomonics","graecum":"γνωμονική","definicion":"The art of measuring time using the gnomon (sundial) and other instruments. Vitruvius dedicates Book IX to it. The gnomon is the rod whose shadow indicates the time.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p924-1500","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":924,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=924","lemma":"ICHNOGRAPHY","lemmaFolded":"ichnography","graecum":"ἰχνογραφία","definicion":"Horizontal plan or projection of a building, plotted with ruler and compass. One of the three forms of architectural representation described by Vitruvius. Cf. De architectura 1.2.2.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p924-1711","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":924,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=924","lemma":"ORDINATIO","lemmaFolded":"ordinatio","graecum":"τάξις","definicion":"The ordering or modular arrangement of the members of a work, taking as a reference a unit of measurement (m o dule). “Ordinatio is t he balanced adjustment of the members of a work taken separately, and of the whole with regard to proportion” (De architectura 1.2.2).","autoridades":[],"lociCitados":["1.2.2"],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p924-2001","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":924,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=924","lemma":"ORTHOGRAPHY","lemmaFolded":"orthography","graecum":"ὀρθογραφία","definicion":"Elevation or vertical representation of the façade of a building, at the correct scale. Second of the three forms of Vitruvian representation. Cf. De architectura 1.2.2. 912","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p925-37","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":925,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=925","lemma":"PARS","lemmaFolded":"pars","graecum":null,"definicion":"The \" determined part \" or reference module from which the proportions of a work are established. In temples, the module is the semi - diameter of the column. Cf. De architectura 1.2.4.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p925-229","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":925,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=925","lemma":"RATIOCINATIO","lemmaFolded":"ratiocinatio","graecum":null,"definicion":"Theoretical reasoning applied to construction: \" that which can show and explain through skill, method and proportion the works carried out. \" Cf. De architectura 1.1.1.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p925-413","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":925,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=925","lemma":"SCAENOGRAPHIA","lemmaFolded":"scaenographia","graecum":"σκηνογραφία","definicion":"Perspective or foreshortened representation of facades and lateral parts of a building. Third form of Vitruvian representation. Cf. De architectura 1.2.2.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p925-608","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":925,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=925","lemma":"IMPARES","lemmaFolded":"impares","graecum":null,"definicion":"The “irregular wedges” or curvilinear corrections of the stylobate of temples, intended to compensate for the optical illusion of sinking on long horizontal surfaces. Cf. De architectura 3.4.5 and Rowland and Howe (1999), 51.","autoridades":[],"lociCitados":["3.4.5"],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p925-843","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":925,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=925","lemma":"SYMMETRIA","lemmaFolded":"symmetria","graecum":"συμμετρία","definicion":"The proportional correspondence between the members of a work and the whole, taken from a rata pars (reference part). « Symmetria est ex ipsius operis membris conveniens consensus » (De architectura 1.2.4). It differs from the modern meaning of « bilateral symmetry ».","autoridades":[],"lociCitados":["1.2.4"],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p925-1137","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":925,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=925","lemma":"UTILITAS","lemmaFolded":"utilitas","graecum":null,"definicion":"Functional utility. The second Vitruvian condition: the arrangement of spaces must be irreproachable and present no obstacles to use. Cf. De architectura 1.3.2.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p925-1308","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":925,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=925","lemma":"VENUSTAS","lemmaFolded":"uenustas","graecum":null,"definicion":"Elegance or beauty of appearance. The third Vitruvian condition, achieved when \" the appearance of the work is pleasing and in good taste, and when the proportions of the members are calculated according to the principles of symmetry. \" Cf. De architectura 1.3.2. The term derives from Venus (goddess of beauty) and connotes proportional grace, not mere ornamentation.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p925-1687","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":925,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=925","lemma":"ABACUS","lemmaFolded":"abacus","graecum":"ἄβαξ","definicion":"The abacus: a square slab that crowns the capital and receives the architrave. Its proportion varies according to the order.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p925-1827","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":925,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=925","lemma":"ASTRAGALUS","lemmaFolded":"astragalus","graecum":"Astragalus","definicion":"Small convex molding of semicircular section (also tondino), used at the transition between fuste and capitel. 913","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p926-24","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":926,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=926","lemma":"COLUMN","lemmaFolded":"column","graecum":null,"definicion":"The vertical support composed of a base (except in the Vitruvian Doric), shaft (scapus) and capital (capitulum). Its height/diameter ratio defines the order.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p926-359","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":926,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=926","lemma":"DIASTICLES","lemmaFolded":"diasticles","graecum":"διάστυλος","definicion":"Wide intercolumniation, of three diameters between columns (3.3).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p926-574","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":926,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=926","lemma":"ENTASIS","lemmaFolded":"entasis","graecum":"ἔντασις","definicion":"The slight bulging or convex tension of the column shaft, intended to correct the optical illusion of concavity (3.3.13).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p926-715","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":926,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=926","lemma":"EUSTYLOS","lemmaFolded":"eustylos","graecum":"εὔστυλος","definicion":"The optimal intercolumniation according to Vitruvius, of two and a quarter diameters, which reconciles beauty and solidity (3.3.6).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p926-1022","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":926,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=926","lemma":"MODULUS","lemmaFolded":"modulus","graecum":null,"definicion":"The module: unit of measurement (in Vitruvius, generally the radius or lower diameter of the column) with which the entire building is dimensioned by symmetria.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p926-1192","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":926,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=926","lemma":"MUTULUS","lemmaFolded":"mutulus","graecum":null,"definicion":"The mutule: projecting block under the Doric cornice, vestige of the beam heads; it bears the guttae.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p926-1303","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":926,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=926","lemma":"PERIPTERAL","lemmaFolded":"peripteral","graecum":"περίπτερος","definicion":"Temple surrounded by a single row of freestanding columns on its four sides (3.2).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p926-1411","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":926,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=926","lemma":"PYCNOSTYLOS","lemmaFolded":"pycnostylos","graecum":"πυκνόστυλος","definicion":"Narrow intercolumniation, one and a half diameters between columns (3.3).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p926-1512","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":926,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=926","lemma":"PRONAOS","lemmaFolded":"pronaos","graecum":"πρόναος","definicion":"The portico or front vestibule of the temple, in front of the cella.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p926-1600","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":926,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=926","lemma":"STYLOBATA","lemmaFolded":"stylobata","graecum":"στυλοβάτης","definicion":"The stylobate: upper platform or step on which the columns rest; object of the optical correction of odd scamilli. 914","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p927-32","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":927,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=927","lemma":"SYSTYLOS","lemmaFolded":"systylos","graecum":"σύστυλος","definicion":"Intercolumn of two diameters between columns (3.3).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p927-105","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":927,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=927","lemma":"TETRASTYLOS","lemmaFolded":"tetrastylos","graecum":"τετράστυλος","definicion":"With four columns on the front; applied to porticoes and atriums.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p927-198","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":927,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=927","lemma":"TRIGLYPHUS","lemmaFolded":"triglyphus","graecum":"τρίγλυφος","definicion":"The triglyph: element of the Doric frieze with two full and two half channels, alternating with the metopes.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p927-441","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":927,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=927","lemma":"AREOSTYLOS","lemmaFolded":"areostylos","graecum":"ἀραιόστυλος","definicion":"Very wide intercolumniation, greater than three diameters, typical of archaic temples with wooden architrave (3.3).","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p927-583","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":927,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=927","lemma":"CELLA","lemmaFolded":"cella","graecum":null,"definicion":"The cella or naos: enclosed area of the temple that houses the image of the deity.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p927-673","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":927,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=927","lemma":"METOPE","lemmaFolded":"metope","graecum":"μετόπη","definicion":"The metope: a square space, plain or sculpted, between two triglyphs of the Doric frieze.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p927-780","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":927,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=927","lemma":"PORTICUS","lemmaFolded":"porticus","graecum":null,"definicion":"The portico: a covered colonnaded gallery; a recurring element in the public buildings of Book V.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p927-888","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":927,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=927","lemma":"CONTIGNATIO","lemmaFolded":"contignatio","graecum":null,"definicion":"The framework of beams and flooring of a floor; technical term of wood construction (Books IV and VI). 915","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p962-794","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":962,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=962","lemma":"PYTHAGORAS","lemmaFolded":"pythagoras","graecum":null,"definicion":"The philosopher of number.","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"},{"id":"V297-dic-p1010-830","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":1010,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=1010","lemma":"BIM","lemmaFolded":"bim","graecum":null,"definicion":"The Vitruvian idea of symmetria—the commensurability of the parts with the whole based on a module— conceptually prefigures current parametric design, where the geometry of the building is governed by relationships and rules rather than fixed dimensions. Building Information Modeling (BIM) methodologies, which integrate design, construction, and maintenance information into a single model, also revive Vitruvius's ambition of an architecture understood as a holistic knowledge that articulates materials, technique, function, and understanding. Firmitas and Sustainability. Finally, Vitruvius's co","autoridades":[],"lociCitados":[],"seccion":"2.praef.2"}],"glosas":[{"id":"V514-glo-p202-798","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"publicaeque rei constitutione","lemmaFolded":"publicaeque rei constitutione","glosa":"Se refiere a la «organización del Estado» o «constitución de la república».","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p202-905","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"de opportunitate publicorum aedificiorum","lemmaFolded":"de opportunitate publicorum aedificiorum","glosa":"Opportunitas = idoneidad, conveniencia, buen emplazamiento.","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p202-1007","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"maiestas imperii","lemmaFolded":"maiestas imperii","glosa":"Expresión clave de la ideología augústea: «la majestad del Imperio».","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p202-1094","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"egregias haberet auctoritates","lemmaFolded":"egregias haberet auctoritates","glosa":"Significa «gozara de una autoridad eminente» o «de un prestigio excepcional».","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p202-1203","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"parenti tuo","lemmaFolded":"parenti tuo","glosa":"Referencia a Julio César (adoptado por Augusto como padre).","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p202-1393","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"imperium parentis in tuam potestatem transtulisset","lemmaFolded":"imperium parentis in tuam potestatem transtulisset","glosa":"Expresión formal de la transmisión del poder. M. Aurelio et P. Minidio et Cn.","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p202-1523","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"Cornelio","lemmaFolded":"cornelio","glosa":"Colegas de Vitruvio en el servicio de las máquinas de guerra. La abreviatura clásica de Gnaeus es Cn.","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p202-1635","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"ad apparationem ballistarum et scorpionum","lemmaFolded":"ad apparationem ballistarum et scorpionum","glosa":"Apparationem = preparación, construcción. 3","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p202-1722","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"eo beneficio essem obligatus","lemmaFolded":"eo beneficio essem obligatus","glosa":"Se refiere a las recompensas y el apoyo económico recibido de Augusto.","locus":"1.praef.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p202-1823","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"ad exitum vitae non haberem inopiae timorem","lemmaFolded":"ad exitum uitae non haberem inopiae timorem","glosa":"Elegante expresión que significa «no tener que temer la pobreza hasta el fin de mis días».","locus":"1.praef.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p202-1959","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"multa te aedificavisse et nunc aedificare","lemmaFolded":"multa te aedificauisse et nunc aedificare","glosa":"Indica tanto las obras ya concluidas como las que están en construcción.","locus":"1.praef.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p202-2075","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"pro amplitudine rerum gestarum","lemmaFolded":"pro amplitudine rerum gestarum","glosa":"Alude directamente a la grandeza de las hazañas de Augusto (Res Gestae).","locus":"1.praef.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p202-2180","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"posteris memoriae tradantur","lemmaFolded":"posteris memoriae tradantur","glosa":"Significa «se transmitan a la posteridad como memoria (duradera)».","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p202-2276","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"Conscripsi praescriptiones terminatas","lemmaFolded":"conscripsi praescriptiones terminatas","glosa":"Praescriptiones terminatas = «instrucciones precisas» o «normas bien delimitadas» (refiriéndose a los diez libros del tratado).","locus":"1.praef.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p202-2443","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"et ante facta et futura","lemmaFolded":"et ante facta et futura","glosa":"Vitruvio ofrece herramientas para evaluar tanto las obras ya realizadas como las que se construirán en el futuro. APARATO COMPARATIVO [F] — I.1.1. «Architecti est scientia…» se mantiene como lemma de trabajo. Scientia se traduce como «saber» o «conocimiento disciplinar» cuando «ciencia» pueda sugerir una institución moderna. Fabrica y ratiocinatio no son teoría y práctica aisladas, sino dos dimensiones cuya concurrencia define la competencia del architectus.","locus":"1.praef.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p216-1473","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":216,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=216","forma":"corchete","lemma":"ut manibus essent exercitati","lemmaFolded":"ut manibus essent exercitati","glosa":"Se refiere a la formación puramente práctica y manual.","locus":"1.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p216-1558","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":216,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=216","forma":"corchete","lemma":"pro laboribus auctoritatem","lemmaFolded":"pro laboribus auctoritatem","glosa":"Significa «autoridad (prestigio) proporcional a sus esfuerzos».","locus":"1.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p216-1650","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":216,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=216","forma":"corchete","lemma":"umbram non rem persecuti","lemmaFolded":"umbram non rem persecuti","glosa":"Metáfora platónica: persiguieron la «sombra» (apariencia) y no la «realidad» (rem).","locus":"1.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p216-1760","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":216,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=216","forma":"corchete","lemma":"uti omnibus armis ornati","lemmaFolded":"uti omnibus armis ornati","glosa":"Comparación del arquitecto completo con un soldado plenamente armado (imagen muy romana).","locus":"1.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p216-1876","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":216,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=216","forma":"corchete","lemma":"citius cum auctoritate","lemmaFolded":"citius cum auctoritate","glosa":"Enfatiza que quienes dominan ambas facetas alcanzan el éxito más rápido y con mayor prestigio. 7 Nota ecdótica [F] (I.1.3). Se conserva peritus graphidos en el texto de trabajo. No se ha establecido en este locus una distribución propia de variantes manuscritas: toda lectura atribuida a un códice deberá localizarse en su folio o citarse expresamente como información de Rose u otro aparato impreso. Estado: provisional; conspectus maestro. 8 Quae cur ita sint,","locus":"1.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p216-2363","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":216,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=216","forma":"corchete","lemma":"haec sunt causae","lemmaFolded":"haec sunt causae","glosa":"Fórmula típica de transición explicativa.","locus":"1.1.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p216-2423","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":216,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=216","forma":"corchete","lemma":"graphidos scientiam","lemmaFolded":"graphidos scientiam","glosa":"Graphidos (genitivo griego) = arte del dibujo técnico y proyectual.","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p216-2605","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":216,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=216","forma":"corchete","lemma":"normarumque et librationum","lemmaFolded":"normarumque et librationum","glosa":"Normae = escuadras; librationes = niveles.","locus":"1.1.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p216-2676","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":216,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=216","forma":"corchete","lemma":"per opticen","lemmaFolded":"per opticen","glosa":"Se refiere a la óptica (perspectiva y iluminación).","locus":"1.1.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p216-2741","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":216,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=216","forma":"corchete","lemma":"per arithmeticen","lemmaFolded":"per arithmeticen","glosa":"Aritmética aplicada al cálculo de costos y medidas.","locus":"1.1.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p216-2811","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":216,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=216","forma":"corchete","lemma":"symmetriarum quaestiones","lemmaFolded":"symmetriarum quaestiones","glosa":"Concepto central vitruviano: las proporciones armónicas. La geometría, por su parte, proporciona a la arquitectura numerosos auxilios: en primer lugar, enseña el uso de la regla y el compás, gracias a lo cual se trazan con mucha mayor facilidad sobre el terreno las plantas de los edificios, así como las direcciones de las escuadras, niveles y líneas. Igualmente, mediante la óptica se conducen correctamente las luces desde determinadas regiones del cielo hacia los edificios. Por medio de la aritmética se calculan los costos de las construcciones, se explican las razones de las medidas y se resu","locus":"1.1.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p217-793","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","forma":"corchete","lemma":"Plataico proelio","lemmaFolded":"plataico proelio","glosa":"Se refiere a la Batalla de Platea (479 a. C.).","locus":"1.1.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p217-858","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","forma":"corchete","lemma":"pauca manu","lemmaFolded":"pauca manu","glosa":"Expresión idiomática: «con un puñado de hombres».","locus":"1.1.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p217-920","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","forma":"corchete","lemma":"porticum Persicam ex manubiis","lemmaFolded":"porticum persicam ex manubiis","glosa":"Manubiae = botín de guerra. laudis et virtutis civium indicem] «Como testimonio del honor y del valor de los ciudadanos». superbia meritis contumeliis punita] «Castigados con afrentas merecidas por su soberbia». Allí colocaron imágenes de los cautivos, ataviados con vestimenta bárbara, castigados con afrentas merecidas por su soberbia, sosteniendo el techo, para que los enemigos se horrorizaran ante el efecto de su valentía y para que los ciudadanos, al contemplar aquel ejemplo de virtud, se sintieran enaltecidos por la gloria y estuvieran dispuestos a defender su libertad. Por esta razón, muc","locus":"1.1.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p217-979","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","forma":"corchete","lemma":"laudis et virtutis civium indicem","lemmaFolded":"laudis et uirtutis ciuium indicem","glosa":"«Como testimonio del honor y del valor de los ciudadanos».","locus":"1.1.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p217-1073","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","forma":"corchete","lemma":"superbia meritis contumeliis punita","lemmaFolded":"superbia meritis contumeliis punita","glosa":"«Castigados con afrentas merecidas por su soberbia». Allí colocaron imágenes de los cautivos, ataviados con vestimenta bárbara, castigados con afrentas merecidas por su soberbia, sosteniendo el techo, para que los enemigos se horrorizaran ante el efecto de su valentía y para que los ciudadanos, al contemplar aquel ejemplo de virtud, se sintieran enaltecidos por la gloria y estuvieran dispuestos a defender su libertad. Por esta razón, muchos arquitectos colocaron después estatuas persas sosteniendo epistilios y ornamentos, y así, a partir de este motivo, introdujeron en sus obras excelentes var","locus":"1.1.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p217-1818","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","forma":"corchete","lemma":"animo magno","lemmaFolded":"animo magno","glosa":"Así Rose y Krohn: «con grandeza de ánimo». facilis,","locus":"1.1.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p217-1883","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","forma":"corchete","lemma":"aequus et fidelis","lemmaFolded":"aequus et fidelis","glosa":"Virtudes morales del arquitecto ideal. sine fide et castitate] Castitas = integridad, probidad, honestidad. φυσιολογία] Término griego (physiologia = estudio de la naturaleza). in aquarum ductionibus] Referencia a la conducción de acueductos. Ctesibii aut Archimedis] Ctesibio de Alejandría y Arquímedes, grandes ingenieros helenísticos. Además, la filosofía explica la naturaleza de las cosas, lo que en griego se llama physiologia, conocimiento que es necesario dominar con especial dedicación, pues contiene muchas y variadas cuestiones naturales, como ocurre también en la conducción de aguas. En","locus":"1.1.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p217-1941","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","forma":"corchete","lemma":"sine fide et castitate","lemmaFolded":"sine fide et castitate","glosa":"Castitas = integridad, probidad, honestidad.","locus":"1.1.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p217-2010","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","forma":"corchete","lemma":"φυσιολογία","lemmaFolded":"φυσιολογια","glosa":"Término griego (physiologia = estudio de la naturaleza).","locus":"1.1.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p217-2079","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","forma":"corchete","lemma":"in aquarum ductionibus","lemmaFolded":"in aquarum ductionibus","glosa":"Referencia a la conducción de acueductos.","locus":"1.1.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p217-2145","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","forma":"corchete","lemma":"Ctesibii aut Archimedis","lemmaFolded":"ctesibii aut archimedis","glosa":"Ctesibio de Alejandría y Arquímedes, grandes ingenieros helenísticos. Además, la filosofía explica la naturaleza de las cosas, lo que en griego se llama physiologia, conocimiento que es necesario dominar con especial dedicación, pues contiene muchas y variadas cuestiones naturales, como ocurre también en la conducción de aguas. En efecto, los impulsos, las circulaciones y las presiones del aire natural se producen de formas muy distintas según los desniveles y las conducciones forzadas; y nadie podrá remediar sus problemas si no conoce, gracias a la filosofía, los principios de la naturaleza. ","locus":"1.1.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p217-2973","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","forma":"corchete","lemma":"Musicen autem sciat oportet","lemmaFolded":"musicen autem sciat oportet","glosa":"Musicen = música (en sentido amplio: teoría musical y armónica).","locus":"1.1.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p217-3067","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","forma":"corchete","lemma":"canonicam rationem","lemmaFolded":"canonicam rationem","glosa":"Se refiere a la teoría de las proporciones musicales (canónica). ballistarum,","locus":"1.1.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p217-3165","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","forma":"corchete","lemma":"catapultarum et scorpionum","lemmaFolded":"catapultarum et scorpionum","glosa":"Los tres principales tipos de máquinas de guerra de torsión.","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p217-3254","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":217,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=217","forma":"corchete","lemma":"foramina hemitoniorum","lemmaFolded":"foramina hemitoniorum","glosa":"Hemitonia = medios tonos (término técnico musical aplicado a los agujeros de tensión).","locus":"1.1.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p218-106","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=218","forma":"corchete","lemma":"homotona","lemmaFolded":"homotona","glosa":"Término griego: «de igual tono» o «en la misma tensión».","locus":"1.1.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p218-914","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=218","forma":"corchete","lemma":"diatessaron et diapente et diapason ad disdiapason","lemmaFolded":"diatessaron et diapente et diapason ad disdiapason","glosa":"Intervalos musicales: cuarta, quinta, octava y doble octava.","locus":"1.1.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p218-1027","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=218","forma":"corchete","lemma":"scaenici sonitus","lemmaFolded":"scaenici sonitus","glosa":"La voz de los actores en el escenario. hydraulicas quoque machinas] Referencia a los órganos hidráulicos (hydraulis) de Ctesibio. Tampoco podría nadie construir máquinas hidráulicas ni otros instrumentos semejantes a estos órganos sin conocer los principios de la música.» 14 tanta haec disciplina sit condecorata] Condecorata = adornada, enriquecida, dignificada. abundans eruditionibus variis ac pluribus] Enfatiza la riqueza y variedad de conocimientos. profiteri architectos] Profiteri = declararse públicamente, proclamarse arquitecto. his gradibus disciplinarum scandendo] Bella imagen metafóri","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p218-1084","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=218","forma":"corchete","lemma":"hydraulicas quoque machinas","lemmaFolded":"hydraulicas quoque machinas","glosa":"Referencia a los órganos hidráulicos (hydraulis) de Ctesibio. Tampoco podría nadie construir máquinas hidráulicas ni otros instrumentos semejantes a estos órganos sin conocer los principios de la música.» 14","locus":"1.1.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p218-1321","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=218","forma":"corchete","lemma":"tanta haec disciplina sit condecorata","lemmaFolded":"tanta haec disciplina sit condecorata","glosa":"Condecorata = adornada, enriquecida, dignificada.","locus":"1.1.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p218-1410","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=218","forma":"corchete","lemma":"abundans eruditionibus variis ac pluribus","lemmaFolded":"abundans eruditionibus uariis ac pluribus","glosa":"Enfatiza la riqueza y variedad de conocimientos.","locus":"1.1.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p218-1502","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=218","forma":"corchete","lemma":"profiteri architectos","lemmaFolded":"profiteri architectos","glosa":"Profiteri = declararse públicamente, proclamarse arquitecto.","locus":"1.1.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p218-1586","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=218","forma":"corchete","lemma":"his gradibus disciplinarum scandendo","lemmaFolded":"his gradibus disciplinarum scandendo","glosa":"Bella imagen metafórica: «ascendiendo por estos peldaños de las disciplinas».","locus":"1.1.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p218-1702","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=218","forma":"corchete","lemma":"ad summum templum architecturae","lemmaFolded":"ad summum templum architecturae","glosa":"Metáfora del templo como cima o santuario supremo de la arquitectura. 15 Piteo fue uno de los más renombrados arquitectos de la Antigua Grecia del siglo IV a. C.. También cultivó la escultura. Menospreció el orden dórico, según Vitruvio (IV.3.1), por los «fallos e incongruencias» causados por el inconveniente de la posición de los triglifos y cultivó en su lugar el orden jónico, con el que construyó el templo de Atenea en Priene sobre el 340–330 a. C.. La inscripción de la dedicatoria, que se encuentra en el Museo Británico, recuerda que su fundador fue Alejandro Magno. 16 Sin embargo, esto úl","locus":"1.1.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p219-2592","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"quod significatur et quod significat","lemmaFolded":"quod significatur et quod significat","glosa":"Vitruvio distingue entre la materia o asunto del que se habla y la explicación demostrativa mediante razones doctrinales. La nota se mantiene como explicación semántica, no como afirmación sobre unanimidad manuscrita.","locus":"1.1.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p220-44","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=220","forma":"corchete","lemma":"et ad disciplinam docilem","lemmaFolded":"et ad disciplinam docilem","glosa":"Docilem indica disposición o capacidad para aprender. No se añade una valoración textual específica cuando no se documenta una variante relevante.","locus":"1.1.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p220-218","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=220","forma":"corchete","lemma":"peritus graphidos","lemmaFolded":"peritus graphidos","glosa":"Graphidos es un genitivo griego latinizado en el uso vitruviano y se refiere a la destreza en el dibujo. Se traduce de acuerdo con su función en I.1.3–4.","locus":"1.1.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p220-391","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=220","forma":"corchete","lemma":"eruditus geometria","lemmaFolded":"eruditus geometria","glosa":"El sentido es «formado en geometría». responsa iurisconsultorum noverit] Vitruvio exige conocimiento de las respuestas o dictámenes de los juristas, es decir, familiaridad suficiente con cuestiones jurídicas pertinentes para la práctica arquitectónica. Además, debe ser hombre de letras, experto en dibujo, instruido en geometría, conocer numerosas obras históricas, haber escuchado atentamente a los filósofos, saber música, no ser ignorante en medicina, conocer las respuestas de los jurisconsultos y tener conocimientos de astrología y de las leyes del cielo.» I.1.5 Notas al texto Historias autem","locus":"1.1.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p220-449","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=220","forma":"corchete","lemma":"responsa iurisconsultorum noverit","lemmaFolded":"responsa iurisconsultorum nouerit","glosa":"Vitruvio exige conocimiento de las respuestas o dictámenes de los juristas, es decir, familiaridad suficiente con cuestiones jurídicas pertinentes para la práctica arquitectónica. Además, debe ser hombre de letras, experto en dibujo, instruido en geometría, conocer numerosas obras históricas, haber escuchado atentamente a los filósofos, saber música, no ser ignorante en medicina, conocer las respuestas de los jurisconsultos y tener conocimientos de astrología y de las leyes del cielo.» I.1.5","locus":"1.1.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p220-1106","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=220","forma":"corchete","lemma":"cur fecerint","lemmaFolded":"cur fecerint","glosa":"Significa «la razón y el fundamento del motivo». Carya,","locus":"1.1.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p220-1176","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=220","forma":"corchete","lemma":"civitas Peloponnensis","lemmaFolded":"ciuitas peloponnensis","glosa":"Carias (Καρύαι), en Laconia, en el Peloponeso; no debe confundirse con la región de Caria, en Asia Menor. El nombre de las cariátides deriva, según la etiología vitruviana, de esta ciudad.","locus":"1.1.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p220-1388","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=220","forma":"corchete","lemma":"civitate deflagrata","lemmaFolded":"ciuitate deflagrata","glosa":"Krohn; _declarata_ H^vid^ (f. 2v, ut vid.). Significa «incendiada».","locus":"1.1.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[{"abreviatura":"ut vid.","latin":"ut videtur"}]},{"id":"V514-glo-p220-1477","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=220","forma":"corchete","lemma":"oneri ferendo","lemmaFolded":"oneri ferendo","glosa":"Gerundivo: «destinadas a soportar una carga».","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.1.5","2.8.19","5.1.3"],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p220-1538","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=220","forma":"corchete","lemma":"Caryatium","lemmaFolded":"caryatium","glosa":"Genitivo plural: «de los cariates», es decir, de los habitantes de Carias (y, por extensión, de sus mujeres). Así,porejemplo,sialguiencolocaenlugardecolumnasestatuasmarmóreasdemujeresvestidas con largas túnicas —las que se llaman cariátides— y sobre ellas sitúa modillones y coronas, a quienes le pregunten les dará la siguiente explicación: I.1.10 Notas al texto inclinationem caeli, quae Graeci κλίματα dicunt] Κλίματα = climas / regiones celestes / inclinaciones. ⟨","locus":"1.1.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p220-2017","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=220","forma":"corchete","lemma":"locis⟩communibus parietum","lemmaFolded":"locis⟩communibus parietum","glosa":"Paredes medianeras o comunes. ad ambitum stillicidiorum] Stillicidia = goteros de lluvia (derecho a la caída de agua). locatori et conductori] Locator = arrendador / propietario; conductor = arrendatario / inquilino.","locus":"1.1.10","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p220-2074","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=220","forma":"corchete","lemma":"ad ambitum stillicidiorum","lemmaFolded":"ad ambitum stillicidiorum","glosa":"Stillicidia = goteros de lluvia (derecho a la caída de agua).","locus":"1.1.10","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p220-2163","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=220","forma":"corchete","lemma":"locatori et conductori","lemmaFolded":"locatori et conductori","glosa":"Locator = arrendador / propietario; conductor = arrendatario / inquilino.","locus":"1.1.10","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p221-30","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":221,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=221","forma":"corchete","lemma":"sine captione","lemmaFolded":"sine captione","glosa":"«Sin engaño» o «sin perjuicio». horologiorum rationem] Se refiere al diseño y funcionamiento de relojes (solares y, en el libro IX, también hidráulicos). También conviene que conozca los principios jurídicos necesarios relativos a los edificios, tales como los concernientes a las paredes medianeras, a los goteros, a las cloacas, a las luces y a las conducciones de agua, y otras cuestiones semejantes. Todo esto debe ser conocido por los arquitectos, para que tomen precauciones antes de iniciar las construcciones y no dejen, una vez terminadas las obras, controversias a los propietarios, y para ","locus":"1.1.10","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p221-77","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":221,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=221","forma":"corchete","lemma":"horologiorum rationem","lemmaFolded":"horologiorum rationem","glosa":"Se refiere al diseño y funcionamiento de relojes (solares y, en el libro IX, también hidráulicos). También conviene que conozca los principios jurídicos necesarios relativos a los edificios, tales como los concernientes a las paredes medianeras, a los goteros, a las cloacas, a las luces y a las conducciones de agua, y otras cuestiones semejantes. Todo esto debe ser conocido por los arquitectos, para que tomen precauciones antes de iniciar las construcciones y no dejen, una vez terminadas las obras, controversias a los propietarios, y para que, mediante una redacción prudente de las leyes, se p","locus":"1.1.10","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p234-1861","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":234,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=234","forma":"dospuntos","lemma":"Cogitatio e inventio","lemmaFolded":"cogitatio e inuentio","glosa":"Vitruvio presenta ambas como operaciones intelectuales vinculadas a la dispositio.Lacogitatioimplicaatenciónsostenidayestudio;lainventio,laresoluciónrazonada decuestionesdifícilesyelhallazgodesolucionesnuevas.Seevitaproyectarsobreestostérminos una psicología moderna del proceso creativo. I.2.3 define la eurythmia como venusta species y commodus aspectus en la composición de los miembros. La categoría posee una dimensión visual clara, pero el texto la vincula también con relaciones proporcionadas entre altura, anchura y longitud. Traducir ad summam omnia respondent suae symmetriae como «cuando ","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.2.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p236-2712","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":236,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=236","forma":"dospuntos","lemma":"Dórico","lemmaFolded":"dorico","glosa":"Vitruvio lo considera apropiado para Minerva, Marte y Hércules por la virtus que atribuye a esas divinidades y por su carácter relativamente sobrio.","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["4.1.2","4.3.1","4.3.3","6.3.7","7.praef.16"],"seccion":"1.2.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p238-194","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":238,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=238","forma":"dospuntos","lemma":"Hibernaculis ab occidente hiberno","lemmaFolded":"hibernaculis ab occidente hiberno","glosa":"Vitruvio recomienda que las estancias de invierno reciban luz del poniente invernal. Conviene mantener esta formulación histórica sin convertirla automáticamente en una orientación cardinal moderna exacta. Nequeexclaraturnequeobscuratur:Vitruviocaracterizalaluzseptentrionalcomorelativamente constante a lo largo del día, porque no se ve sometida del mismo modo al recorrido directo del Sol. I.2.7","locus":"1.2.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.2.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p238-1423","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":238,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=238","forma":"dospuntos","lemma":"Oriente","lemmaFolded":"oriente","glosa":"Vitruvio recomienda esta orientación para dormitorios y bibliotecas. El texto no explica aquí los efectos sobre la humedad de los libros ni sobre los ritmos de sueño, por lo que esas justificaciones modernas no se añaden. Poniente invernal: se recomienda para baños y estancias de invierno, en relación con el aprovechamiento del calor vespertino. Norte: se reserva para pinacotecas y espacios que requieren una luz estable. La observación se refiere a la constancia relativa de la iluminación septentrional; se evita presentarla como una formulación científica moderna o una «luz absoluta». I.2.8 AP","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.2.7","1.4.1","1.6.4","1.6.5","9.1.5"],"seccion":"1.2.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p239-1083","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":239,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=239","forma":"dospuntos","lemma":"quorum cogitationibus res publica gubernatur","lemmaFolded":"quorum cogitationibus res publica gubernatur","glosa":"Vitruvio se refiere de forma general a personas poderosas implicadas en el gobierno de la res publica. No es necesario identificarlas exclusivamente con optimates o magistrados augustales.","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.2.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p253-312","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":253,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=253","forma":"dospuntos","lemma":"moenibus","lemmaFolded":"moenibus","glosa":"Aunque una versión literal traduce «en los propios muros», en este contexto moenianorefiereúnicamentealaestructurafísicadelapareddepiedra,sinoalrecinto amurallado o el perímetro urbano fortificado que delimita la fundación de la ciudad.","locus":"1.4.1","grado":"verificado-por-lema-y-seccion","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p253-559","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":253,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=253","forma":"dospuntos","lemma":"Spiritusque bestiarum palustrium","lemmaFolded":"spiritusque bestiarum palustrium","glosa":"Vitruvio imagina emanaciones nocivas procedentes de seres de los pantanos mezcladas con las nieblas. El pasaje pertenece a concepciones antiguas de salubridad y enfermedad; no debe reinterpretarse como una descripción de microorganismos. Cum nebula mixtos: se adopta nebula, forma transmitida por el texto crítico de referencia. Se corrige únicamente la errata moderna neula cuando aparezca en la copia de trabajo, sin atribuirla a un códice medieval concreto.","locus":"1.4.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p253-1054","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":253,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=253","forma":"dospuntos","lemma":"vespere fervet","lemmaFolded":"uespere feruet","glosa":"Se eleva la precisión de la gradación térmica vitruviana. El texto describe un incremento progresivo del calor en la orientación oeste: tepescit (se entibia), calet (se calienta) y fervet (hierve o abrasa). Traducir fervet simplemente como «caluroso por la tarde» desvirtúa el énfasis del autor sobre el efecto sofocante de la orientación poniente. I.4.2 Notas Críticas (Aparato Filológico y Exegético)","locus":"1.4.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p253-1473","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":253,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=253","forma":"dospuntos","lemma":"ex is quae non sunt animalia","lemmaFolded":"ex is quae non sunt animalia","glosa":"Una traducción literal vertía «por el hecho de que no son animales».","locus":"1.4.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p253-1830","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":253,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=253","forma":"dospuntos","lemma":"lumina nemo capit","lemmaFolded":"lumina nemo capit","glosa":"El texto dice literalmente «nadie capta las luces». En la arquitectura romana, lumina capere es un tecnicismo jurídico y constructivo que significa «abrir vanos de luz», «disponer ventanas» o «admitir iluminación natural».","locus":"1.4.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p253-2072","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":253,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=253","forma":"dospuntos","lemma":"bonitatem cito mutant","lemmaFolded":"bonitatem cito mutant","glosa":"Vitruvio afirma que los graneros orientados hacia el recorrido del sol pierden rápidamente la buena calidad de lo almacenado. Bonitas designa aquí la cualidad o buen estado de conservación; no se añaden mecanismos modernos de deterioro que el texto no menciona. obsoniaque: obsonia designa provisiones o alimentos destinados al consumo. En este contexto basta traducirlo como «provisiones» o «alimentos», sin restringirlo necesariamente a carne o pescado.","locus":"1.4.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p254-85","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":254,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=254","forma":"dospuntos","lemma":"calor cum excoquit","lemmaFolded":"calor cum excoquit","glosa":"Una traducción literal vertía de forma un tanto tosca «cuando hierve la firmeza».Elverboexcoqueresignifica«consumir por cocción»,«desecar»o«extraerlosjugos mediante calor». Vitruvio se refiere al proceso físico por el cual el calor excesivo deshidrata los materiales y rompe su cohesión interna.","locus":"1.4.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p254-401","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":254,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=254","forma":"dospuntos","lemma":"vaporibus fervidis eripit exsugendo","lemmaFolded":"uaporibus feruidis eripit exsugendo","glosa":"Traducido erróneamente como «rescata las virtudes naturales levantándose con vapores». Filológicamente, eripere significa «arrebatar» o «privar de», y exsugendo (gerundio de exsugere, «chupar, absorber») describe la extracción de los jugos por el calor. Los vapores calientes no «rescatan» las virtudes, sino que las extraen y las disipan en el aire.","locus":"1.4.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p254-789","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":254,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=254","forma":"dospuntos","lemma":"naturales virtutes","lemmaFolded":"naturales uirtutes","glosa":"Se vierte preferentemente como «cualidades naturales» o «propiedades intrínsecas», evitando la carga moral de la palabra «virtudes» en el español contemporáneo cuando se habla de física de materiales. tinctum frigida redurescit: el hierro calentado vuelve a endurecerse cuando se sumerge en agua fría.ElejemploilustraparaVitruvioelefectocontrariodelcalorydelenfriamiento;noseproyecta sobre el pasaje una explicación metalúrgica moderna de su microestructura. I.4.4 Notas Críticas (Aparato Filológico y Exegético)","locus":"1.4.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p254-1322","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":254,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=254","forma":"dospuntos","lemma":"corpora","lemmaFolded":"corpora","glosa":"Aunque se traduce literalmente «los cuerpos», en este contexto biológico e higienista conviene verterlo como «los organismos» o «los seres vivos», ya que Vitruvio analiza las respuestas fisiológicas del ser humano y los animales ante el ambiente.","locus":"1.4.1","grado":"verificado-por-lema-y-seccion","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p254-1578","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":254,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=254","forma":"dospuntos","lemma":"a refrigerationibus… in calidas","lemmaFolded":"a refrigerationibus… in calidas","glosa":"Se enmienda la sintaxis rota del original («porque el los cuerpos se transfieren de los fríos a los cálidos»). El texto latino describe un cambio de estado abrupto: organismos configurados por el frío (a refrigerationibus) que son trasladados o expuestos a zonas cálidas (in calidas [regiones]).","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p254-1907","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":254,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=254","forma":"dospuntos","lemma":"non possunt durare sed dissolvuntur","lemmaFolded":"non possunt durare sed dissoluuntur","glosa":"Vitruvio sostiene, dentro de su fisiología antigua, que los cuerpos habituados al frío no resisten el paso a regiones cálidas y «se disuelven» o debilitan. No es necesario atribuir al verbo una doctrina galénica concreta ni traducirlo mediante conceptos modernos de homeostasis.","locus":"1.4.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p254-2223","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":254,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=254","forma":"dospuntos","lemma":"non laborant inmutatione loci valetudinibus","lemmaFolded":"non laborant inmutatione loci ualetudinibus","glosa":"Debe evitarse la confusión gramatical de una versión literal («no sufren el cambio de la salud del lugar»). El verbo laborare con el ablativo inmutatione significa «padecer a causa del cambio», y valetudinibus (en plural afectivo o de condición) refiere al estado físico. La traducción correcta es «no padecen trastornos en su salud debido a la mudanza de lugar». I.4.5 Notas Críticas (Aparato Filológico y Exegético) στοιχεῖα: el término griego significa «elementos» o «principios constitutivos». Vitruvio lo emplea al exponer una explicación antigua de la composición de los cuerpos mediante calor,","locus":"1.4.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p255-75","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":255,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=255","forma":"dospuntos","lemma":"moenibus conlocandis","lemmaFolded":"moenibus conlocandis","glosa":"En consonancia con los párrafos anteriores, se descarta «colocar los muros»","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.4.5","6.6.1"],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p255-582","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":255,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=255","forma":"dospuntos","lemma":"animalium","lemmaFolded":"animalium","glosa":"Se traduce técnicamente como «seres vivos» o «criaturas animadas» (del latín anima, los seres que poseen aliento vital). Limitarlo a «animales» en el español contemporáneo reduce erróneamente un concepto que en el tratado incluye de forma primordial al ser humano y sus respuestas fisiológicas. I.4.7 Notas Críticas (Aparato Filológico y Exegético) sensu percipere: significa percibir o comprobar mediante los sentidos. Vitruvio invita al lector a observar las diferencias entre aves, peces y animales terrestres como apoyo de su argumento; no se presenta por ello el pasaje como formulación de un «m","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.4.5","1.4.7","1.4.8","8.3.28","8.praef.1"],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p255-1231","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":255,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=255","forma":"dospuntos","lemma":"in aeris impetum nituntur","lemmaFolded":"in aeris impetum nituntur","glosa":"Se enmienda la versión automática «sostenidos por el ataque del aire». El sustantivo impetus alude a la fuerza motriz, corriente o empuje, mientras que el verbo nitor denota el esfuerzo físico de apoyarse, impulsarse o abrirse paso. La traducción correcta es «impulsándose en la corriente del aire». oppido quam paulum:Unaversiónliteralomitiríalafuerzadeladverbioarcaicooppido(reforzado por quam), que Vitruvio emplea para enfatizar una escasez extrema. Debe verterse como «sumamente escasa» o «excesivamente poca». facilius in umore perdurant:Elverboperduraresignifica«subsistir»,«permanecer»o«durar","locus":"1.4.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p255-2734","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":255,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=255","forma":"dospuntos","lemma":"diligentius quaeri oporteat","lemmaFolded":"diligentius quaeri oporteat","glosa":"Vitruvio concluye que debe investigarse con mayor cuidado la elec-","locus":"1.4.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p256-182","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":256,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=256","forma":"dospuntos","lemma":"in moenium conlocationibus","lemmaFolded":"in moenium conlocationibus","glosa":"Nuevamente se erradica el vulgarismo «colocación de las paredes». Técnico y urbanísticamente, hace referencia al «trazado y emplazamiento de las murallas urbanas» o a la delimitación del perímetro de la ciudad. I.4.9 Notas Críticas (Aparato Filológico y Exegético)","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.4.8","5.3.1"],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p256-475","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":256,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=256","forma":"dospuntos","lemma":"veterem revocandam… rationem","lemmaFolded":"ueterem reuocandam… rationem","glosa":"Una versión literal da rationem como «razón». Filológicamente significa «método», «procedimiento» o «criterio práctico». Vitruvio defiende el pragmatismo de las tradiciones romanas antiguas frente a la mera teoría especulativa.","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p256-733","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":256,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=256","forma":"dospuntos","lemma":"maiores enim pecoribus","lemmaFolded":"maiores enim pecoribus","glosa":"Debe evitarse el contrasentido «los ancianos del ganado sacrificado». Maiores son «los antepasados» o «nuestros mayores», y pecoribus immolatis es un ablativo absoluto que refiere a las cabezas de ganado ofrecidas en sacrificio ritual. iocinera / iocinerum: iocur designa el hígado. Vitruvio presenta el examen repetido de los hígados de reses locales como criterio antiguo para juzgar la salubridad del agua y del alimento; no se describe el órgano como un «laboratorio biológico» ni se infiere la presencia de toxinas concretas. livida et vitiosa: puede traducirse como «lívidos y dañados» o «de co","locus":"1.4.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p256-1450","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":256,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=256","forma":"dospuntos","lemma":"castra stativa","lemmaFolded":"castra statiua","glosa":"Una versión literal no debe omitir el adjetivo stativa. En la ingeniería militar romana, no se trata de cualquier campamento, sino de los «campamentos permanentes» o cuarteles estables, cuya salubridad a largo plazo era tan crítica como la de una ciudad civil.","locus":"1.4.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p256-1727","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":256,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=256","forma":"dospuntos","lemma":"nascentem… aquae cibique copiam","lemmaFolded":"nascentem… aquae cibique copiam","glosa":"Nascentem copiam alude al «suministro producido» o los recursos que brotan de la propia tierra del lugar. Comentario histórico — De architectura 1.4.9. El pasaje combina sacrificio animal, observación de los órganos y elección de emplazamiento. Puede compararse con prácticas religiosas y médicas romanas, pero Vitruvio lo presenta principalmente como una técnica tradicional para evaluar la salubridad. No debe reconstruirse a partir de él un «método científico» moderno, un análisis toxicológico ni un protocolo militar obligatorio. Pasaje I.4.10: el ejemplo cretense sobre pastos, ganado y salubri","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p256-2689","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":256,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=256","forma":"dospuntos","lemma":"Gnoson et Gortynam","lemmaFolded":"gnoson et gortynam","glosa":"Vitruvio sitúa el ejemplo entre Cnoso y Gortina, a ambos lados del río Potereo. El relato funciona como observación geográfica y médica antigua; no se describe como un experimento con «grupo de control» en sentido moderno. splenem / lienes: ambos términos designan el bazo en el pasaje. La traducción evita añadir una teoría humoral específica que Vitruvio no desarrolla aquí.","locus":"1.4.10","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p257-1053","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":257,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=257","forma":"dospuntos","lemma":"inconsueta salsitudine necantur","lemmaFolded":"inconsueta salsitudine necantur","glosa":"Vitruvio afirma que los seres que llegan desde aguas superiores mueren por una salinidad a la que no están habituados. No se traduce esta explicación antigua mediante el concepto moderno de «choque osmótico».","locus":"1.4.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p257-1295","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":257,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=257","forma":"dospuntos","lemma":"incredibilem salubritatem","lemmaFolded":"incredibilem salubritatem","glosa":"Vitruvio presenta Altino, Rávena, Aquilea y otras localidades próximas a marismas como ejemplos sorprendentemente saludables según su explicación hidráulica y ambiental. I.4.12ofreceunrelatosobreeltrasladodelaantiguaSalpiaacausadelascondicionesinsalubres de su emplazamiento. I.4.12 Notas Críticas (Aparato Filológico y Exegético)","locus":"1.4.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p257-1653","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":257,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=257","forma":"dospuntos","lemma":"uti Pomptinae","lemmaFolded":"uti pomptinae","glosa":"Vitruvio cita las marismas Pontinas como ejemplo de humedales estancados sin salida por ríos o zanjas. La nota se limita a su función dentro del argumento y no las presenta como «el mayor desafío» de la ingeniería italiana. stando putescunt:«estando de pie se pudren». El verbo stare aquí posee el valor técnico de «estancarse» (agua que no corre).","locus":"1.4.12","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p257-2307","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":257,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=257","forma":"dospuntos","lemma":"Hostilium","lemmaFolded":"hostilium","glosa":"Vitruvio nombra a un Marcus Hostilius, pero su identificación biográfica precisa no es segura. No se lo identifica aquí con Marcus Hostilius Tubulus ni se le asigna un cargo concreto sin documentación independiente. areas divisit: areas son solares o parcelas. Vitruvio afirma que Hostilius las dividió y transfirió a los ciudadanos; el pasaje no especifica por sí mismo que la nueva ciudad siguiera una trama","locus":"1.4.12","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p258-42","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":258,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=258","forma":"dospuntos","lemma":"nummo sestertio… mancipio dedit","lemmaFolded":"nummo sestertio… mancipio dedit","glosa":"Vitruvio afirma que Hostilius transfirió a cada ciudadano un solar mediante mancipatio por un sestercio. La suma tiene carácter nominal en el relato; la nota evita reconstruir más detalles jurídicos de los que el texto permite. APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — I.4.1–12. El capítulo ha sido cotejado con Krohn (1912) yconlaediciónBudédePhilippeFleury.Laestructurageneraldeltextoesestable,perovariospuntosexigen cautela: en I.4.1 moenia debe entenderse en relación con el recinto urbano, no solo con el muro material; spiritusbestiarumpalustriumperteneceaunaexplicaciónambientalantiguadelaenfermedady","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p266-2575","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":266,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=266","forma":"dospuntos","lemma":"fructibus ad alendam civitatem copiosae","lemmaFolded":"fructibus ad alendam ciuitatem copiosae","glosa":"Vitruvio exige que la región elegida disponga de recursos agrícolas suficientes para alimentar a la ciudad. El pasaje trata de abastecimiento y no necesita traducirse mediante el concepto moderno de «soberanía alimentaria». viarum munitiones / subvectiones expeditas: la frase alude a caminos preparados y a me-","locus":"1.5.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p267-395","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":267,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=267","forma":"dospuntos","lemma":"crassitudine ampliore quam parietum","lemmaFolded":"crassitudine ampliore quam parietum","glosa":"Vitruvio prescribe que los cimientos sean más gruesos que los muros superiores. La nota se limita a esta exigencia constructiva y evita añadir una explicación estructural moderna no formulada por el autor. I.5.2 Notas Críticas (Aparato Filológico y Exegético)","locus":"1.5.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p267-692","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":267,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=267","forma":"dospuntos","lemma":"lateribus apertis","lemmaFolded":"lateribus apertis","glosa":"«con los flancos descubiertos». La disposición saliente de las torres permite atacar lateralmente a quienes se aproximan al lienzo. La nota se mantiene en este sentido táctico inmediato, sin convertir el pasaje en una reconstrucción completa de doctrina militar romana. itinera… non sint directa sed scaeva47: Sería erróneo traducir scaeva como «accidentados». Scaevus significa «oblicuo», «desviado hacia la izquierda» o «sesgado». Vitruvio introduce aquí una norma clásica de la táctica de asedio: forzar al enemigo a aproximarse girando hacia la izquierda.","locus":"1.5.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p267-1271","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":267,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=267","forma":"dospuntos","lemma":"dextrum latus accedentibus quod scuto non erit tectum","lemmaFolded":"dextrum latus accedentibus quod scuto non erit tectum","glosa":"Debe evitarse la notable confusión léxica en que se incurre al traducir scuto (escudo) como «techo» (tectum es aquí el participio del verbo tegere, proteger). Dado que los soldados romanos y helenísticos portaban el escudo (scutum) en el brazo izquierdo, el flanco derecho quedaba totalmente desprotegido. Si el camino obligaba a marchar exponiendo el lado derecho hacia la muralla, los defensores podían asaetearlos con facilidad. circinationibus: el término alude al recorrido o circuito del perímetro. En este contexto Vitruvio contrapone el trazado con ángulos salientes a una forma envolvente qu","locus":"1.5.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p267-2087","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":267,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=267","forma":"dospuntos","lemma":"angulus magis hostem tuetur quam civem","lemmaFolded":"angulus magis hostem tuetur quam ciuem","glosa":"Vitruvio sostiene que un ángulo saliente puede ofrecer al atacante un punto de resguardo que dificulta su exposición a los defensores. Se conserva la lógica táctica del texto sin añadir una teoría geométrica moderna de «puntos ciegos». I.5.3 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio) armati homines… praeterire possint: la anchura de la parte superior del muro se expresa mediante un criterio funcional: dos hombres armados deben poder cruzarse sin impedimento. El pasaje no fija aquí una medida absoluta. 47Scaeva describe un acceso desviado o sesgado. La explicación de Vitruvio presupone ","locus":"1.5.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p268-339","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":268,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=268","forma":"dospuntos","lemma":"quemadmodum fibulis","lemmaFolded":"quemadmodum fibulis","glosa":"«como mediante grapas o llaves». La comparación explica la función de amarre transversal de las piezas de madera entre las dos caras del muro; no exige identificar una tipología única de conector arqueológico.","locus":"1.5.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p268-570","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":268,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=268","forma":"dospuntos","lemma":"in terra obruta et in aqua conlocata","lemmaFolded":"in terra obruta et in aqua conlocata","glosa":"Vitruvio afirma que la madera de olivo tratada permanece sin deterioro cuando está enterrada o colocada en agua. La traducción conserva esa afirmación histórica sin ampliarla a una teoría moderna de durabilidad. I.5.4 Notas Críticas sagittae missionis / scorpionibus: la separación entre torres se relaciona con el alcance efectivo de los proyectiles y con la posibilidad de defender lateralmente un tramoatacado. Scorpio designa aquí una máquina de proyectiles; la nota evita reconstruir prestaciones balísticas precisas que el pasaje no cuantifica. contra interiores <partes>","locus":"1.5.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p268-1186","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":268,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=268","forma":"dospuntos","lemma":"turrium dividendus est murus","lemmaFolded":"turrium diuidendus est murus","glosa":"Krohn conserva <partes> como suplemento editorial. La idea es que la continuidad interior del muro se interrumpa entre las torres y que la comunicación se realice mediante pasos de madera susceptibles de ser cortados en caso de penetración enemiga. itinera… contignata, neque ea ferro fixa: los pasos interiores deben construirse en madera y no quedar fijados con hierro, precisamente para que puedan desmontarse o cortarse con rapidez si el enemigo ocupa un tramo. qui repugnabunt rescindent: los defensores «cortarán» o «seccionarán» esos pasos. El pasaje describe una medida de compartimentación d","locus":"1.5.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.5.1","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p268-1954","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":268,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=268","forma":"dospuntos","lemma":"quadratas enim machinae celerius dissipant","lemmaFolded":"quadratas enim machinae celerius dissipant","glosa":"Vitruvio contrapone la vulnerabilidad de los ángulos de las torres cuadradas a la resistencia que atribuye a las formas redondeadas o poligonales. El comentario se limita a la explicación poliorcética del autor sin convertirla en una teoría moderna de concentración de tensiones. uti cuneos ad centrum adigendo: comparación de Vitruvio según la cual los golpes sobre una superficie curva se comportan como cuñas dirigidas hacia el centro. No se interpreta el símil como una formulación de la física de arcos o bóvedas. aggeribus coniunctae:fortificacionesasociadasaterraplenesomasasdetierra.Elpasajea","locus":"1.5.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p269-179","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":269,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=269","forma":"dospuntos","lemma":"non in omnibus locis… nisi quibus","lemmaFolded":"non in omnibus locis… nisi quibus","glosa":"Vitruvio limita el uso del agger a situaciones topográficas concretas. El comentario mantiene ese criterio de adaptación al sitio sin convertirlo en una teoría general de optimización de movimiento de tierras.","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p269-424","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":269,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=269","forma":"dospuntos","lemma":"plano pede","lemmaFolded":"plano pede","glosa":"«a pie llano» o «por terreno practicable sin desnivel importante». Describe una condición de acceso del atacante desde el exterior; no se fija aquí una cota topográfica exacta respecto de la coronación del muro. intra alveum fossae: los cimientos deben descender dentro del lecho o fondo excavado del foso. La prescripción aumenta la profundidad defensiva y constructiva; no se añade una explicación geotécnica moderna que Vitruvio no formula. ut opus terrenum facile sustineatur: la estructura debe disponerse de modo que la masa de tierra pueda sostenerse adecuadamente. La frase puede relacionarse","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.5.6","10.13.3","6.8.1","7.1.1","7.4.1"],"seccion":"1.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p269-1422","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":269,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=269","forma":"dospuntos","lemma":"serrae dentes","lemmaFolded":"serrae dentes","glosa":"Vitruvio compara la disposición de los muros transversales con un peine o con dientes de sierra. La imagen describe la geometría del sistema de compartimentación interior, sin necesidad de equipararla a una tipología moderna de contrafuertes.","locus":"1.5.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p269-1680","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":269,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=269","forma":"dospuntos","lemma":"oneris terreni magnitudo distributa in parvas partes","lemmaFolded":"oneris terreni magnitudo distributa in paruas partes","glosa":"Vitruvio explica que la masa del relleno, al quedar dividida en compartimentos menores, ejerce menor acción continua sobre la subestructura. Se conserva su razonamiento constructivo sin expresarlo como una teoría matemática moderna de presión de tierras.","locus":"1.5.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p269-1989","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":269,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=269","forma":"dospuntos","lemma":"extrudere muri substructiones","lemmaFolded":"extrudere muri substructiones","glosa":"«empujar hacia fuera» o «desplazar las subestructuras del muro». El término describe el riesgo que Vitruvio atribuye al peso del relleno. I.5.8 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio) non est praefiniendum… copias: no puede fijarse de antemano una receta material única porque la disponibilidad varía según el lugar. El principio es de adaptación a los recursos existentes; no es necesario formularlo como «autarquía material». saxa quadrata / silex / caementum: la enumeración distingue materiales pétreos empleados en diferentes formas constructivas. La equivalencia exacta de silex con ","locus":"1.5.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p270-154","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":270,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=270","forma":"dospuntos","lemma":"Babylone… liquido bitumine pro calce et harena","lemmaFolded":"babylone… liquido bitumine pro calce et harena","glosa":"Vitruvio cita Babilonia como ejemplo de construcción con ladrillo cocido y betún líquido en lugar de la mezcla habitual de cal y arena. La nota se limita al testimonio del tratado y evita añadir causas geológicas no documentadas en el pasaje. APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — I.5. El capítulo ha sido cotejado con Krohn y con la organización y comentario de la edición Budé de Philippe Fleury. En I.5.1 la constitución crítica moderna marca como problemáticos [erit] y [moenium conlocandorum explicatio], y presenta marinae subvectionis habuerit donde otras tradiciones y normalizaciones ofrecen mar","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.5.1","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Bude","nombre":"Budé (Les Belles Lettres)","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Fleury","nombre":"Fleury","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p283-1412","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":283,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=283","forma":"dospuntos","lemma":"σχήματα","lemmaFolded":"σχηματα","glosa":"«figuras» o «diagramas». Rose imprime la forma griega en el texto. Vitruvio anuncia dos representaciones al final del volumen; no se conserva ningún conjunto de dibujos que pueda identificarse con seguridad como autógrafo del autor, y las reconstrucciones posteriores son editoriales. 57 Nota textual [F] — I.6.13. Rose (1899) y Krohn (1912) imprimen G–H en el sector meridional e I–K en el septentrional; ambos conservan también lineae decussatim para M–O y L–N y la frase final gnomon ponatur. La presente edición restaura esas lecturas y elimina las enmiendas modernas per centrum y linea ponatur ","locus":"1.6.12","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p283-2444","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":283,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=283","forma":"dospuntos","lemma":"arearum divisiones platearumque et angiportorum","lemmaFolded":"arearum diuisiones platearumque et angiportorum","glosa":"Vitruvio distingue la división de las areae y la orientación de plateae y angiporta. En este pasaje no define una jerarquía urbanística completa ni especifica que todas las plateae sean «avenidas principales» en sentido moderno. ad caeli regionem directiones: las calles se orientan con relación a las regiones del cielo porque el problema inmediato del capítulo es la dirección de los vientos. No se añade aquí una alineación obligatoria con trayectorias solares ni una teoría astronómica del trazado viario. Auster / Corus /","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p283-3020","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":283,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=283","forma":"dospuntos","lemma":"Septentrio","lemmaFolded":"septentrio","glosa":"Vitruvio atribuye efectos distintos a estos vientos en el ejemplo de","locus":"1.6.1","grado":"verificado-por-lema-y-seccion","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p284-565","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":284,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=284","forma":"dospuntos","lemma":"aeris fluens unda","lemmaFolded":"aeris fluens unda","glosa":"«onda» o corriente de aire en movimiento. La comparación es física y descriptiva; no debe presentarse como una formulación rigurosa de dinámica de fluidos en sentido moderno.","locus":"1.6.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p284-759","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":284,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=284","forma":"dospuntos","lemma":"cum fervor offendit umorem","lemmaFolded":"cum feruor offendit umorem","glosa":"Vitruvio explica el origen del viento mediante el encuentro del calor con la humedad dentro de su física antigua. Conviene conservar ese marco conceptual sin denominarlo «termodinámica». artificiosis rerum inventionibus: las invenciones técnicas permiten, según Vitruvio, inferir principios ocultos de la naturaleza. El pasaje presenta una analogía experimental, pero no debe describirse sin matices como un «modelo de laboratorio» en el sentido metodológico moderno. punctum angustissimum… vehementem flatum: la esfera posee una abertura muy estrecha y, al hervir el agua, expulsa un soplo fuerte. L","locus":"1.6.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p284-1533","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":284,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=284","forma":"dospuntos","lemma":"e parvo… de magnis et inmanibus","lemmaFolded":"e paruo… de magnis et inmanibus","glosa":"Vitruvio parte de un fenómeno de escala reducida para explicar otro de mayor magnitud. Conviene describir aquí el procedimiento como analogía explicativa, sin proyectar sobre el pasaje una doctrina simbólica del orden cósmico que el texto no formula. I.6.3 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio) medicinae contrariae /","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p284-1897","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":284,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=284","forma":"dospuntos","lemma":"temperaturam","lemmaFolded":"temperaturam","glosa":"Vitruvio presupone una medicina antigua basada en cualidades y tratamientos opuestos y usa temperatura en el sentido de mezcla o equilibrio adecuado, no como medida numérica moderna de temperatura. La afinidad general con la tradición médico-ambiental griega es clara, pero el pasaje no cita aquí un tratado hipocrático concreto. gravitudo arteriace, tussis, pleuritis, pthisis, sanguinis eiectio: lista de afecciones en vocabulario médico antiguo. Algunas pueden aproximarse a catarro, afección de garganta o tráquea, tos, pleuritis, tisis y expectoración de sangre, pero se evita identificar cada t","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["2.5.1","4.4.3","6.1.3","6.1.6","7.9.1","8.praef.2"],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p284-2561","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":284,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=284","forma":"dospuntos","lemma":"non detractionibus sed adiectionibus","lemmaFolded":"non detractionibus sed adiectionibus","glosa":"Vitruvio distingue enfermedades que, según la terapéutica antigua, requieren «adiciones» más que «sustracciones». La nota conserva esa oposición sin convertirla en una doctrina galénica plenamente desarrollada que el texto no formula.","locus":"1.6.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p284-2834","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":284,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=284","forma":"dospuntos","lemma":"aer agitatus… detrahit sucum","lemmaFolded":"aer agitatus… detrahit sucum","glosa":"Vitruvio afirma que el aire agitado por los vientos se vuelve más tenue y «extrae» sustancia de los cuerpos enfermos. Es una explicación fisiológica antigua;","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p285-132","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":285,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=285","forma":"dospuntos","lemma":"lenis et crassus aer","lemmaFolded":"lenis et crassus aer","glosa":"«aire suave y denso». Vitruvio lo contrapone al aire agitado por los vientos y le atribuye un efecto reparador sobre ciertos enfermos. La afirmación se mantiene como parte de su fisiología ambiental antigua. I.6.4 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio) oriente / occidente aequinoctiali: expresiones que señalan el este y el oeste equinocciales, es decir, los puntos del horizonte asociados al orto y ocaso del Sol en los equinoccios.","locus":"1.6.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p285-601","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":285,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=285","forma":"dospuntos","lemma":"Andronicus Cyrrestes","lemmaFolded":"andronicus cyrrestes","glosa":"Andrónico de Cirro, autor asociado a la torre octogonal ateniense. Su actividad suele situarse en época helenística tardía; la edición evita fijar una biografía más precisa de lo que permiten las fuentes.","locus":"1.6.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p285-828","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":285,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=285","forma":"dospuntos","lemma":"imagines excalptas contra suos flatus","lemmaFolded":"imagines excalptas contra suos flatus","glosa":"Vitruvio describe relieves de los distintos vientos dispuestos en correspondencia con las direcciones de las que soplan. Los relieves de la torre se conservan y constituyen un importante control monumental del pasaje. metam marmoream: pieza o remate marmóreo sobre la torre que servía de soporte al dispositivo superior. No se identifica sin más con una meta de circo ni se reconstruye su forma exacta más allá de lo que permiten el texto y el monumento.","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p285-1322","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":285,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=285","forma":"dospuntos","lemma":"Tritonem aereum… indicem virgam","lemmaFolded":"tritonem aereum… indicem uirgam","glosa":"Vitruvio describe un Tritón de bronce móvil con una vara indicadora que señalaba la imagen del viento que soplaba. Puede entenderse como una veleta antigua; se evita presentarla como «primer registro absoluto» de este tipo de instrumento. I.6.5 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio) oriente / occidente hiberno: se refieren a los sectores del horizonte vinculados al orto y ocaso invernales. En el sistema de ocho vientos ayudan a situar Euro y Áfrico entre las direcciones cardinales principales. Eurus / Africus / Caurus / Aquilo:","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p285-2643","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":285,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=285","forma":"dospuntos","lemma":"numerus et nomina et partes","lemmaFolded":"numerus et nomina et partes","glosa":"Vitruvio resume que el sistema permite reconocer el número de vientos, sus nombres y las regiones desde las que soplan. La frase no constituye una «tríada taxonómica» ni una doctrina matemática del urbanismo.","locus":"1.6.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p286-842","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":286,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=286","forma":"dospuntos","lemma":"antemeridiana circiter hora quinta","lemmaFolded":"antemeridiana circiter hora quinta","glosa":"«aproximadamente hacia la quinta hora antes del mediodía» dentro del sistema horario antiguo de horas estacionales. Su equivalencia con una hora moderna varía según estación y latitud; no debe fijarse automáticamente en las 11:00. circino diducto / linea rotundationis: con el compás abierto hasta la longitud de la sombra matutina se traza una circunferencia desde el centro. El segundo punto se obtiene cuando la sombra vespertina vuelve a alcanzar esa misma circunferencia. parem antemeridianae umbrae postmeridianam: el procedimiento utiliza dos sombras de igual longitud, una antes y otra despué","locus":"1.6.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p286-2215","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":286,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=286","forma":"dospuntos","lemma":"sexta decima pars… octavae partis designatio","lemmaFolded":"sexta decima pars… octauae partis designatio","glosa":"Vitruvio emplea una subdivisión de la circunferencia para obtener finalmente ocho regiones iguales de viento. Conviene explicar el procedimiento geométrico sin imponer una notación angular moderna que el texto no utiliza. per angulos inter duas ventorum regiones:lascallesdebenorientarsesegúnlaslíneassituadas entre dos regiones de viento, no directamente hacia el centro de una de ellas. Esta es la aplicación urbanística inmediata del trazado. videntur debere dirigi descriptiones: el resultado del procedimiento es un esquema de orientación para calles y callejones. La razón práctica aparece en I","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p287-30","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=287","forma":"dospuntos","lemma":"ventorum vis molesta","lemmaFolded":"uentorum uis molesta","glosa":"«la fuerza molesta de los vientos». Vitruvio trata aquí el viento como una corriente que puede hacerse más intensa al encauzarse por pasos estrechos; no es necesario describirla como fuerza «hidrodinámica destructiva». conclusus in faucibus angiportorum: el flujo de aire queda encerrado o canalizado en las «gargantas» estrechas de los callejones. El pasaje anticipa una observación sobre aceleración del viento en espacios confinados, pero no formula el efecto Venturi en sentido físico moderno. directiones vicorum /","locus":"1.6.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p287-572","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=287","forma":"dospuntos","lemma":"angulos insularum","lemmaFolded":"angulos insularum","glosa":"Vitruvio emplea el léxico urbanístico técnico de la República tardía. Los vici son los barrios o distritos administrativos urbanos; las insulae son los bloques o manzanas de viviendas multifamiliares de alquiler aisladas por calles perimetrales. El diseño ortogonal tradicional se modifica rotando ligeramente la retícula respecto a los vientos dominantes. Las aristas vivas de piedra o ladrillo de las manzanas de casas (anguli insularum) actúan como tajamares aerodinámicos.","locus":"1.6.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p287-1068","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=287","forma":"dospuntos","lemma":"frangantur repulsique dissipentur","lemmaFolded":"frangantur repulsique dissipentur","glosa":"Vitruvio espera que las corrientes, al encontrar los ángulos de las manzanas, se desvíen, pierdan continuidad y se dispersen. La nota conserva esta observación práctica sin formular una teoría moderna de turbulencia. I.6.9 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio)","locus":"1.6.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p287-1377","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=287","forma":"dospuntos","lemma":"Eratosthene Cyrenaeo… rationibus mathematicis","lemmaFolded":"eratosthene cyrenaeo… rationibus mathematicis","glosa":"Vitruvio atribuye a Eratóstenes una determinación de la circunferencia terrestre mediante razonamientos matemáticos y geométricos. El pasaje no describe el procedimiento de Siena y Alejandría con el detalle que ofrecen otras fuentes antiguas, por lo que ese desarrollo no se introduce como si formara parte del texto vitruviano.","locus":"1.6.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p287-1753","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=287","forma":"dospuntos","lemma":"ducentorum quinquaginta duum milium stadium","lemmaFolded":"ducentorum quinquaginta duum milium stadium","glosa":"Vitruvio transmite la cifra de 252 000 estadios. La longitud exacta del estadio empleada por Eratóstenes es objeto de debate historiográfico; por ello no se convierte aquí la cifra en kilómetros con una precisión moderna aparente. quae fiunt passus trecenties et decies quinquies centena milia: la expresión (CCCXV en la notación numérica de Rose) representa 31 500 000 pasos. La traducción desarrolla la cantidad en números arábigos para evitar una lectura errónea como 315 000.","locus":"1.6.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p287-2278","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=287","forma":"dospuntos","lemma":"huius autem octava pars","lemmaFolded":"huius autem octaua pars","glosa":"Vitruvio toma una octava parte de la magnitud anterior para explicar que cada región principal de viento abarca un espacio muy amplio. La operación sirve a su argumento sobre la diversidad de nombres y variaciones locales de los vientos; no debe interpretarse como la anchura física exacta de un «frente eólico» medido sobre el ecuador. inclinationibus et recessionibus:«desviacioneseinflexiones/retrocesos»delsoploaldesplazarse por una región extensa. Vitruvio usa estas variaciones para explicar la multiplicidad de nombres locales de los vientos sin formular una teoría meteorológica moderna. I.6.","locus":"1.6.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p288-272","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":288,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=288","forma":"dospuntos","lemma":"εὖρος… αὔριον","lemmaFolded":"ευρος… αυριον","glosa":"Vitruvio propone una relación verbal entre las brisas matutinas, el nombre del viento Euro y el término griego para «mañana». La edición señala el carácter etimológico de la explicación sin añadir una reconstrucción indoeuropea que no sea necesaria para comprender el pasaje.","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p288-563","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":288,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=288","forma":"dospuntos","lemma":"Sunt autem nonnulli qui negant Eratosthenem","lemmaFolded":"sunt autem nonnulli qui negant eratosthenem","glosa":"Vitruvio reconoce que la exactitud de la medición de Eratóstenes era discutida. El pasaje no identifica a esos críticos por nombre; por ello no se atribuye aquí la objeción a Posidonio, Hiparco u otros autores sin una fuente específica. non potest nostra scriptura non veras habere terminationes:Vitruviosostieneque,seaexacta o no la medida global atribuida a Eratóstenes, su exposición puede mantener una delimitación válida de las regiones de origen de los vientos. La frase no afirma que el procedimiento urbano sea matemáticamente «infalible». I.6.12 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitr","locus":"1.6.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p289-30","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":289,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=289","forma":"dospuntos","lemma":"totius rotundationis sumenda est pars XVI","lemmaFolded":"totius rotundationis sumenda est pars xui","glosa":"Vitruvio pide tomar con el compás una dieciseisava parte del contorno para marcar puntos a ambos lados de los extremos norte y sur. La nota evita convertir el procedimiento en una notación angular moderna que el texto no utiliza. ab G ad K et ab H ad I per centrum: las líneas G–K y H–I pasan por el centro y contribuyen a dividir la circunferencia en regiones de viento. reliquae partesdividendae sunt:lasrestantespartesaorienteyoccidentesesubdividendemodo equivalente para obtener ocho regiones iguales. in singulis angulis octagoni…: las letras G, H, N, O, K, I, L y M identifican los ángulos que ","locus":"1.6.13","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p292-313","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":292,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=292","forma":"dospuntos","lemma":"haruspicibus disciplinarum scripturis","lemmaFolded":"haruspicibus disciplinarum scripturis","glosa":"Vitruvio atribuye la prescripción a los escritos doctrinales de los arúspices etruscos. El pasaje no identifica un libro concreto del corpus etrusco ni describe aquí el conjunto del ritus de fundación urbana. 60 Nota textual [F] — I.7.2. Se sigue el texto de Krohn (1912): quo ⟨non quolibet⟩nomine semper homines…; cum religione…, y de earum symmetriis, con ⟨deinde⟩como suplemento editorial. Rose (1899) imprime en este lugar una constitución distinta —quo non omnes semper homines…, cum religiose…—. La divergencia queda señalada porque afecta a la redacción, aunque no altera el sentido general de","locus":"1.7.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.7.1","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p292-2340","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":292,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=292","forma":"dospuntos","lemma":"Iovi et Iunoni et Minervae in excelsissimo loco","lemmaFolded":"ioui et iunoni et mineruae in excelsissimo loco","glosa":"Vitruvio prescribe un emplazamiento elevado desde el que se vea gran parte de las murallas. La asociación con la tríada capitolina es relevante para la recepción romana, pero el pasaje no convierte a las divinidades en «centinelas» ni atribuye al templo una función defensiva material. Distribución de santuarios en I.7.1: Vitruvio relaciona diferentes divinidades con lugares urbanos concretos. La edición conserva esas asociaciones como prescripciones del tratado y evita convertirlas en una teoría total de zonificación socioeconómica. Mercurio,","locus":"1.7.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.7.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p293-503","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":293,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=293","forma":"dospuntos","lemma":"Etruscis haruspicibus… extra murum","lemmaFolded":"etruscis haruspicibus… extra murum","glosa":"Vitruvio presenta la ubicación extramuros de los santuarios de Venus, Vulcano y Marte como una prescripción atribuida a los arúspices etruscos. Las razones que siguen son las del propio texto: controlar la veneria libido dentro de la ciudad, alejar ritualmente la fuerza de Vulcano y evitar la armigera dissensio entre ciudadanos. Veneris, Volcani,","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.7.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p293-888","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":293,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=293","forma":"dospuntos","lemma":"Martis fana","lemmaFolded":"martis fana","glosa":"Venus: Vitruvio justifica la ubicación extramuros diciendo que la veneria libido no debe hacerse habitual entre jóvenes y madres de familia. Esta es su explicación moral-religiosa antigua; no se amplía a una política estatal contra la prostitución sin evidencia adicional. Vulcano: Vitruvio relaciona su culto extramuros con la esperanza ritual de mantener alejada de los edificios la fuerza destructiva del fuego y el temor a los incendios. Marte: Vitruvio afirma que un santuario de Marte fuera de las murallas contribuiría, en términos religiosos, a evitar la discordia armada entre ciudadanos y a","locus":"1.7.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.7.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p293-1900","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":293,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=293","forma":"dospuntos","lemma":"Cereri extra urbem loco…","lemmaFolded":"cereri extra urbem loco…","glosa":"Vitruvio prescribe un santuario extramuros y exige que el lugar se conserve religiosamente, con pureza y costumbres santas. El texto no menciona aquí los misterios eleusinos, las Tesmoforias ni un requisito explícito de secreto ritual; esas asociaciones no se presentan como causa directa de la ubicación. ad sacrificiorum rationes: los solares de los demás templos deben adecuarse a las exigencias de sus sacrificios. Vitruvio no desarrolla aquí una tipología que asigne automáticamente divinidades ctónicas a fosas, divinidades celestes a alturas o sacrificios multitudinarios a grandes explanadas.","locus":"1.7.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.7.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p293-2527","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":293,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=293","forma":"dospuntos","lemma":"de materiae copiis… quibus sint virtutibus","lemmaFolded":"de materiae copiis… quibus sint uirtutibus","glosa":"Vitruvio explica el orden de exposición del tratado: el Libro II tratará primero los materiales necesarios para la construcción, sus propiedades y usos. El pasaje no formula una oposición entre «belleza ideal» y «ciencia de materiales» moderna. commensus… et genera singula symmetriarum: el autor anticipa el tratamiento posterior de medidas, órdenes y diferentes sistemas de symmetria. La nota conserva este sentido programático sin reducir los Libros III y IV a una codificación exhaustiva de «proporciones armónicas».","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.7.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p300-1834","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":300,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=300","forma":"dospuntos","lemma":"transmarinis subvectionibus","lemmaFolded":"transmarinis subuectionibus","glosa":"Alejandro pregunta si existen campos capaces de sostener la ciudad mediante abastecimiento cerealístico. Al saber que dependería de transportes marítimos, juzga inadecuado el lugar. La nota no convierte frumentaria ratio en una institución romana específica ni atribuye al pasaje riesgos militares que no se mencionan. 6 Alexandriam constituere: dentro del relato de Vitruvio, Alejandro ordena a Dinócrates establecer Alejandría al reconocer un puerto naturalmente protegido, un buen emporium, campos cerealistas y las ventajas del Nilo. La participación exacta de Dinócrates en la planificación hist","locus":"2.praef.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.7.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p301-552","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":301,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=301","forma":"dospuntos","lemma":"ludi","lemmaFolded":"ludi","glosa":"Dinócrates intenta primero acceder al rey mediante cartas de recomendación y miembros destacados de la corte; al considerar que la presentación se retrasa excesivamente, opta por una estrategia directa. El texto no permite reconstruir una crítica general a una «burocracia» cortesana. naturae muneribus confisus /","locus":"2.praef.1","grado":"verificado-por-lema-y-seccion","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p301-872","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":301,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=301","forma":"dospuntos","lemma":"oleo corpus perunxit","lemmaFolded":"oleo corpus perunxit","glosa":"Vitruvio subraya la estatura, el aspecto y la dignidad física de Dinócrates. La unción con aceite forma parte de la puesta en escena corporal descritaporelautor;noesnecesarioatribuirleunaintenciónestéticamásprecisadelaquepermite el relato. populea fronde / pelle leonina / clavam tenens:lapieldeleónylamazaevocanconclaridadla iconografía de Heracles. La corona de álamo completa la apariencia extraordinaria descrita por Vitruvio. La nota se limita a esta alusión visual y evita reconstruir una ceremonia o programa simbólico no explicitado.","locus":"2.praef.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p301-1436","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":301,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=301","forma":"dospuntos","lemma":"contra tribunal regis ius dicentis","lemmaFolded":"contra tribunal regis ius dicentis","glosa":"Dinócrates se presenta ante el lugar donde el rey impartía justicia. El gesto le permite ser visto directamente por Alejandro; el texto no afirma que violara un dispositivo de seguridad ni que interrumpiera deliberadamente un rito político. II, praef. 2 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio) Novitas populum cum avertisset: novitas expresa la extrañeza o novedad que desvía la atención de la multitud hacia Dinócrates. El efecto narrativo es inmediato: el rey lo ve y le permite acercarse. cogitationes et formas: puede traducirse de manera prudente como «ideas y diseños/formas». El pas","locus":"2.praef.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p301-2199","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":301,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=301","forma":"dospuntos","lemma":"Athon montem in statuae virilis figuram","lemmaFolded":"athon montem in statuae uirilis figuram","glosa":"Vitruvio atribuye a Dinócrates el proyecto de dar al monte Athos forma de figura masculina. Es un ejemplo antiguo de proyecto colosal aplicado al paisaje, pero no se lo etiqueta como «land art» ni se afirma que la figura representara necesariamente a Alejandro. manu laeva moenia… dextera pateram: la figura proyectada integra una ciudad en la mano izquierda y una pátera receptora de las aguas en la derecha. La descripción se conserva en sus","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p302-1323","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":302,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=302","forma":"dospuntos","lemma":"formationem probandam… locum inprobandum","lemmaFolded":"formationem probandam… locum inprobandum","glosa":"Alejandro distingue entre la calidad de la concepción y la inadecuación del emplazamiento. El contraste sirve al argumento vitruviano sobre la necesidad de conciliar proyecto y condiciones materiales. II, praef. 4 Notas Críticas (Explicación del Texto de Vitruvio) portum naturaliter tutum /","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p302-1657","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":302,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=302","forma":"dospuntos","lemma":"emporium egregium","lemmaFolded":"emporium egregium","glosa":"Vitruvio enumera las ventajas que, en su relato, distinguen el emplazamiento egipcio del proyecto del Athos: puerto protegido, actividad comercial, tierras cerealistas y el Nilo. La nota no extrapola de esta enumeración una descripción completa del sistema portuario alejandrino. campos… frumentarios / Nili magnas utilitates: el texto contrapone la insuficiencia alimentaria del Athos con la abundancia agrícola y las ventajas fluviales de Egipto. Se evita traducir esta oposición mediante conceptos modernos como «soberanía alimentaria».","locus":"2.praef.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p302-2216","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":302,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=302","forma":"dospuntos","lemma":"a facie dignitateque corporis","lemmaFolded":"a facie dignitateque corporis","glosa":"Vitruvio atribuye expresamente parte del ascenso de Dinócrates a su apariencia y dignidad corporal. La observación prepara el contraste autobiográfico que sigue. Mihi autem… faciem deformavit aetas,","locus":"2.praef.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p302-2446","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":302,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=302","forma":"dospuntos","lemma":"valetudo detraxit vires","lemmaFolded":"ualetudo detraxit uires","glosa":"Vitruvio contrapone su propiaestatura,edadysaludalosdonesfísicosdeDinócrates.Puedeleersecomorecursoretóricode autorrepresentación,peroeltextonopermitereconstruirsuedadnidiagnosticarunaenfermedad concreta.","locus":"2.praef.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p302-2676","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":302,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=302","forma":"dospuntos","lemma":"per auxilia scientiae scriptaque","lemmaFolded":"per auxilia scientiae scriptaque","glosa":"Vitruvio declara que espera alcanzar la recomendación mediante el conocimiento y sus escritos. Esa oposición con los «dones naturales» de Dinócrates es suficiente para explicar la estructura retórica del prefacio; no es necesario convertir los diez libros","locus":"2.praef.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p312-272","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":312,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=312","forma":"dospuntos","lemma":"hominum congressu","lemmaFolded":"hominum congressu","glosa":"Vitruvio describe una masa densa de árboles cuyas ramas, agitadas por tormentas y vientos, producen fuego al rozarse; después, el calor atrae a los seres humanos y favorece su reunión. La explicación pertenece a un relato antiguo sobre los orígenes de la vida social y técnica. Nota — II.1.2. Vitruvio continúa el relato relacionando la reunión humana con la postura erguida, la capacidad manual y la observación de soluciones constructivas. Describe cubiertas de follaje, cuevas y refugios de barro y ramas inspirados, entre otros modelos, en los nidos de las golondrinas. 10 La postura erguida y la","locus":"2.1.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p313-1350","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":313,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=313","forma":"dospuntos","lemma":"vetere more ut ferae","lemmaFolded":"uetere more ut ferae","glosa":"Vitruvio presenta a los primeros seres humanos viviendo en bosques, cavernas y arboledas y alimentándose de recursos silvestres. El pasaje tiene un carácter naturalista, pero una adscripción precisa a Demócrito, Epicuro o Lucrecio requiere comparación historiográfica y no se afirma como dependencia directa. terentes ramos ignem excitaverunt: el fuego surge en el relato por el roce de ramas agitadas por vientos y tormentas. La explicación prescinde aquí de un agente divino, pero la nota evita construir a partir de ello una polémica explícita contra el mito de Prometeo, que Vitruvio no menciona.","locus":"2.1.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p313-2268","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":313,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=313","forma":"dospuntos","lemma":"sermones procreaverunt","lemmaFolded":"sermones procreauerunt","glosa":"Vitruvio explica el surgimiento del habla a partir de voces diversas y de la asignación habitual de nombres a las cosas. El pasaje puede compararse con teorías antiguas del lenguaje, pero no se lo etiqueta aquí como «cratiliano-epicúreo» sin demostración específica. Voces iniciales: los seres humanos producen sonidos distintos y, mediante el uso común, comienzan a asociarlos con objetos y acciones. Convención y hábito: los nombres se fijan progresivamente por el uso compartido dentro del grupo. Lenguaje común: la repetición y el acuerdo permiten que surjan formas de comunicación recíproca (ser","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p314-108","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":314,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=314","forma":"dospuntos","lemma":"non proni sed erecti","lemmaFolded":"non proni sed erecti","glosa":"Vitruvio presenta la postura erguida como una ventaja natural que permite contemplar el mundo y los astros y, junto con manos y articulaciones, manipularobjetos.El pasajepuedecompararseconotros textosantiguossobrelaposiciónhumana, pero no necesita atribuirse a una escuela filosófica única. manibus et articulis… faciliter tractarent: el texto destaca la capacidad de las manos y articulaciones para manipular aquello que se desea. La observación forma parte de la explicación vitruviana de la capacidad constructiva humana; no se presenta como anticipación de teorías modernas de hominización.","locus":"2.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p314-725","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":314,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=314","forma":"dospuntos","lemma":"hirundinum nidos… imitantes","lemmaFolded":"hirundinum nidos… imitantes","glosa":"Vitruvio afirma que algunos humanos imitaron los nidos y construccionesdelasgolondrinasconbarroypequeñasramas.Elejemplodocumentalaimitación de formas naturales dentro de su relato sobre el origen de la edificación, sin convertirlo en una teoría zoológica general. observantes aliena tecta / adicientes suis cogitationibus: la observación de construcciones ajenas y la incorporación de nuevas ideas permiten, según Vitruvio, mejorar progresivamente las viviendas. II.1.3 Análisis Filológico y Técnico (Notas Críticas)","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p315-2770","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":315,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=315","forma":"dospuntos","lemma":"Massiliae… subacta cum paleis terra","lemmaFolded":"massiliae… subacta cum paleis terra","glosa":"Vitruvio menciona en Marsella cubiertas sin tejas hechas con tierra trabajada o amasada con paja. «Tierra apisonada» o «tapial» serían identifica-","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p316-129","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":316,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=316","forma":"dospuntos","lemma":"Romuli casa","lemmaFolded":"romuli casa","glosa":"La cabaña de Rómulo (casa Romuli) era un sitio sagrado en Roma conservado deliberadamente con su aspecto primitivo —paja y madera— para rememorar la fundación austera de la ciudad frente a la opulencia de la época imperial. II.1.6","locus":"2.1.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p316-616","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":316,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=316","forma":"dospuntos","lemma":"studiosiores fabros","lemmaFolded":"studiosiores fabros","glosa":"Vitruvio marca el nacimiento del oficio especializado. El arquitecto o constructor ya no es cualquier individuo, sino aquel que, por estudio y práctica (studiosiores), eleva su actividad al nivel de una profesión reconocida.","locus":"2.1.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p316-862","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":316,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=316","forma":"dospuntos","lemma":"cogitationibus et consiliis","lemmaFolded":"cogitationibus et consiliis","glosa":"Vitruvio establece aquí una distinción jerárquica entre la naturaleza animal (dotada de sentidos) y la humana (dotada de razón reflexiva y planificación estratégica).","locus":"2.1.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p316-1058","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":316,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=316","forma":"dospuntos","lemma":"mansuetam humanitatem","lemmaFolded":"mansuetam humanitatem","glosa":"Este término define el estadio final de la civilización: la humanitas como estado de mansedumbre (mansueta) que surge de la vida social, el intercambio de conocimientos y la creación de un entorno construido. II.1.7","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p316-1530","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":316,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=316","forma":"dospuntos","lemma":"domos fundatas","lemmaFolded":"domos fundatas","glosa":"Vitruvio marca un hito técnico fundamental: la introducción de los cimientos (fundata). La arquitectura civilizada comienza cuando la construcción se vuelve permanente, estable y tecnológicamente compleja (uso de piedra y ladrillo).","locus":"2.1.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p316-1779","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":316,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=316","forma":"dospuntos","lemma":"e vagantibus iudiciis… ad certas symmetriarum rationes","lemmaFolded":"e uagantibus iudiciis… ad certas symmetriarum rationes","glosa":"Este es el núcleo de la filosofía vitruviana: el paso del tanteo empírico e incierto al sistema normativo (symmetria). La arquitectura alcanza su madurez cuando se codifica en reglas matemáticas y proporciones exactas.","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p316-2054","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":316,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=316","forma":"dospuntos","lemma":"voluptatibus elegantiam vitae","lemmaFolded":"uoluptatibus elegantiam uitae","glosa":"Vitruvio concluye que el objetivo último de la técnica constructiva es el bienestar humano (voluptas), elevando la mera necesidad de abrigo a la categoría de elegancia y refinamiento vital.","locus":"2.1.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p316-2275","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":316,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=316","forma":"dospuntos","lemma":"virtutes","lemmaFolded":"uirtutes","glosa":"En el léxico vitruviano, las virtutes de los materiales no son cualidades morales, sino propiedades físicas (resistencia, durabilidad, flexibilidad, capacidad de carga).","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.4.3","1.4.6","10.1.1","10.1.2","10.3.1","10.3.8","2.1.7","2.10.3"],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p317-224","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":317,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=317","forma":"dospuntos","lemma":"Corpus architecturae","lemmaFolded":"corpus architecturae","glosa":"Define su obra no como una colección de notas, sino como un «cuerpo» o sistema orgánico y completo.","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["2.1.8","6.praef.7"],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p317-346","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":317,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=317","forma":"dospuntos","lemma":"Eruditionibus et disciplinis","lemmaFolded":"eruditionibus et disciplinis","glosa":"Hace referencia al catálogo de saberes (matemáticas, música, geometría, etc.) que Vitruvio exigió en el Libro I para la formación integral del arquitecto.","locus":"2.1.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p317-1244","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":317,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=317","forma":"dospuntos","lemma":"Principiorum coetu","lemmaFolded":"principiorum coetu","glosa":"Vitruvio emplea aquí el vocabulario de los principios físicos que desarrollará inmediatamente después al resumir doctrinas griegas diversas. Coetus y congressus designan la reunión o combinación de esos principios; no conviene reducir el pasaje a una doctrina atomista única, pues el capítulo yuxtapone explicaciones de Tales, Heráclito, Demócrito/Epicuro y la tradición pitagórica.","locus":"2.1.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p317-1647","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":317,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=317","forma":"dospuntos","lemma":"Praeceptis physicorum","lemmaFolded":"praeceptis physicorum","glosa":"Vitruvio reclama para la arquitectura el rigor científico de la física antigua. No basta con conocer el uso de los materiales, sino que es indispensable demostrar sus causas profundas mediante «razonamientos sutiles» (subtilibus rationibus).","locus":"2.1.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p321-988","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":321,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=321","forma":"dospuntos","lemma":"Varietatibus et discriminibus","lemmaFolded":"uarietatibus et discriminibus","glosa":"El autor enfatiza la importancia de la clasificación empírica; para el arquitecto, no basta con saber que la materia existe, sino que debe comprender sus diferencias específicas para asignar a cada material su función técnica adecuada en la obra.","locus":"2.2.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.2.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p321-1266","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":321,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=321","forma":"dospuntos","lemma":"Aptas ad usum copias","lemmaFolded":"aptas ad usum copias","glosa":"«recursos/materiales adecuados al uso». El pasaje vincula el conocimiento de las cualidades materiales con su selección práctica para la construcción; estabilidad y funcionalidad pueden ser consecuencias técnicas, pero no deben introducirse como traducción literal de la expresión.","locus":"2.2.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.2.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p327-1506","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":327,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=327","forma":"dospuntos","lemma":"laterum genera tria","lemmaFolded":"laterum genera tria","glosa":"Vitruvio describe tres tipos principales de ladrillos (lateres). El primero es rectangular (romano), los otros dos son cuadrados (griegos). Esta clasificación influyó en la tratadística arquitectónica posterior hasta el Renacimiento. ² Lydium: nombre griego que Vitruvio aplica al formato usado por los romanos en este pasaje. Sus dimensiones son 1,5 pies de largo × 1 pie de ancho (44,36 × 29,57 cm con pes = 29,57 cm). LadenominaciónnoautorizaporsísolaareconstruirunafiliaciónhistóricadirectadesdeLidia ni a identificarlo con un supuesto «ladrillo romano estándar». ³","locus":"2.3.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.3.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p327-2097","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":327,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=327","forma":"dospuntos","lemma":"sesquipede … pede","lemmaFolded":"sesquipede … pede","glosa":"Medidas romanas. El pie romano (pes) = 29,57 cm (0,2957 m).","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"2.3.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p328-202","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":328,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=328","forma":"dospuntos","lemma":"quoquoversus","lemmaFolded":"quoquouersus","glosa":"«En todas direcciones» / «por cada lado». Indica que los ladrillos griegos son cuadrados, no rectangulares como el lidio. ⁷","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["10.14.2","2.3.3","4.1.11","8.1.4"],"seccion":"2.3.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p328-340","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":328,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=328","forma":"dospuntos","lemma":"publica opera … privata","lemmaFolded":"publica opera … priuata","glosa":"Vitruvio prescribe el pentádoron para las obras públicas y el tetrádoron para las privadas. El pasaje no explicita la razón de esta distribución; resistencia, monumentalidad, economía o facilidad de manejo solo pueden proponerse, en su caso, como hipótesis funcionales externas al texto. II.3.4 Existe además en la Hispania Ulterior la ciudad de Maxilua, y asimismo Callet; y en Asia, Pitane, donde los ladrillos, una vez moldeados y secados, si se arrojan al agua flotan. La razón de que puedan flotar parece ser que la tierra de la que se fabrican es de naturaleza pumicosa. Por ello, al ser ligera","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"2.3.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p328-1406","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":328,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=328","forma":"dospuntos","lemma":"semilateria","lemmaFolded":"semilateria","glosa":"Medios ladrillos (normalmente cortados longitudinalmente). Este sistema de aparejo mixto (enteros por una cara, medios por la otra) mejora el aparejo y el enlace del muro, evitando juntas continuas que debiliten la estructura. ²","locus":"2.3.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.3.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p328-1648","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":328,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=328","forma":"dospuntos","lemma":"alternis coriis","lemmaFolded":"alternis coriis","glosa":"«Con hiladas alternas». Técnica constructiva que mejora la trabazón del muro y su resistencia. ³ non invenustam: literalmente, «no desagradable / no carente de gracia». El término introduce una valoración visual del aparejo; no es necesario convertir esta observación local en una aplicación explícita de la tríada firmitas–utilitas–venustas. ⁴ Maxilua, Callet: topónimos transmitidos por el texto para lugares de Hispania Ulterior. Su identificaciónmodernaesdiscutidaydebemantenerseabiertasalvoapoyoepigráficooarqueológico independiente; no conviene fijar Maxilua cerca de Sevilla/Córdoba ni Callet ","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["2.3.4","2.8.5"],"seccion":"2.3.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p328-2319","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":328,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=328","forma":"dospuntos","lemma":"Pitane","lemmaFolded":"pitane","glosa":"Antigua ciudad griega de Asia Menor (cerca de la actual Çandarlı, Turquía), famosa en la Antigüedad por sus ladrillos flotantes. ⁶","locus":"2.3.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.3.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p328-2458","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":328,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=328","forma":"dospuntos","lemma":"pumicosa","lemmaFolded":"pumicosa","glosa":"Vitruvio caracteriza la tierra por analogía con la piedra pómez, destacando su ligereza y porosidad. La explicación pertenece a su física de los materiales; el texto no afirma que estos ladrillos fueran «ideales» para zonas húmedas o sísmicas. ⁷","locus":"2.3.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.3.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p328-2714","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":328,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=328","forma":"dospuntos","lemma":"aere solidata","lemmaFolded":"aere solidata","glosa":"Solidificada por el aire (secado natural). Vitruvio distingue claramente entre secado al aire y cocción.","locus":"2.3.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.3.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p333-376","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":333,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=333","forma":"dospuntos","lemma":"carbunculus","lemmaFolded":"carbunculus","glosa":"Nigra — arena negra (a menudo volcánica). Cana — arena blanca-grisácea. Rubra — arena rojiza (rica en óxidos de hierro). Carbunculus — denominación técnica de una variedad de arena excavada; su identificación mineralógica exacta no es segura y conviene conservar el término latino en nota. ⁴","locus":"2.4.1","grado":"verificado-por-lema-y-seccion","lociPosibles":[],"seccion":"2.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p333-681","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":333,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=333","forma":"dospuntos","lemma":"stridorem","lemmaFolded":"stridorem","glosa":"El crujido al frotarla es un criterio práctico de pureza. La arena limpia y angular (no redondeada por el agua) produce ese sonido característico. ⁵terrosa:Quecontienelimooarcillafina.Estetipodearenadebilitamuchoelmorteroporque impide una buena adherencia. ⁶","locus":"2.4.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p333-951","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":333,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=333","forma":"dospuntos","lemma":"in vestimentum candidum","lemmaFolded":"in uestimentum candidum","glosa":"Prueba empírica muy práctica. La arena de buena calidad no debe manchar ni dejar residuo terroso. Este tipo de pruebas sensoriales y sencillas son típicas del enfoque pragmático de Vitruvio. II.4.2 Notas explicativas al pie ¹","locus":"2.4.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p333-1202","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":333,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=333","forma":"dospuntos","lemma":"harenaria","lemmaFolded":"harenaria","glosa":"Canteras o yacimientos de arena. Vitruvio establece aquí una preferencia funcional por la arena excavada reciente; las razones que ofrece deben conservarse en sus propios términos, sin atribuir necesariamente a cada variedad una granulometría moderna específica. ²","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["2.4.2","2.6.5"],"seccion":"2.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p333-1478","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":333,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=333","forma":"dospuntos","lemma":"e glarea","lemmaFolded":"e glarea","glosa":"Material arenoso obtenido de depósitos de grava. El texto no desarrolla aquí una explicación granulométrica moderna; la nota debe limitarse a distinguir esta procedencia de la arena excavada y de la marina. ³","locus":"2.4.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p333-1697","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":333,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=333","forma":"dospuntos","lemma":"de litore marino","lemmaFolded":"de litore marino","glosa":"Arena procedente del litoral. Vitruvio enumera después sus inconvenientes para la fábrica y los revestimientos, especialmente el secado lento y la salsuginem. ⁴","locus":"2.4.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p333-1876","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":333,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=333","forma":"dospuntos","lemma":"difficulter siccescit","lemmaFolded":"difficulter siccescit","glosa":"«se seca con dificultad». Es una observación del comportamiento de la mezcla; no equivale por sí sola a una teoría moderna del fraguado. ⁵onerarisecontinenterpariespatitur:elmuronotoleraqueselocarguedemaneracontinuasin intervalos de reposo. La formulación es constructiva y temporal; no especifica pisos o cubiertas concretos. ⁶ concamerationes: estructuras abovedadas o encamaradas. Conviene evitar ampliar el término automáticamente a toda clase de arcos. ⁷","locus":"2.4.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p333-2359","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":333,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=333","forma":"dospuntos","lemma":"remittente se salsugine eorum dissolvuntur","lemmaFolded":"remittente se salsugine eorum dissoluuntur","glosa":"Vitruvio atribuye a la salinidad liberada por la arena marina el deterioro de las paredes revestidas. La explicación química moderna de sales y eflorescencias puede mencionarse comparativamente, pero no debe confundirse con la causalidad expresada por el autor antiguo.","locus":"2.4.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p334-66","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":334,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=334","forma":"dospuntos","lemma":"fossiciae … recentes","lemmaFolded":"fossiciae … recentes","glosa":"Vitruvio insiste en que la arena excavada se utilice reciente. Según su explicación, la exposición prolongada al sol, la luna y la escarcha la vuelve terrosa; no conviene sustituir esta causalidad antigua por una enumeración moderna de procesos físico-químicos. ²","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"2.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p334-352","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":334,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=334","forma":"dospuntos","lemma":"ab sole et luna et pruina","lemmaFolded":"ab sole et luna et pruina","glosa":"«por el sol, la luna y la escarcha». La expresión pertenece a la explicación física antigua de Vitruvio. No es necesario convertir la mención de la luna en una afirmación astrológica específica que el pasaje no formula. ³ caementa: fragmentos de piedra empleados en la fábrica. Aunque el término se relaciona con el posterior concepto de opus caementicium, aquí conviene traducirlo según su función material inmediata y no identificarlo sin más con el «hormigón romano» moderno. ⁴ in tectorio: en el revestimiento. Vitruvio contrapone aquí el buen comportamiento estructural de la arena excavada reci","locus":"2.4.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p338-152","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":338,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=338","forma":"corchete","lemma":"fistuloso","lemmaFolded":"fistuloso","glosa":"Correcto (piedra porosa, con «tubos» o huecos). in tectoriis] in tectorio en algunas variantes.","locus":"2.5.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p338-475","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":338,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=338","forma":"corchete","lemma":"testam tunsam et succretam","lemmaFolded":"testam tunsam et succretam","glosa":"Muy estable; se refiere a teja/cerámica machacada y tamizada.","locus":"2.5.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p338-565","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":338,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=338","forma":"corchete","lemma":"ex tertia parte","lemmaFolded":"ex tertia parte","glosa":"«en una tercera parte»; la formulación expresa una adición proporcional, pero no autoriza por sí sola a reconstruir una receta moderna única sin precisar el referente de la proporción. 32 APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — II.5. Se conserva la dosificación transmitida: 3 partes de arena de cantera por 1 de cal; 2 de arena fluvial o marina por 1 de cal, con adición posible de una tercera parte de cerámica triturada y tamizada. La física de poros, calor, agua y pérdida de peso se explica históricamente, sin sustituirla por química moderna. APARATO COMPARATIVO [F] — II.5. Calx se obtiene por cocci","locus":"2.5.1","grado":"verificado-por-lema-y-seccion","lociPosibles":[],"seccion":"2.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p338-1825","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":338,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=338","forma":"dospuntos","lemma":"albo saxo aut silice","lemmaFolded":"albo saxo aut silice","glosa":"Vitruvio prescribe que la cal se cueza a partir de piedra blanca o de silex. La identificación mineralógica exacta de silex en este contexto requiere prudencia; no debe equipararse automáticamente con el sílex silíceo moderno. ² ex fistuloso: piedra de estructura porosa o cavitaria. Vitruvio la destina a los revestimientos; conviene no derivar de esta frase, sin apoyo adicional, una clasificación moderna completa de cales «grasas» y resistencias estructurales. ³","locus":"2.5.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p338-2314","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":338,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=338","forma":"dospuntos","lemma":"extincta","lemmaFolded":"extincta","glosa":"«apagada». Se refiere al apagado de la cal después de la cocción. La equivalencia química moderna CaO →Ca(OH)₂ es útil como glosa comparativa, pero no forma parte de la explicación vitruviana. ⁴ tres harenae et una calcis: tres partes de arena por una de cal cuando la arena es excavada. Se conservalaproporciónquetransmiteeltextosinconvertirlaenuna«mezclaestándarromana» universal.","locus":"2.5.1","grado":"verificado-por-lema-y-seccion","lociPosibles":[],"seccion":"2.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p339-436","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":339,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=339","forma":"dospuntos","lemma":"temperaturae","lemmaFolded":"temperaturae","glosa":"Aquí no significa «temperatura», sino proporción / dosificación correcta del mortero (temperatio).","locus":"2.5.1","grado":"verificado-por-lema-y-seccion","lociPosibles":[],"seccion":"2.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p778-1319","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":778,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=778","forma":"dospuntos","lemma":"quorum scriptorum hi sunt auctores","lemmaFolded":"quorum scriptorum hi sunt auctores","glosa":"Theophrastos, Timaeus, Posidonios, Hegesias, Herodotus, Aristides, Metrodorus, qui 20 magna vigilantia et infinito studio locorum proprietates, regionum qualitates, aquarum virtutes ab inclinatione caeli ita esse distributas scriptis dedicaverunt. Quorum secutus ingressus in hoc libro perscripsi quae satis esse putavi de aquae varietatibus,quofaciliusexhispraescriptionibuseliganthominesaquaefontes, quibus ad usum salientes possint ad civitates municipiaque perducere. 25 28. Nulla enim ex omnibus rebus tantas habere videtur ad usum necessitates, quantas aqua, ideo quod omnium animalium natura, ","locus":"8.3.27","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"7.14.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p816-624","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":816,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=816","forma":"corchete","lemma":"εὕρηκα εὕρηκα","lemmaFolded":"ευρηκα ευρηκα","glosa":"Vitruvio transmite la exclamación en griego en el relato de Arquímedes (9, praef. 10–11 en la numeración de la edición). Krohn 1912 imprime ευρηκα ευρηκα. Se conserva aquí la forma griega normalizada con acento, sin presentarla como una conjetura moderna ni como restitución frente a los códices. 3 Εὕρηκα (heúrēka), «lo he encontrado», es la exclamación tradicionalmente asociada a Arquímedes en el relato de la corona; su forma narrativa pertenece a la tradición biográfica posterior. 4 Nota filológico-técnica — IX, praef. 9–12 (corona de Hierón). El relato vitruviano describe una comparación vol","locus":"9.praef.10","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"8.6.1","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p828-33","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":828,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=828","forma":"corchete","lemma":"ἀνάλημμα","lemmaFolded":"αναλημμα","glosa":"Graecum restitui; in codd. et ed. vulgata «analemma» Latinis litteris. Vox technica gnomonicae (la proyección analemática). 8 καῖε τὰπόρρω, τἀγγύθεν δ’ εὔκρατ’ ἔχει] versus Euripidis (Phaethon, fr. 771 Nauck) Graece restitutus; in codd. transliteratus et corruptus traditur. Cotejado con la tradición del fragmento euripideo. 9 NOTA PARA ARQUITECTOS — IX.1. El punto operativo es decisivo: un reloj solar no puede trasladarse sin más de una ciudad a otra. La relación gnomon/sombra depende de la latitud; por ello el analema funciona como procedimiento geométrico de adaptación local. Vitruvio integr","locus":"9.1.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"9.1.16","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p886-33","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":886,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=886","forma":"corchete","lemma":"βαρουλκον","lemmaFolded":"βαρουλκον","glosa":"Vitruvio 10.1.1 denomina así, en griego, el genus tractorium, la clase de máquinas destinada a arrastrar o elevar cargas. Krohn 1912 imprime βαρουλκον. Se conserva el tecnicismo griego y se glosa como aparato de tracción/elevación, sin afirmar una restitución frente a una transliteración manuscrita no cotejada. 3 APARATO CRÍTICO COMPARATIVO [F] — X.1.1–3. La constitución moderna del comienzo del Libro X no es uniforme en todos sus detalles. Se adopta el texto crítico con rotundationibus y los términos griegos κυκλικὴκίνησις, ἀκροβατικόν, πνευματικόν y βαροῦλκον. En la explicación del género as","locus":"10.1.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"9.8.15","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p953-166","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":953,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=953","forma":"dospuntos","lemma":"XIII","lemmaFolded":"xiii","glosa":"H, Krohn, Rose; G omite el pasaje; expansión XI 1/2: Rep; B.] 8. Las reglas interiores tienen cinco dieciseisavos de orificio de anchura y tres dieciseisavos de grosor. El replum del chelonium, que actúa como cubierta, se encaja en cola de milano en los largueros de la climacis: su anchura es de un cuarto y su grosor de un doceavo. El quadratum junto a la climacis tiene un cuarto de orificio de grosor. El diámetro del eje redondo es igual al de la chele y, junto a las clavijas, se reduce a siete dieciseisavos (= un medio menos un dieciseisavo). [Grafía Hvid; A; desarrollo numérico [Rep; B].] 9","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["10.11.3","10.11.7","10.13.6","4.1.4"],"seccion":"10.8.6","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1005-549","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1005,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1005","forma":"dospuntos","lemma":"Architectura","lemmaFolded":"architectura","glosa":"Textos clásicos de arquitectura. http://architectura.cesr.univ-tours.fr. Perseus Digital Library. Vitruvius, De architectura (texto latino). http://www.perseus.tufts.edu. Project Gutenberg. Morgan, Morris Hicky, trad. The Ten Books on Architecture (1914). https://www.gutenberg.org/ebooks/20239.","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.1.3","1.2.1","1.praef.1","2.1.8","4.praef.1","5.praef.1","7.praef.14"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Morgan","nombre":"Morgan","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1042-989","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1042,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1042","forma":"dospuntos","lemma":"Nota","lemmaFolded":"nota","glosa":"No debe confundirse con la mera colocación de objetos. En Aristóteles y en el uso helenístico, τάξις implica una ordenación matemática y cuantitativa.Vitruviola define comolamedidade los miembrosde una obra enrelación con el todo mediante el módulo (modulus): el establecimiento del patrón métrico básico. 2. διάθεσις (diathesis) Lectura corrupta: diathesin (G, f. 4r, en letras latinas), diatesin (V). Restitución: διάθεσις (Vitruvio usa el acusativo διάθεσιν; de διατίθημι, «disponer», «ordenar eficazmente»). Equivalente vitruviano: dispositio.","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.1.10","1.1.5","1.praef.3","10.1.6"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1042-1543","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1042,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1042","forma":"dospuntos","lemma":"Nota","lemmaFolded":"nota","glosa":"La expresión de la τάξις en el proyecto. Se hace visible mediante tres","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.1.10","1.1.5","1.praef.3","10.1.6"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1043-349","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1043,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1043","forma":"dospuntos","lemma":"Nota","lemmaFolded":"nota","glosa":"Bajo Augusto el término lleva un doble matiz, técnico y financiero. Implica la gestión prudente de los materiales y el presupuesto (sumptus), pero también la adecuación del edificio al propietario según su rango social y la adaptación pragmática de la arquitectura al clima local. 4. εὐρυθμία (eurythmia) Lectura corrupta: eurithmia, eurythmia (latinización directa). Restitución: εὐρυθμία (de εὖ, «bien», y ῥυθμός, «ritmo, proporción»).","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.1.10","1.1.5","1.praef.3","10.1.6"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1043-793","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1043,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1043","forma":"dospuntos","lemma":"Nota","lemmaFolded":"nota","glosa":"Concepto cualitativo de la percepción visual. Mientras que τάξις es puramente matemática y objetiva, εὐρυθμία es el resultado estético perceptible al ojo humano: la apariencia grácil y armoniosa del conjunto cuando se contempla. 5. συμμετρία (symmetria) Lectura corrupta: smetria, simetria. Restitución: συμμετρία (de σύν, «con», y μέτρον, «medida»).","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.1.10","1.1.5","1.praef.3","10.1.6"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1043-1150","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1043,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1043","forma":"dospuntos","lemma":"Nota","lemmaFolded":"nota","glosa":"Punto crítico para la colación. En el latín tardío y medieval el término se degradó semánticamente a «simetría bilateral». Debe recuperarse el sentido clásico que usa Vitruvio: conmensurabilidad modular — la relación proporcional exacta que liga un solo elemento (por ejemplo, el diámetro de una columna) con todas las demás partes y con el todo. II. Elementos arquitectónicos y de ingeniería 6. σκιαθήρας (skiatheras) Lectura corrupta: sciatheras, sciateras (1.6.6 y Libro IX).","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.1.10","1.1.5","1.praef.3","10.1.6"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1044-113","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1044,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1044","forma":"dospuntos","lemma":"Nota","lemmaFolded":"nota","glosa":"Literalmente «los cazadores de sombras». El término técnico preciso paralosgnómonesovarillasdelosrelojesdesolqueproyectanlasombrasobre el cuadrante para medir las horas y determinar los equinoccios — indispensable para orientar los edificios a la rosa de los vientos. 7. λογεῖον (logeion) Lectura corrupta: logeon, logium (Libro V, 6–7). Restitución: λογεῖον (de λόγος, el lugar desde el que se pronuncia el discurso).","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.1.10","1.1.5","1.praef.3","10.1.6"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1044-538","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1044,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1044","forma":"dospuntos","lemma":"Nota","lemmaFolded":"nota","glosa":"En el teatro de tipo griego, la plataforma de madera elevada sobre el proskenion en la que actuaban los actores. Vitruvio contrasta el λογεῖον griego (más estrecho y alto) con el pulpitum romano (más ancho y bajo), pues en el teatro romano los senadores y magistrados ocupaban la orchestra. 8. ἀναλογία (analogia) Lectura corrupta: analogia (asimilada sin dificultad, pero malinterpretada). Restitución: ἀναλογία (de ἀνά, «según», y λόγος, «razón, proporción»). Equivalente vitruviano: proportio.","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.1.10","1.1.5","1.praef.3","10.1.6"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1044-1041","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1044,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1044","forma":"dospuntos","lemma":"Nota","lemmaFolded":"nota","glosa":"Vitruvio define proportio como la versión latina de ἀναλογία — la aplicación de una misma razón a distintas escalas; el principio que permite trasladar las proporciones del cuerpo humano a las dimensiones de un templo. III. Arquitectura escénica y teatral (Libro V) 9. θυμελικοί (thymelikoi) Lectura del manuscrito: thymelici (Libro V, 7). Restitución: θυμελικοί (nominativo plural, de θυμέλη, el altar o plataforma en el centro de la orchestra griega).","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.1.10","1.1.5","1.praef.3","10.1.6"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1057-1016","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1057,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1057","forma":"dospuntos","lemma":"Colonia","lemmaFolded":"colonia","glosa":"Böhlau, 1999. — Estudio de referencia sobre la recepción medieval y los manuscritos. Senseney, John R.","locus":"2.9.16","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1069-1754","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1069,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1069","forma":"dospuntos","lemma":"normam","lemmaFolded":"normam","glosa":"«a escuadra». La norma (γνώμων) es la escuadra del constructor; el término reaparece en sentido técnico en 7.3.5. La equivalencia altura = envergadura de brazos (homo quadratus) es el fundamento de la teoría de la proporción de los templos que sigue.","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["3.1.3","3.5.13","7.3.5","8.5.1","9.7.2","9.praef.6"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1097-77","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1097,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1097","forma":"corchete","lemma":"rúbrica","lemmaFolded":"rubrica","glosa":"UITRUUII DE ARCHITECTURA · LIB · I CUM DIUINA TUA MENS ET NUMEN :· Imperator caesar imperio potir&ur orbis terrarum inuic taq(ue) uirtute cunctis hostibus stratis triumpho uictoriaq(ue) tua ciues gloriarentur & gentes omnes subactae tuum spectarent nutum · populusq(ue) romanus & senatus libe ratus timore amplissimis tuis cogitationib(us) consiliisq(ue) gubernar&ur non audebam tantis occupationibus de architectura scripta · & magnis cogitationibus explica ta edere · metuens ne non apto tempore interpellans subirem tui animi offensionem Cum uero adtenderem te · non solum de uita communi omnium c","locus":"2.3.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1102-580","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1102,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1102","forma":"corchete","lemma":"principiis⟩ A","lemmaFolded":"principiis⟩ a","glosa":"H omite principiis; confirma el suplemento ⟨principiis⟩. Control Krohn–Budé. 1.5.1 [erit] … [moenium erit salubritatis in 12r H transmite todo lo que conlocandorum moenium Krohn suprime; se explicatio] regiones[que] conlocandorum conservan las seclusiones explicatio regionesque por razones sintácticas y se registra H. 1.5.4 contra interiores ⟨partes⟩ om. 12v H om.: es suplemento de turrium Krohn. 1.5.7 [quemadmodum serrae presente 13r H transmite la dentes solent esse] comparación. 1.5.7 ⟨non⟩poterit ulla ratione om. non 13r Sin la negación el sentido se extrudere invierte: el suplemento es ne","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Bude","nombre":"Budé (Les Belles Lettres)","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"}]},{"id":"V514-glo-p1106-1047","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1106,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1106","forma":"corchete","lemma":"nominantur","lemmaFolded":"nominantur","glosa":"Krohn. 7 praef. ionicis symmetriis om.; eidem 94r Suplemento de Krohn. 16 ⟨aedem⟩idem 7.1.7 ex spica testacea om. 96r Suplemento de Krohn. ⟨pavimenta⟩struantur 7.3.3 †priscorum dispositiones priscorum 97v H no muestra corrupción: dispositiones la crux de Krohn responde al sentido, no a la transmisión. 7.3.4 figurae ⟨aliae purae⟩, om. 97v Suplemento de Krohn (ya aliae caelatae registrado como provisional). 7.3.7 [in quibuscumque presente 98r Transmitido;","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["2.6.5","4.2.4","5.7.2","5.8.1","6.3.1","6.praef.7","7.praef.16","9.1.2"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"}]},{"id":"V514-glo-p1109-115","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1109,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1109","forma":"dospuntos","lemma":"Perseus","lemmaFolded":"perseus","glosa":"CCCLX exigido por la serie CLX) de 12 libras por dedo. 9 praef. ex aquae numero non tantum esse: minore Krohn: sextantum (sextarios) 12 sextantum minore da la medida; vulg. corrupta. 10.2.11 sin item bucculis tigneis añade la frase Posible omisión de la capita religavit transcripción de Krohn; control en la edición impresa. 10.3.3 Id autem ⟨eo facilius fit⟩, Id autem quod Suplemento de Krohn quo conservado. 10.9.5 rotae diametro pedum quaternum et s⟨emis⟩ Krohn: 4 pies, como la rueda quaternûm del odómetro terrestre (10.9.1). T.4a. Matriz de evidencia de los loci críticos Escala de seguridad e","locus":"9.4.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1111-411","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1111","forma":"corchete","lemma":"CC et X ⟨L pondo⟩pedis I et digitorum VII","lemmaFolded":"cc et x ⟨l pondo⟩pedis i et digitorum uii","glosa":"Krohn, que suple ⟨L pondo⟩y lee así CC et XL, 240 libras; CC et X pedis I S et digitorum VI Rose (1899, p. 266, ll. 5–6); CC et X pedis et digitorum VI vulg. — digitorum sex et * * * digitorum VII] laguna señalada por Krohn; digitorum sex, VI, digitorum VII vulg. —","locus":"10.11.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1111-720","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1111","forma":"corchete","lemma":"XII SK","lemmaFolded":"xii sk","glosa":"Krohn (signo fraccionario); XII s⟨emisque⟩vulg. — C et LX pedis I [sign.]] Krohn; signo no resuelto; — CCCLX * * *","locus":"10.11.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1111-843","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1111","forma":"corchete","lemma":"pedis I S","lemmaFolded":"pedis i s","glosa":"Krohn; CCCLX pedis I s⟨emissisque⟩vulg. — H y G: véanse T.13bb y T.13ff; E no transmite el pasaje; S, según el aparato de Krohn: T.13ee. [Nota técnico-","locus":"10.11.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1112-84","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1112,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1112","forma":"corchete","lemma":"turricula III tabulatorum","lemmaFolded":"turricula iii tabulatorum","glosa":"Krohn; turricula cubitorum quattuor tabulatorum III vulg. —","locus":"10.13.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1112-171","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1112,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1112","forma":"corchete","lemma":"κριοδόκις","lemmaFolded":"κριοδοκις","glosa":"Krohn; criodocis vulg. — H y G: véanse T.13bb y T.13ff; E no transmite el pasaje; S, según el aparato de Krohn: T.13ee. [Nota técnico-metrológica] 30 codos = 45 pies ≈13,3 m; 13½ codos ≈6,0 m; techo de 16 codos ≈7,1 m. En la vulgata, 32 × 16 codos (≈14,2 × 7,1 m). Ambasseriessoninternamenteposibles;laindicación«decuatrocodos»para la torrecilla solo aparece en la vulgata. [","locus":"10.13.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1112-1281","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1112,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1112","forma":"corchete","lemma":"Hegetor","lemmaFolded":"hegetor","glosa":"Krohn; Hagetor vulg. — longitudo pedum LXIII,","locus":"10.15.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1112-1336","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1112,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1112","forma":"corchete","lemma":"latitudo XLII","lemmaFolded":"latitudo xlii","glosa":"Krohn; LX, XIII vulg. — VI S÷] Krohn (signo); VI vulg. — H y G: véanse T.13bb y T.13ff; E no transmite el pasaje; S, según el aparato de Krohn: T.13ee. [Nota técnico-metrológica] 63 × 42 pies ≈18,6 × 12,4 m (relación 3:2); 60 × 13 pies ≈17,7 × 3,8 m. Una base de 13 pies de anchura es incompatible con cuatro montantes de 36 pies y ocho ruedas: la vulgata es aquí mecánicamente inverosímil y se sigue Krohn. 10.15.5 — Ariete de Hegétor [Aparato crítico]longitudinempedumCLXXX]Krohn;CIV vulg.—crassi-","locus":"10.15.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1114-60","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","forma":"corchete","lemma":"commoditas [F","lemmaFolded":"commoditas [f","glosa":"Hvid (f. 6r) transmite modica … commoditas; Rose conserva ambas voces; Krohn las había marcado como problemáticas en la tradición editorial. Recensio: se imprimen sin corchetes. Grado A. Efecto: la definición de ordinatio se traduce sin sugerir una laguna inexistente. 1.6.2 —","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1114-352","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","forma":"corchete","lemma":"incerta motus redundantia [F","lemmaFolded":"incerta motus redundantia [f","glosa":"Hvid confirma incerta en la copia carolingia; Rose adopta incerta; Krohn imprime certa. Recensio: incerta. Grado A para la lectura de H; la comparación editorial se mantiene explícita. Efecto:el pasajeconserva la idea de una redundancia o perturbación incierta del movimiento del aire. 3.3.8 —","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1114-676","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","forma":"corchete","lemma":"columnarum XXXVIII [F","lemmaFolded":"columnarum xxxuiii [f","glosa":"Hvid: XXXVIII; Krohn: XXXIV. Recensio: XXXVIII. Grado A. La divergencia es sustantiva porque modifica el cómputo de columnas; la traducción española y francesa deben reflejar treinta y ocho, no treinta y cuatro. 4.1.9 — poculis /","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1114-1197","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","forma":"corchete","lemma":"basílica de Fano [F","lemmaFolded":"basilica de fano [f","glosa":"El texto transmitido se conserva como base de la restitución; las reconstrucciones arqueológicas modernas no se utilizan para corregir retrospectivamente la lección latina. Hvid se registra donde la fotografía es segura; Budé se usa como control editorial del Libro V. Grado B para la decisión global. [T] Las conversiones métricas y la hipótesis arqueológica quedan fuera del aparato. 8.6.4 —","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Bude","nombre":"Budé (Les Belles Lettres)","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1114-1612","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","forma":"corchete","lemma":"tricenariae pondo CCCLX [F","lemmaFolded":"tricenariae pondo ccclx [f","glosa":"Esta ediciónmantiene CCCLX;la transcripción digital de Perseusofrece CLX. Laserie internadepesos favorece CCCLX, y G (f. 64v) transmite CCCLX. Recensio: CCCLX. Grado A. 10.7.1 — non patiuntur <redire> [F] <redire> es suplemento editorial visible, no lectura manuscrita. Recensio: se mantiene como conjetura funcionalmente plausible, grado C, hasta cotejo directo de H y de los demás testigos. [T] La función antirretorno de las válvulas no constituye por sí sola prueba textual. 10.7.4 — moventia <se> sigilla + [","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1114-2153","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","forma":"corchete","lemma":"quae motu] [F","lemmaFolded":"quae motu] [f","glosa":"Se hace visible la intervención: <se> se trata como suplemento y [quae motu] como segmento problemático conservado según la convención de esta edición. Grado C. La explicación mecánica se separa de la constitución del texto. 10.9.3 — <tympanum> [F] <tympanum> se conserva como suplemento editorial explícito. No se presenta como Hvid. Grado C. [T] Su plausibilidad deriva de la lógica del hodómetro, argumento interno útil pero insuficiente para convertir la restitución en lectura transmitida. 10.11.3 — CC et X <L pondo>","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1114-2691","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1114,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1114","forma":"corchete","lemma":"pedis I et digitorum VII [F","lemmaFolded":"pedis i et digitorum uii [f","glosa":"Krohn suple <L pondo>; Rose transmite una secuencia distinta de numeral y diámetro. Recensio: se mantiene provisionalmente la solución de Krohn, con suplemento visible. Grado C. H (f. 154r) y G (f. 81v) transmiten CC et X pedis IS et digitorum VI, como Rose; el suplemento ⟨L pondo⟩y VII son de Krohn. El locus permanece de alto riesgo. 10.15.2 —","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1116-2104","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1116,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1116","forma":"corchete","lemma":"commoditas","lemmaFolded":"commoditas","glosa":"Krohn. — 2.1.2 earum imitantes] H, G, Rose; †earum Krohn. — 2 praef. 5 materiae rationibus … rerum naturae principiis … ingressus an-","locus":"1.2.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1116-2131","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1116,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1116","forma":"corchete","lemma":"earum imitantes","lemmaFolded":"earum imitantes","glosa":"H, G, Rose; †earum Krohn. — 2 praef. 5 materiae rationibus … rerum naturae principiis … ingressus an-","locus":"2.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1117-267","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","forma":"corchete","lemma":"XXXVIII","lemmaFolded":"xxxuiii","glosa":"H; XXXIV Krohn. — 4.1.9 poculis] H, Gros (Budé), Loeb; pupulis Krohn. — 5.1.6–10 sin corchetes] Rose, códices; secl. Krohn; véase T.6, 3. — 6.3.4 ratio habeatur] H, G, Rose; spatio tribuatur Krohn. — 8.3.11 A capite] H; ⟨Is⟩a capite Krohn. — 8.3.13 in generibus] H; ⟨umorum⟩in regionibus Krohn. — 8.3.14 Ad flumina] H; ad ⟨ea⟩flumina Krohn. — 8.6.10 om. ⟨si⟩] H; ⟨si⟩Krohn, Rose. — 9.1.16 tangitque] H; tangit⟨que⟩ Krohn. — 9.8.4 tactu] H, Rose; tractu Krohn. — 9.8.7 ex cuneis] H, Rose; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury; l","locus":"3.3.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Bude","nombre":"Budé (Les Belles Lettres)","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Fleury","nombre":"Fleury","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Callebat","nombre":"Callebat","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Gros","nombre":"Gros","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"},{"abreviatura":"secl.","latin":"seclusit"}]},{"id":"V514-glo-p1117-300","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","forma":"corchete","lemma":"poculis","lemmaFolded":"poculis","glosa":"H, Gros (Budé), Loeb; pupulis Krohn. — 5.1.6–10","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["4.1.9","7.4.5"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Bude","nombre":"Budé (Les Belles Lettres)","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Gros","nombre":"Gros","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1117-422","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","forma":"corchete","lemma":"ratio habeatur","lemmaFolded":"ratio habeatur","glosa":"H, G, Rose; spatio tribuatur Krohn. — 8.3.11","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["6.3.4","7.1.1"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1117-483","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","forma":"corchete","lemma":"A capite","lemmaFolded":"a capite","glosa":"H; ⟨Is⟩a capite Krohn. — 8.3.13 in generibus] H; ⟨umorum⟩in regionibus Krohn. — 8.3.14 Ad flumina] H; ad ⟨ea⟩flumina Krohn. — 8.6.10 om. ⟨si⟩] H; ⟨si⟩Krohn, Rose. — 9.1.16 tangitque] H; tangit⟨que⟩ Krohn. — 9.8.4 tactu] H, Rose; tractu Krohn. — 9.8.7 ex cuneis] H, Rose; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury; lagunas en Krohn. — 10.15.7 CCCCLXXX pondo] H, Rose; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] esta edición; CLX en la transcripción de Perseus. La serie de pesos de las fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX,","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["10.15.6","10.2.1","8.3.11","8.6.9","9.4.6"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Fleury","nombre":"Fleury","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Callebat","nombre":"Callebat","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"}]},{"id":"V514-glo-p1117-525","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","forma":"corchete","lemma":"in generibus","lemmaFolded":"in generibus","glosa":"H; ⟨umorum⟩in regionibus Krohn. — 8.3.14","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["5.4.5","5.4.6","6.1.5","8.3.13"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1117-580","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","forma":"corchete","lemma":"Ad flumina","lemmaFolded":"ad flumina","glosa":"H; ad ⟨ea⟩flumina Krohn. — 8.6.10 om. ⟨si⟩] H; ⟨si⟩Krohn, Rose. — 9.1.16 tangitque] H; tangit⟨que⟩ Krohn. — 9.8.4 tactu] H, Rose; tractu Krohn. — 9.8.7 ex cuneis] H, Rose; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury; lagunas en Krohn. — 10.15.7 CCCCLXXX pondo] H, Rose; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] esta edición; CLX en la transcripción de Perseus. La serie de pesos de las fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX, CCCLX, CCXL: doce libras por dígito de anchura de la lámina) exige CCCLX. B. Lecciones en que esta","locus":"8.3.14","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Fleury","nombre":"Fleury","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Callebat","nombre":"Callebat","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"}]},{"id":"V514-glo-p1117-665","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","forma":"corchete","lemma":"tangitque","lemmaFolded":"tangitque","glosa":"H; tangit⟨que⟩ Krohn. — 9.8.4 tactu] H, Rose; tractu Krohn. — 9.8.7 ex cuneis] H, Rose; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury; lagunas en Krohn. — 10.15.7 CCCCLXXX pondo] H, Rose; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] esta edición; CLX en la transcripción de Perseus. La serie de pesos de las fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX, CCCLX, CCXL: doce libras por dígito de anchura de la lámina) exige CCCLX. B. Lecciones en que esta edición se aparta de Krohn y errores propios de la transcripción digital Lecciones ","locus":"9.1.16","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Fleury","nombre":"Fleury","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Callebat","nombre":"Callebat","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1117-706","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","forma":"corchete","lemma":"tactu","lemmaFolded":"tactu","glosa":"H, Rose; tractu Krohn. — 9.8.7 ex cuneis] H, Rose; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury; lagunas en Krohn. — 10.15.7 CCCCLXXX pondo] H, Rose; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] esta edición; CLX en la transcripción de Perseus. La serie de pesos de las fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX, CCCLX, CCXL: doce libras por dígito de anchura de la lámina) exige CCCLX. B. Lecciones en que esta edición se aparta de Krohn y errores propios de la transcripción digital Lecciones en que esta edición se aparta del tex","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.1.9","10.1.3","2.7.2","5.3.6","5.8.2","9.8.4"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Fleury","nombre":"Fleury","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Callebat","nombre":"Callebat","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1117-744","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","forma":"corchete","lemma":"ex cuneis","lemmaFolded":"ex cuneis","glosa":"H, Rose; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury; lagunas en Krohn. — 10.15.7 CCCCLXXX pondo] H, Rose; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] esta edición; CLX en la transcripción de Perseus. La serie de pesos de las fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX, CCCLX, CCXL: doce libras por dígito de anchura de la lámina) exige CCCLX. B. Lecciones en que esta edición se aparta de Krohn y errores propios de la transcripción digital Lecciones en que esta edición se aparta del texto de Krohn, que Perseus reproduce fielmen","locus":"9.8.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Fleury","nombre":"Fleury","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Callebat","nombre":"Callebat","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1117-791","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","forma":"corchete","lemma":"VIII","lemmaFolded":"uiii","glosa":"H, Rose; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩…","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["10.10.4","10.10.5","10.11.3","10.11.6","10.11.7","10.15.1","10.15.2","10.15.6"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1117-843","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","forma":"corchete","lemma":"CCCLX ⟨pondo⟩","lemmaFolded":"ccclx ⟨pondo⟩","glosa":"Callebat–Fleury; lagunas en Krohn. — 10.15.7","locus":"10.11.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Fleury","nombre":"Fleury","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Callebat","nombre":"Callebat","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1117-903","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1117","forma":"corchete","lemma":"CCCCLXXX pondo","lemmaFolded":"cccclxxx pondo","glosa":"H, Rose; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] esta edición; CLX en la transcripción de Perseus. La serie de pesos de las fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX, CCCLX, CCXL: doce libras por dígito de anchura de la lámina) exige CCCLX. B. Lecciones en que esta edición se aparta de Krohn y errores propios de la transcripción digital Lecciones en que esta edición se aparta del texto de Krohn, que Perseus reproduce fielmente: 2.3.3 πενταδώροις, τετραδώροις, con Rose (πενταδώρως, τετραδώρως Krohn; pentadoros H S); 2.8.15 ita, con los códices (ira Krohn); 2.9.7 antequam, con los códice","locus":"10.15.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1121-1432","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1121","forma":"dospuntos","lemma":"D H G","lemmaFolded":"d h g","glosa":"CIV, pedali; CLXXX de Rose y Krohn 10.16.4","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1146-840","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","forma":"corchete","lemma":"constitutione","lemmaFolded":"constitutione","glosa":"G (00009, f. 1r): constitutione, frente a constitutionem H; se mantiene. — [de eo]] de eo G, como H: la seclusión es de Krohn. — Título de f. 1r: M. VITRUUII DEARCHITECTURALIBRI;elpraenomenfigurayaenG,delsigloXI,loquedebetenerse en cuenta en la discusión del nombre. 1.1.1 cuius iudicio probantur omnia] hab. G (00009), om. H. — 1.1.4 ⟨regulaeque⟩] om. G (00010, f. 1v), como H. — 1.1.9 sonitûm ex discrimine, quae Graeci ἠχεῖα] sonitum et discrimina quae greci echea G (00012, f. 2v); sonitum ad discrimina Rose. — 1.1.10 ⟨locis⟩] om. G, como H y como el texto de Rose. 1.2.2 modica …","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.praef.2","4.3.3"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"},{"abreviatura":"hab.","latin":"habet"}]},{"id":"V514-glo-p1146-1441","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","forma":"corchete","lemma":"commoditas","lemmaFolded":"commoditas","glosa":"G (00015, f. 4r), como H; G escribe taxis, diathesin e ideae en letraslatinas.—1.2.4⟨capituli⟩]om.G;διάπηγμα]diphechiacaG,comoH.—1.4.11fit;1.4.12","locus":"1.2.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"}]},{"id":"V514-glo-p1146-1800","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","forma":"corchete","lemma":"incerta","lemmaFolded":"incerta","glosa":"G (00037), como H y Rose; impetus spiritus factionis … vim flatus] impetus factionis exprimit vim spiritus flat- G, orden de H. — 1.6.3 ⟨Venti autem si ex habitationibus⟩, ⟨minus⟩, ⟨molestus; namque ubi⟩] om. G (00038, f. 15v), como H. 2 praef. 1 [ut]] om. G (00044, f. 18v). — 2 praef. 5] G (00041, f. 17r): materiae rationibus, rerum naturae principiis, temperatae, ingressus antiquitatis rerum naturae et eorum qui initia, como H (salvo temperata H) y Rose; se restituye el texto transmitido. — 2.1.1 eigebant; 2.1.2 requie data;","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.6.2","2.8.1","5.8.2"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"}]},{"id":"V514-glo-p1146-2342","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","forma":"corchete","lemma":"aedificationes earum imitantes","lemmaFolded":"aedificationes earum imitantes","glosa":"G (00041), sin signo de corrupción. 2.3.4] G (00045, f. 19r) transmite el orden de H: … proprietate non patiuntur penetrare in corpus umidam potestatem … et cum ducuntur a tempestatibus non dissolvuntur; se restituye el ordentransmitido.—2.6.6]G(00049,f.21r)sitúaEstautemmateriaepotestas…carbunculus al final del parágrafo, como H; se restituye el orden transmitido. 3 praef. 1] G (00062, f. 27v) = H: la cláusula Ipsique artifices pollicerentur … possunt figura al final del parágrafo; se mantiene la redacción de Krohn porque el texto transmitido no se construye sin corrección. — 3 praef. 2 Androc","locus":"2.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1146-3244","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","forma":"corchete","lemma":"columnarum XXXVIII","lemmaFolded":"columnarum xxxuiii","glosa":"G, como H. — 4.1.8 Subtilitate et ornatu … Posteri vero elegantia] transmitido por G (00025, f. 9r), omitido por H por salto: la frase procede de la rama de G. — 4.1.9","locus":"3.3.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1146-3432","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1146,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1146","forma":"corchete","lemma":"poculis","lemmaFolded":"poculis","glosa":"G (00026, f. 9v), como H.","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["4.1.9","7.4.5"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1147-520","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","forma":"corchete","lemma":"priscorum dispositiones","lemmaFolded":"priscorum dispositiones","glosa":"G, sin signo de corrupción. — 8.3.11 ⟨Is⟩] om. G (00130, f. 61v), como H. — 8.3.13 in generibus … temperarentur] in regionibus … pararentur G; in generibus H; generibus Rose. — 8.3.14 ⟨ea⟩] om. G, como H. — 8.6.4","locus":"7.3.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"}]},{"id":"V514-glo-p1147-758","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","forma":"corchete","lemma":"tricenariae pondo CCCLX","lemmaFolded":"tricenariae pondo ccclx","glosa":"G (00136, f. 64v), en la serie completa MCC, DCCCCLX, DC, CCCCLXXX, CCCLX, CCXL, CLXXX, CXX, C, LX. — 9.8.4 tactu] tractu G (00152, f. 72v), como Krohn; tactu H y Rose. 10.10.5 [","locus":"8.6.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1147-1154","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","forma":"corchete","lemma":"CC et X ⟨L pondo⟩pedis I et digitorum VII","lemmaFolded":"cc et x ⟨l pondo⟩pedis i et digitorum uii","glosa":"CC et X pedis IS et digitorum VI H (captura 315) y G (00170, f. 81v), como Rose; digitorum sex et digitorum VII H G, sin si pondo sex. — 10.11.4 †vel] vel H G. 10.11.7","locus":"10.11.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1147-1365","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","forma":"corchete","lemma":"XIII","lemmaFolded":"xiii","glosa":"H (captura 316); G omite desde latitudo de X.11.5 hasta crassitudo pars VIII K de X.11.7 (salto). — 10.11.9 IS] H (captura 317) y G (00171, f. 82r). — 10.13.6 XXX … XIII S …","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["10.11.3","10.11.7","10.13.6","4.1.4"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1147-1655","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","forma":"corchete","lemma":"XLII","lemmaFolded":"xlii","glosa":"LX … XIII H (captura 322) y G (00174, f. 83v). — 10.15.4","locus":"10.15.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1147-1718","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","forma":"corchete","lemma":"XXXXV","lemmaFolded":"xxxxu","glosa":"XXXV G (ut vid.). 10.15.5 CLXXX; ⟨bi⟩pedali] CIV (ut vid.); pedali H (captura 324) y G (00175, f. 84r). — 10.15.7 ⟨regressu⟩] om. G; CCCCLXXX pondo] H (captura 325) y G. — 10.16.4 CXXXV] CXXV H (captura 326) y G (00176, f. 84v); p. ante CCCLX H G; CXXV también E (f. 47r; T.13cc). Cobertura. Sobre las 731 secciones del texto de Krohn: H, colación directa continua en los diez libros (I–IX controlada por muestreo en V508; X rehecho en V512, T.13ff), incluida la página f. 155v (X.12.1 – X.13.1), recuperada en V513. G, mapa codicológico completo de los diez libros y colación directa de 45 loci deci","locus":"10.15.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"},{"abreviatura":"ut vid.","latin":"ut videtur"}]},{"id":"V514-glo-p1147-1759","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","forma":"corchete","lemma":"bi⟩pedali","lemmaFolded":"bi⟩pedali","glosa":"CIV (ut vid.); pedali H (captura 324) y G (00175, f. 84r). — 10.15.7 ⟨regressu⟩] om. G;","locus":"10.15.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"},{"abreviatura":"ut vid.","latin":"ut videtur"}]},{"id":"V514-glo-p1147-1858","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","forma":"corchete","lemma":"CCCCLXXX pondo","lemmaFolded":"cccclxxx pondo","glosa":"H (captura 325) y G. — 10.16.4 CXXXV] CXXV H (captura 326) y G (00176, f. 84v); p. ante CCCLX H G; CXXV también E (f. 47r; T.13cc). Cobertura. Sobre las 731 secciones del texto de Krohn: H, colación directa continua en los diez libros (I–IX controlada por muestreo en V508; X rehecho en V512, T.13ff), incluida la página f. 155v (X.12.1 – X.13.1), recuperada en V513. G, mapa codicológico completo de los diez libros y colación directa de 45 loci decisivos, que incluyen todos los lugares en que las decisiones de esta edición dependían de G; la colación continua, palabra por palabra, sigue pendient","locus":"10.15.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1147-1905","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1147,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1147","forma":"corchete","lemma":"CXXXV","lemmaFolded":"cxxxu","glosa":"CXXV H (captura 326) y G (00176, f. 84v); p. ante CCCLX H G; CXXV también E (f. 47r; T.13cc). Cobertura. Sobre las 731 secciones del texto de Krohn: H, colación directa continua en los diez libros (I–IX controlada por muestreo en V508; X rehecho en V512, T.13ff), incluida la página f. 155v (X.12.1 – X.13.1), recuperada en V513. G, mapa codicológico completo de los diez libros y colación directa de 45 loci decisivos, que incluyen todos los lugares en que las decisiones de esta edición dependían de G; la colación continua, palabra por palabra, sigue pendiente. E, véase T.13cc. S, solo por el apa","locus":"10.16.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1148-1945","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","forma":"corchete","lemma":"terrae umoris qualitatis","lemmaFolded":"terrae umoris qualitatis","glosa":"E (f. 29r) no lo tiene tras varietates y lee, después de efficit, terrae humores. Quae qualitates …; in generibus … temperarentur] in regionibus … pararentur E, como G, frente a H: primer acuerdo seguro de E con G contra H en esta campaña. — 8.3.14 ⟨ea⟩] om. E (f. 29v), que tampoco tiene ad (fontes flumina cum pecora). 9.4.3 [ventris]] et eius ventris et equi quae sunt supra spinam equi E (f. 42r): ventris está transmitido, como en H. — ⟨supra⟩aquilonalem] om. E; ⟨e regione volucrem. Inter Cepheum et Andromedae⟩] om. E (attingunt aquarii genua; Cassiopiae media est dedicata); ⟨non longe⟩] om. ","locus":"8.3.13","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"}]},{"id":"V514-glo-p1148-3026","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1148,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1148","forma":"corchete","lemma":"autem","lemmaFolded":"autem","glosa":"E (f. 43r) puntúa insuper arietis signum; Septentrionis autem minoris …, con pausa fuerte ante Septentrionis, como también puntúa Rose: la frase se construye sin dificultad y la crux de Krohn se suprime (V511). — dixi [esse]] dixi esse E. — 9.5.3 [esse fuit]] transmitido por E (f. 43v), como H. 10.1.1] E (f. 45v) interrumpe el capítulo en βαρουλκόν (baruison vocitant) y pasa a la rúbrica DE REDA; los loci ⟨est, cum⟩y [ad apparatus spectatione] no están en E. — 10.9.1 [et sextantes]] et sextante E (f. 45v): la expresión pertenece a la tradición y su atetización es editorial; peractum pedes XII ","locus":"10.15.7","grado":"verificado-por-lema-y-seccion","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1150-291","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","forma":"corchete","lemma":"Mileti Apollini","lemmaFolded":"mileti apollini","glosa":"Melegi Apollini H. — 7.1.2 ⟨uti⟩] om. H (f. 95r). — 7.1.3 [pavimentum]] transmitido por H (f. 95v). — 7.1.4 ⟨sint⟩] om. H (f. 95v). — 7.1.7 ⟨pavimenta⟩] om. H (f. 96r): sive ex spica testacea struantur. 7.3.2 [alligationibus]] transmitido por H (f. 97r). — 7.3.3 ex creto marmore] excepto marmore H (f. 97v), como G y como Rose; ex creto es conjetura de Giocondo adoptada por Krohn (S lee también excepto, según el aparato de Krohn; T.13ee). Se mantiene provisionalmente con su traducción (mármol cernido) y grado C: el texto transmitido es oscuro, pero la conjetura carece de apoyo manuscrito. — †pr","locus":"7.praef.16","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Giocondo","nombre":"Giocondo 1511","tipo":"impresa-antigua"}],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"}]},{"id":"V514-glo-p1150-2737","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","forma":"corchete","lemma":"milia CLX","lemmaFolded":"milia clx","glosa":"H (f. 114r), como el texto impreso; sin Is antes de a capite. — 8.3.12 ⟨in⟩fructus] om. H (f. 114v), como E. — 8.3.13 terrae umoris qualitatis …","locus":"8.3.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"}]},{"id":"V514-glo-p1150-2893","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","forma":"corchete","lemma":"efficit","lemmaFolded":"efficit","glosa":"H (f. 114v) no lo tiene tras varietates y lee efficit terrae umores. Quae qualitates …, comoE;ingeneribus…temperarentur]ingeneribusadsolispotestatemperarenturH(utvid.): H coincide con el texto impreso en in generibus, pero su verbo, perarentur, está más cerca de pararentur (G E) que de temperarentur (S, G²). Se mantiene el texto de Krohn con grado C y la lectura queda en el aparato. — 8.3.21] H (f. 116v) transmite el epigrama en mayúsculas griegas muy deformadas; las restituciones son editoriales. — 8.3.24","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.4.3","1.4.6","1.6.3","10.3.8","10.8.4","2.3.2","2.6.1","2.6.2"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[{"abreviatura":"ut vid.","latin":"ut videtur"}]},{"id":"V514-glo-p1150-3414","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1150,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1150","forma":"corchete","lemma":"milia passus XX","lemmaFolded":"milia passus xx","glosa":"H (f. 118r). — 8.3.26 * * *] H (f. 118r) no presenta laguna: natura distributa, quod humanum corpus. — Duplicado: la captura que sigue al f. 115r repite la misma página; no se pierde texto (f. 115r termina en ideo id flumen y f. 116r empieza en Ilienses Xanthum). Consecuencias. (1) En los veintiséis suplementos ⟨⟩del texto de Krohn controlados en este","locus":"8.3.24","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1151-2210","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1151","forma":"corchete","lemma":"cuius iudicio probantur omnia","lemmaFolded":"cuius iudicio probantur omnia","glosa":"G S; om. H: S se une a G contra H. — 1.6.2 incerta] codd. (S incluido); certa es conjetura de Krohn, y la edición mantiene incerta con H y Rose. — 2.3.4 y 3 praef. 1] el orden de H y G es también el de S; las transposiciones son de Krohn. — 3.3.7 XI S … XVIII … XXIV S] decusas semis … decem novem … viginti quinque codd. (H S coinciden): las cifras impresas son correcciones aritméticas de Rose, tomadas de Giocondo. — 4.1.8 Subtilitate et ornatu …","locus":"1.1.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Giocondo","nombre":"Giocondo 1511","tipo":"impresa-antigua"}],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"}]},{"id":"V514-glo-p1151-2691","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1151","forma":"corchete","lemma":"Posteri vero elegantia","lemmaFolded":"posteri uero elegantia","glosa":"G; om. H S: S comparte el salto de H. — 5.4.2 ⟨non⟩constans] constans codd.; non es suplemento de Krohn (inconstans Giocondo). 7.3.3 ex creto marmore] excepto marmore codd. (S incluido); ex creto es conjetura de Giocondo; S omite además perduci … tenore. — 8.3.13","locus":"4.1.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Giocondo","nombre":"Giocondo 1511","tipo":"impresa-antigua"}],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"}]},{"id":"V514-glo-p1151-2979","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1151","forma":"corchete","lemma":"in generibus","lemmaFolded":"in generibus","glosa":"H S, con in regionibus añadido al margen de S por una segunda mano; in regionibus E G. —","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["5.4.5","5.4.6","6.1.5","8.3.13"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1151-3082","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1151","forma":"corchete","lemma":"temperarentur","lemmaFolded":"temperarentur","glosa":"S y G corregido; perarentur H; pararentur E G: el verbo del texto impreso es la lección de S, probablemente una corrección propia de ese códice. — 9.4.3 ventris] codd. (S incluido). — 10.9.1","locus":"8.3.13","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1151-3288","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1151","forma":"corchete","lemma":"pedes XII S","lemmaFolded":"pedes xii s","glosa":"XV S E: Krohn confirma la lectura comprobada en E (T.13cc). 10.10.6 quinque …","locus":"10.9.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1151-3379","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1151","forma":"corchete","lemma":"IIII","lemmaFolded":"iiii","glosa":"IIII … quinque codd.: la transposición es de Köchly. — 10.11.3 pedis I et digitorum VII] pedis IS et digitorum VI H S; pedes IS et digitorum VI G. — 10.13.6 XIII","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["10.10.2","10.10.6","10.11.3","10.11.5","10.11.9","10.14.1","10.15.6","10.6.4"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1151-3301","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1151,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1151","forma":"dospuntos","lemma":"XV S E","lemmaFolded":"xu s e","glosa":"Krohn confirma la lectura comprobada en E (T.13cc). 10.10.6 quinque … IIII] IIII … quinque codd.: la transposición es de Köchly. — 10.11.3 pedis I et digitorum VII] pedis IS et digitorum VI H S; pedes IS et digitorum VI G. — 10.13.6 XIII","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1152-149","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1152,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1152","forma":"corchete","lemma":"XLII","lemmaFolded":"xlii","glosa":"LX … XIII codd.; 10.15.4 XXXXV] XXXV codd.; 10.15.5 CLXXX] CIV codd.; 10.16.4 CXXXV] CXXV codd. (pedu S). Según el aparato de Krohn, todas estas cifras corregidas se toman del paralelo griego de Ateneo Mecánico (Περὶ μηχανημάτων), que describe las mismas máquinas. Consecuencias. (1) En todos los numerales del Libro X controlados, S coincide con H y G (E solo transmite X.16.4, donde lee también CXXV): las cifras impresas no tienen apoyo en ningún códice. Su fundamento es el texto paralelo de Ateneo Mecánico, aplicado por Rose y Krohn. La edición las conserva [Ed; C] y declara ahora ese fundamen","locus":"10.15.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1152-180","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1152,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1152","forma":"corchete","lemma":"XXXXV","lemmaFolded":"xxxxu","glosa":"XXXV codd.; 10.15.5 CLXXX] CIV codd.; 10.16.4 CXXXV] CXXV codd. (pedu S). Según el aparato de Krohn, todas estas cifras corregidas se toman del paralelo griego de Ateneo Mecánico (Περὶ μηχανημάτων), que describe las mismas máquinas. Consecuencias. (1) En todos los numerales del Libro X controlados, S coincide con H y G (E solo transmite X.16.4, donde lee también CXXV): las cifras impresas no tienen apoyo en ningún códice. Su fundamento es el texto paralelo de Ateneo Mecánico, aplicado por Rose y Krohn. La edición las conserva [Ed; C] y declara ahora ese fundamento, en lugar de atribuirlo genér","locus":"10.15.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1152-207","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1152,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1152","forma":"corchete","lemma":"CLXXX","lemmaFolded":"clxxx","glosa":"CIV codd.; 10.16.4 CXXXV] CXXV codd. (pedu S). Según el aparato de Krohn, todas estas cifras corregidas se toman del paralelo griego de Ateneo Mecánico (Περὶ μηχανημάτων), que describe las mismas máquinas. Consecuencias. (1) En todos los numerales del Libro X controlados, S coincide con H y G (E solo transmite X.16.4, donde lee también CXXV): las cifras impresas no tienen apoyo en ningún códice. Su fundamento es el texto paralelo de Ateneo Mecánico, aplicado por Rose y Krohn. La edición las conserva [Ed; C] y declara ahora ese fundamento, en lugar de atribuirlo genéricamente a la coherencia té","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["10.15.5","8.6.4"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1152-233","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1152,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1152","forma":"corchete","lemma":"CXXXV","lemmaFolded":"cxxxu","glosa":"CXXV codd. (pedu S). Según el aparato de Krohn, todas estas cifras corregidas se toman del paralelo griego de Ateneo Mecánico (Περὶ μηχανημάτων), que describe las mismas máquinas. Consecuencias. (1) En todos los numerales del Libro X controlados, S coincide con H y G (E solo transmite X.16.4, donde lee también CXXV): las cifras impresas no tienen apoyo en ningún códice. Su fundamento es el texto paralelo de Ateneo Mecánico, aplicado por Rose y Krohn. La edición las conserva [Ed; C] y declara ahora ese fundamento, en lugar de atribuirlo genéricamente a la coherencia técnica. (2) En VIII.3.13 te","locus":"10.16.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V514-glo-p1152-2794","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1152,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1152","forma":"corchete","lemma":"ἐπιζυγίδας","lemmaFolded":"επιζυγιδας","glosa":"EPYSYCIDAS H (ut vid.), como G según Krohn (ἐπιζυγίδας es corrección de Turnèbe). — X.12.2 induntur] induuntur H; in alteram partem traiciuntur] in alteram partem et traiciuntur H; in suculas coiciuntur ⟨et⟩involvuntur] in suculam coiciuntur involvuntur H; ext⟨enti⟩ rudentes] extrudentes H; aequalem utrique sonitus habeant] aequalem in utroque sonitus habent H (utrique es corrección de Krohn; habeant, de Giocondo); catapultae] catapulta H. — X.13.1 ad oppugnationes] ad oppugnationis H;","locus":"10.12.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Giocondo","nombre":"Giocondo 1511","tipo":"impresa-antigua"}],"operaciones":[{"abreviatura":"ut vid.","latin":"ut videtur"}]},{"id":"V514-glo-p1152-3297","edition":"recensio-es","version":"V514","language":"es","page":1152,"pdf":"documents/kurilo-recensio-es.pdf#page=1152","forma":"corchete","lemma":"Carthaginienses","lemmaFolded":"carthaginienses","glosa":"Chartaginienses H; cepissent] coepissent H; demoliri] demolliri H. Consecuencia: ningún suplemento ni corrección de este tramo tiene apoyo en H; el texto impreso se mantiene [Ed; C] y la traducción no cambia. Suplementos ⟨⟩. Ninguno de los suplementos del texto de Krohn en el Libro X está en H, que tampoco deja espacio en blanco para ellos (por ejemplo, X.1.1 ⟨est, cum⟩; X.2.6 ⟨in dextram","locus":"10.13.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p202-239","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"de opportunitate publicorum aedificiorum","lemmaFolded":"de opportunitate publicorum aedificiorum","glosa":"Opportunitas = pertinence, commodité, bon emplacement.","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p202-336","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"maiestas imperii","lemmaFolded":"maiestas imperii","glosa":"Expression clé de l’idéologie augustéenne : « la majesté de l’Empire ». [","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p202-427","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"egregias haberet auctoritates","lemmaFolded":"egregias haberet auctoritates","glosa":"Leçon des principaux codex. Cela signifie « il jouissait d’une autorité éminente » ou « d’un prestige exceptionnel ».","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p202-576","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"parenti tuo","lemmaFolded":"parenti tuo","glosa":"Référence à Jules César (adopté par Auguste comme son père).","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p202-777","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"imperium parentis in tuam potestatem transtulisset","lemmaFolded":"imperium parentis in tuam potestatem transtulisset","glosa":"Expression formelle de la transmission du pouvoir. M. Aurelio et P. Minidio et Cn.","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p202-912","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"Cornelio","lemmaFolded":"cornelio","glosa":"Collègues de Vitruve dans le service des machines de guerre. L’abréviation classique de Gnaeus est Cn.","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p202-1025","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"ad apparationem ballistarum et scorpionum","lemmaFolded":"ad apparationem ballistarum et scorpionum","glosa":"Apparationem = préparation, construction. 3","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p202-1259","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"ad exitum vitae non haberem inopiae timorem","lemmaFolded":"ad exitum uitae non haberem inopiae timorem","glosa":"Expression élégante qui signifie « ne pas avoir à craindre la pauvreté jusqu’à la fin de mes jours ».","locus":"1.praef.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p202-1406","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"multa te aedificavisse et nunc aedificare","lemmaFolded":"multa te aedificauisse et nunc aedificare","glosa":"Elle désigne aussi bien les ouvrages achevés que ceux en cours de construction.","locus":"1.praef.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p202-1529","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"pro amplitudine rerum gestarum","lemmaFolded":"pro amplitudine rerum gestarum","glosa":"Leçon des principaux codex. Il fait directement allusion à la grandeur des exploits d’Auguste (Res Gestae).","locus":"1.praef.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p202-1669","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"posteris memoriae tradantur","lemmaFolded":"posteris memoriae tradantur","glosa":"Cela signifie « être transmis à la postérité comme un souvenir (durable) ».","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p202-1774","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"Conscripsi praescriptiones terminatas","lemmaFolded":"conscripsi praescriptiones terminatas","glosa":"Praescriptiones terminatas = « instructions précises » ou « règles bien définies » (faisant référence aux dix livres du traité).","locus":"1.praef.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p202-1942","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":202,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=202","forma":"corchete","lemma":"et ante facta et futura","lemmaFolded":"et ante facta et futura","glosa":"Vitruve propose des outils pour évaluer à la fois les œuvres déjà achevées et celles qui seront construites à l’avenir. APPARAT COMPARATIF [F] — I.1.1. « Architecti est scientia… » est maintenu comme lemme de travail. Scientia est rendu par « savoir » ou « connaissance disciplinaire » lorsque « science » risquerait d’évoquer une institution moderne. Fabrica et ratiocinatio ne sont pas deux domaines étanches, mais deux dimensions conjointes de la compétence de l’architectus. Commentaire I, praef. 1 Note ecdotique sur la préface du livre I Texte retenu : « Cum divina tua mens et numen, imperator","locus":"1.praef.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p218-1491","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=218","forma":"corchete","lemma":"ut manibus essent exercitati","lemmaFolded":"ut manibus essent exercitati","glosa":"Cela fait référence à une formation purement pratique et manuelle.","locus":"1.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p218-1588","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=218","forma":"corchete","lemma":"pro laboribus auctoritatem","lemmaFolded":"pro laboribus auctoritatem","glosa":"Cela signifie « autorité (prestige) proportionnelle à vos efforts ».","locus":"1.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p218-1685","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=218","forma":"corchete","lemma":"umbram non rem persecuti","lemmaFolded":"umbram non rem persecuti","glosa":"Métaphore platonicienne : ils poursuivaient l’« ombre » (l’apparence) et non la « réalité » (rem).","locus":"1.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p218-1810","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=218","forma":"corchete","lemma":"uti omnibus armis ornati","lemmaFolded":"uti omnibus armis ornati","glosa":"Comparaison de l’architecte complet avec un soldat entièrement armé (image très romaine).","locus":"1.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p218-1926","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=218","forma":"corchete","lemma":"citius cum auctoritate","lemmaFolded":"citius cum auctoritate","glosa":"Elle souligne que ceux qui maîtrisent les deux aspects réussissent plus rapidement et avec un plus grand prestige. 7 Note ecdotique [F] (I.1.3). On conserve peritus graphidos dans le texte de travail. La répartition des variantes manuscrites n’a pas été établie directement ici : toute leçon attribuée à un codex doit être localisée sur son folio ou être expressément citée d’après Rose ou un autre apparat imprimé. État : provisoire ; voir le conspectus maître. 8 Quae cur ita sint,","locus":"1.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p218-2434","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=218","forma":"corchete","lemma":"haec sunt causae","lemmaFolded":"haec sunt causae","glosa":"Formule typique de transition explicative.","locus":"1.1.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p218-2495","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=218","forma":"corchete","lemma":"graphidos scientiam","lemmaFolded":"graphidos scientiam","glosa":"Graphidos (génitif grec) = art du dessin technique et de conception.","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p218-2683","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=218","forma":"corchete","lemma":"normarumque et librationum","lemmaFolded":"normarumque et librationum","glosa":"Normes = carrés ; librations = niveaux. per opticen] Cela se rapporte à l’optique (perspective et éclairage). per arithmeticen] Arithmétique appliquée au calcul des coûts et des mesures. symmetriarum quaestiones] Concept central vitruvien : proportions harmoniques. La géométrie, quant à elle, fournit à l’architecture de nombreux outils : elle enseigne d’abord l’usage de la règle et du compas, permettant ainsi de tracer plus facilement sur le terrain les plans des bâtiments, ainsi que l’orientation des équerres, des niveaux et des lignes. De même, l’optique permet de diriger correctement la lum","locus":"1.1.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p218-2751","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=218","forma":"corchete","lemma":"per opticen","lemmaFolded":"per opticen","glosa":"Cela se rapporte à l’optique (perspective et éclairage).","locus":"1.1.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p218-2821","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=218","forma":"corchete","lemma":"per arithmeticen","lemmaFolded":"per arithmeticen","glosa":"Arithmétique appliquée au calcul des coûts et des mesures.","locus":"1.1.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p218-2898","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":218,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=218","forma":"corchete","lemma":"symmetriarum quaestiones","lemmaFolded":"symmetriarum quaestiones","glosa":"Concept central vitruvien : proportions harmoniques. La géométrie, quant à elle, fournit à l’architecture de nombreux outils : elle enseigne d’abord l’usage de la règle et du compas, permettant ainsi de tracer plus facilement sur le terrain les plans des bâtiments, ainsi que l’orientation des équerres, des niveaux et des lignes. De même, l’optique permet de diriger correctement la lumière provenant de certaines régions du ciel vers les bâtiments. L’arithmétique permet de calculer les coûts de construction, d’expliquer le","locus":"1.1.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p219-954","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"animo magno","lemmaFolded":"animo magno","glosa":"Ainsi Rose et Krohn : « avec grandeur d’âme ». facilis,","locus":"1.1.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p219-1023","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"aequus et fidelis","lemmaFolded":"aequus et fidelis","glosa":"Vertus morales de l’architecte idéal. sine fide et castitate] Castitas = intégrité, probité, honnêteté. φυσιολογία] Terme grec (physiologia = étude de la nature). in aquarum ductionibus] Référence à la conduite des aqueducs. Ctesibii aut Archimedis] Ctésibios d’Alexandrie et Archimède, grands ingénieurs hellénistiques. De plus, la philosophie explique la nature des choses, ce que les Grecs appellent physiologia, un ensemble de connaissances qui exige une maîtrise particulière, car il englobe de nombreux et divers phénomènes naturels, comme c’est également le cas pour la gestion de l’eau. En ef","locus":"1.1.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p219-1080","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"sine fide et castitate","lemmaFolded":"sine fide et castitate","glosa":"Castitas = intégrité, probité, honnêteté.","locus":"1.1.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p219-1146","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"φυσιολογία","lemmaFolded":"φυσιολογια","glosa":"Terme grec (physiologia = étude de la nature).","locus":"1.1.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p219-1205","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"in aquarum ductionibus","lemmaFolded":"in aquarum ductionibus","glosa":"Référence à la conduite des aqueducs. Ctesibii aut Archimedis] Ctésibios d’Alexandrie et Archimède, grands ingénieurs hellénistiques. De plus, la philosophie explique la nature des choses, ce que les Grecs appellent physiologia, un ensemble de connaissances qui exige une maîtrise particulière, car il englobe de nombreux et divers phénomènes naturels, comme c’est également le cas pour la gestion de l’eau. En effet, les impulsions, les circulations et les pressions de l’air naturel se manifestent de manières très différentes selon les variations d’altitude et les conduits forcés ; et nul ne saur","locus":"1.1.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p219-1267","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"Ctesibii aut Archimedis","lemmaFolded":"ctesibii aut archimedis","glosa":"Ctésibios d’Alexandrie et Archimède, grands ingénieurs hellénistiques. De plus, la philosophie explique la nature des choses, ce que les Grecs appellent physiologia, un ensemble de connaissances qui exige une maîtrise particulière, car il englobe de nombreux et divers phénomènes naturels, comme c’est également le cas pour la gestion de l’eau. En effet, les impulsions, les circulations et les pressions de l’air naturel se manifestent de manières très différentes selon les variations d’altitude et les conduits forcés ; et nul ne saurait résoudre ses problèmes sans connaître, grâce à la philosoph","locus":"1.1.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p219-2271","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"diatessaron et diapente et diapason ad disdiapason","lemmaFolded":"diatessaron et diapente et diapason ad disdiapason","glosa":"Intervalles musicaux : quarte, quinte, octave et double octave.","locus":"1.1.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p219-2387","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"scaenici sonitus","lemmaFolded":"scaenici sonitus","glosa":"La voix des acteurs sur scène. hydraulicas quoque machinas] Référence aux organes hydrauliques (hydraulis) de Ctésibius. 12 inclinationes caeli, quas Graeci κλίματα dicunt] Κλίματα = climats / régions célestes / inclinaisons. communium parietum] Murs mitoyens ou communs. ad ambitum stillicidiorum] Stillicidia = gouttes de pluie (jusqu’à la chute d’eau). locatori et conductori] Locator = propriétaire ; conductor = locataire. [sine captione] « Sans tromperie » ou « sans préjugés ». horologiorum rationem] Il fait référence à la conception et au fonctionnement des cadrans solaires. est également c","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p219-2436","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"hydraulicas quoque machinas","lemmaFolded":"hydraulicas quoque machinas","glosa":"Référence aux organes hydrauliques (hydraulis) de Ctésibius. 12 inclinationes caeli, quas Graeci κλίματα dicunt] Κλίματα = climats / régions célestes / inclinaisons.","locus":"1.1.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p219-2631","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"communium parietum","lemmaFolded":"communium parietum","glosa":"Murs mitoyens ou communs. ad ambitum stillicidiorum] Stillicidia = gouttes de pluie (jusqu’à la chute d’eau). locatori et conductori] Locator = propriétaire ; conductor = locataire. [sine captione] « Sans tromperie » ou « sans préjugés ». horologiorum rationem] Il fait référence à la conception et au fonctionnement des cadrans solaires. est également conseillé aux architectes de bien connaître les principes juridiques essentiels relatifs aux bâtiments, notamment ceux concernant les murs mitoyens, l’irrigation au goutte-à-goutte, les égouts, l’éclairage, la plomberie et autres questions similai","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["2.8.8","6.6.6"],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p219-2677","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"ad ambitum stillicidiorum","lemmaFolded":"ad ambitum stillicidiorum","glosa":"Stillicidia = gouttes de pluie (jusqu’à la chute d’eau).","locus":"1.1.10","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p219-2761","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"locatori et conductori","lemmaFolded":"locatori et conductori","glosa":"Locator = propriétaire ; conductor = locataire. [","locus":"1.1.10","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p219-2834","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"sine captione","lemmaFolded":"sine captione","glosa":"« Sans tromperie » ou « sans préjugés ».","locus":"1.1.10","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p219-2890","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":219,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"horologiorum rationem","lemmaFolded":"horologiorum rationem","glosa":"Il fait référence à la conception et au fonctionnement des cadrans solaires. est également conseillé aux architectes de bien connaître les principes juridiques essentiels relatifs aux bâtiments, notamment ceux concernant les murs mitoyens, l’irrigation au goutte-à-goutte, les égouts, l’éclairage, la plomberie et autres questions similaires. Ces connaissances leur permettent de prendre les précautions nécessaires avant le début des travaux","locus":"1.1.10","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p220-545","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=220","forma":"corchete","lemma":"tanta haec disciplina sit condecorata","lemmaFolded":"tanta haec disciplina sit condecorata","glosa":"Condecorata = orné, enrichi, digne. abundans eruditionibus variis ac pluribus] Met l’accent sur la richesse et la variété des connaissances. [profiteri architectos] Profiteri = se déclarer publiquement, se proclamer architecte. his gradibus disciplinarum scandendo] Belle image métaphorique : « gravir ces échelons des disciplines ». ad summum templum architecturae] Métaphore du temple comme sommet ou sanctuaire suprême de l’architecture. 14 Cependant, cette dernière option n’est pas réalisable en réalité. 15 Pytheos paraît donc s’être trompé sur ce point : il n’a pas compris que chaque art comp","locus":"1.1.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p220-620","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=220","forma":"corchete","lemma":"abundans eruditionibus variis ac pluribus","lemmaFolded":"abundans eruditionibus uariis ac pluribus","glosa":"Met l’accent sur la richesse et la variété des connaissances. [","locus":"1.1.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p220-726","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=220","forma":"corchete","lemma":"profiteri architectos","lemmaFolded":"profiteri architectos","glosa":"Profiteri = se déclarer publiquement, se proclamer architecte.","locus":"1.1.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p220-812","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=220","forma":"corchete","lemma":"his gradibus disciplinarum scandendo","lemmaFolded":"his gradibus disciplinarum scandendo","glosa":"Belle image métaphorique : « gravir ces échelons des disciplines ».","locus":"1.1.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p220-918","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":220,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=220","forma":"corchete","lemma":"ad summum templum architecturae","lemmaFolded":"ad summum templum architecturae","glosa":"Métaphore du temple comme sommet ou sanctuaire suprême de l’architecture. 14 Cependant, cette dernière option n’est pas réalisable en réalité. 15 Pytheos paraît donc s’être trompé sur ce point : il n’a pas compris que chaque art comprend l’exécution de l’œuvre et le raisonnement qui l’explique. L’exécution appartient proprement à ceux qui pratiquent chaque discipline ; le raisonnement peut être partagé par des personnes instruites de domaines différents. Ainsi en va-t-il des médecins et des musiciens : ils peuvent discuter du rythme des veines et de relations métriques, mais s’il faut traiter ","locus":"1.1.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p221-1530","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":221,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=221","forma":"corchete","lemma":"quod significatur et quod significat","lemmaFolded":"quod significatur et quod significat","glosa":"Vitruve distingue la chose ou le sujet dont il est question de l’explication démonstrative formulée au moyen des disciplines. La note est sémantique et ne prétend pas établir l’unanimité de la tradition manuscrite. ingeniosum …","locus":"1.1.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p221-1796","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":221,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=221","forma":"corchete","lemma":"et ad disciplinam docilem","lemmaFolded":"et ad disciplinam docilem","glosa":"Docilem indique l’aptitude ou la disposition à apprendre.","locus":"1.1.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p221-1881","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":221,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=221","forma":"corchete","lemma":"peritus graphidos","lemmaFolded":"peritus graphidos","glosa":"Graphidos est un génitif grec employé dans le latin technique de Vitruve et renvoie à l’habileté dans le dessin. La traduction suit sa fonction en I.1.3–4.","locus":"1.1.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p221-2056","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":221,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=221","forma":"corchete","lemma":"eruditus geometria","lemmaFolded":"eruditus geometria","glosa":"Le sens est « formé à la géométrie ». responsa iurisconsultorum noverit] Vitruve exige la connaissance des réponses ou avis des jurisconsultes, c’est-à-dire une familiarité suffisante avec les questions juridiques utiles à la pratique architecturale. I.1.5 Notes sur le texte Historias autem plures novisse oportet] Historias = récits historiques et mythologiques. [argumenti rationem, cur fecerint] Cela signifie « la raison et le fondement du motif ».","locus":"1.1.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p221-2114","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":221,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=221","forma":"corchete","lemma":"responsa iurisconsultorum noverit","lemmaFolded":"responsa iurisconsultorum nouerit","glosa":"Vitruve exige la connaissance des réponses ou avis des jurisconsultes, c’est-à-dire une familiarité suffisante avec les questions juridiques utiles à la pratique architecturale. I.1.5","locus":"1.1.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p221-2462","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":221,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=221","forma":"corchete","lemma":"cur fecerint","lemmaFolded":"cur fecerint","glosa":"Cela signifie « la raison et le fondement du motif ».","locus":"1.1.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p222-38","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","forma":"corchete","lemma":"civitas Peloponnensis","lemmaFolded":"ciuitas peloponnensis","glosa":"Caryes (Καρύαι), en Laconie, dans le Péloponnèse ; à ne pas confondre avec la région de Carie, en Asie Mineure. Selon l’étiologie vitruvienne, le nom des caryatides dérive de cette cité.","locus":"1.1.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p222-248","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","forma":"corchete","lemma":"civitate deflagrata","lemmaFolded":"ciuitate deflagrata","glosa":"Krohn ; _declarata_ H^vid^ (f. 2v, ut vid.). Cela signifie « incendiée ».","locus":"1.1.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[{"abreviatura":"ut vid.","latin":"ut videtur"}]},{"id":"V554-glo-p222-343","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","forma":"corchete","lemma":"oneri ferendo","lemmaFolded":"oneri ferendo","glosa":"Adjectif verbal (gérondif) : « destiné à porter un fardeau ».","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.1.5","2.8.19","5.1.3"],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p222-420","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","forma":"corchete","lemma":"Caryatium","lemmaFolded":"caryatium","glosa":"Génitif pluriel : « des Caryates », c’est-à-dire des habitants de Caryes (et, par extension, de leurs femmes). I.1.6","locus":"1.1.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p222-646","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","forma":"corchete","lemma":"pauca manu","lemmaFolded":"pauca manu","glosa":"Expression idiomatique : « avec une poignée d’hommes ».","locus":"1.1.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p222-714","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","forma":"corchete","lemma":"porticum Persicam ex manubiis","lemmaFolded":"porticum persicam ex manubiis","glosa":"Manubiae = butin de guerre. laudis et virtutis civium indicem] « En témoignage de l’honneur et de la valeur des citoyens. » superbia meritis contumeliis punita] « Punis d’affronts mérités pour leur orgueil. » C’est pourquoi de nombreux architectes ont par la suite intégré des statues perses tenant des architraves et des ornements, introduisant ainsi, à partir de ce motif, une grande variété décorative dans leurs œuvres. De même, il existe d’autres exemples similaires que tout architecte se doit de connaître. I.1.8 Notes sur le texte Musicen autem sciat oportet] Musicen = musique (au sens large","locus":"1.1.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p222-773","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","forma":"corchete","lemma":"laudis et virtutis civium indicem","lemmaFolded":"laudis et uirtutis ciuium indicem","glosa":"« En témoignage de l’honneur et de la valeur des citoyens. »","locus":"1.1.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p222-869","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","forma":"corchete","lemma":"superbia meritis contumeliis punita","lemmaFolded":"superbia meritis contumeliis punita","glosa":"« Punis d’affronts mérités pour leur orgueil. » C’est pourquoi de nombreux architectes ont par la suite intégré des statues perses tenant des architraves et des ornements, introduisant ainsi, à partir de ce motif, une grande variété décorative dans leurs œuvres. De même, il existe d’autres exemples similaires que tout architecte se doit de connaître. I.1.8","locus":"1.1.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p222-1381","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","forma":"corchete","lemma":"canonicam rationem","lemmaFolded":"canonicam rationem","glosa":"Cela fait référence à la théorie des proportions musicales (canoniques). ballistarum,","locus":"1.1.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p222-1487","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","forma":"corchete","lemma":"catapultarum et scorpionum","lemmaFolded":"catapultarum et scorpionum","glosa":"Les trois principaux types de machines de guerre à torsion. [","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p222-1576","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","forma":"corchete","lemma":"foramina hemitoniorum","lemmaFolded":"foramina hemitoniorum","glosa":"Hemitonia = demi-tons (terme technique musical appliqué aux trous de tension). [","locus":"1.1.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p222-1679","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","forma":"corchete","lemma":"e nervo torti funes","lemmaFolded":"e neruo torti funes","glosa":"Cordons torsadés de tendons ou de nerfs d’animaux. [","locus":"1.1.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p222-1752","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":222,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=222","forma":"corchete","lemma":"homotona","lemmaFolded":"homotona","glosa":"Terme grec : « de même ton » ou « de même tension ».","locus":"1.1.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.1.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p236-1342","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":236,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=236","forma":"dospuntos","lemma":"Cogitatio et inventio","lemmaFolded":"cogitatio et inuentio","glosa":"Vitruve les présente comme deux opérations intellectuelles liées à la dispositio. La cogitatio implique attention, étude et vigilance ; l’inventio, la résolution raisonnée de difficultés et la découverte de solutions nouvelles. On évite de projeter sur ces termes une psychologie moderne de la créativité. I.2.3 définit l’eurythmia comme venusta species et commodus aspectus dans la composition des membres. La catégorie possède une dimension visuelle claire, tout en étant explicitement reliée à des rapports convenables de hauteur, largeur et longueur. Traduire ad summam omnia respondent suae symm","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.2.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p240-1051","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":240,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=240","forma":"dospuntos","lemma":"Hibernaculis ab occidente hiberno","lemmaFolded":"hibernaculis ab occidente hiberno","glosa":"Vitruve recommande que les pièces d’hiver reçoivent la lumière du couchant hivernal. Il est préférable de conserver cette formulation historique plutôt que de la convertir automatiquement en une orientation cardinale moderne précise.","locus":"1.2.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.2.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p240-1321","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":240,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=240","forma":"dospuntos","lemma":"Neque exclaratur neque obscuratur","lemmaFolded":"neque exclaratur neque obscuratur","glosa":"Vitruve caractérise la lumière septentrionale comme relativement constante au cours de la journée parce qu’elle n’est pas soumise de la même manière au trajet direct du Soleil. I.2.7","locus":"1.2.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.2.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p241-2282","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":241,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=241","forma":"dospuntos","lemma":"quorum cogitationibus res publica gubernatur","lemmaFolded":"quorum cogitationibus res publica gubernatur","glosa":"Vitruve évoque de manière générale des hommes puissants impliqués dans le gouvernement de la res publica. Il n’est pas nécessaire de les identifier exclusivement aux optimates ou aux magistrats augustéens.","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.2.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p245-1317","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":245,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=245","forma":"dospuntos","lemma":"Habeatur ratio","lemmaFolded":"habeatur ratio","glosa":"« prendre en compte », « considérer », « avoir égard à » ; la formule introduit les critères qui suivent. Ad solidum depressio : les fondations doivent être approfondies jusqu’à atteindre un terrain ferme. Solidum n’implique pas nécessairement le « substratum rocheux » au sens géologique moderne. Copiarum sine avaritia diligens electio : l’expression vise une sélection soigneuse des ressources ou matériaux disponibles sans mesquinerie ni économie nuisible. Emendata et sine inpeditioneusus locorumdispositio :ils’agitd’uneorganisationdesespaces correctement résolue et sans obstacle pour l’usage.","locus":"1.3.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.3.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p255-172","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":255,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=255","forma":"dospuntos","lemma":"moenibus","lemmaFolded":"moenibus","glosa":"Bien qu’une version littérale donne « dans les murs eux-mêmes », dans ce contexte, moenia ne se réfère pas seulement à la structure physique du mur de pierre, mais à l’enceinte fortifiée ou au périmètre urbain fortifié qui délimite les fondations de la ville.","locus":"1.4.1","grado":"verificado-por-lema-y-seccion","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p255-443","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":255,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=255","forma":"dospuntos","lemma":"Spiritusque bestiarum palustrium","lemmaFolded":"spiritusque bestiarum palustrium","glosa":"Vitruve imagine des émanations nocives provenant des êtres des marais et mêlées aux brouillards. Le passage appartient aux conceptions antiques de la salubrité et de la maladie ; il ne doit pas être réinterprété comme une description des microorganismes. Cum nebula mixtos : on adopte nebula, forme du texte critique de référence. La correction porte seulement sur la coquille moderne neula lorsqu’elle apparaît dans la copie de travail, sans l’attribuer à un codex médiéval précis.","locus":"1.4.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p255-961","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":255,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=255","forma":"dospuntos","lemma":"Vespere fervet","lemmaFolded":"uespere feruet","glosa":"La précision de la gradation thermique vitruvienne est accrue. Le texte décrit une augmentation progressive de la chaleur à l’ouest : tepescit (s’attiédit), calet (s’échauffe) et fervet (brûle). Traduire fervet par « chaud l’après-midi » dénature l’insistance de l’auteur sur l’effet suffocant de l’orientation ouest. I.4.2 Notes critiques (Appareil philologique et exégétique) ex is quae non sunt animalia :unetraductiontroplittéraledonnerait« parcequ’ilsne sont pas des animaux ». Le sens logique doit être rendu en français par « parmi les choses inanimées » ou « dans les corps dépourvus de vie »","locus":"1.4.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p255-1679","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":255,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=255","forma":"dospuntos","lemma":"lumina nemo capit","lemmaFolded":"lumina nemo capit","glosa":"Le texte dit littéralement « personne ne prend les jours ». En architecture romaine, lumina capere est un terme juridique et de construction signifiant « ouvrir des ouvertures pour la lumière », « prévoir des fenêtres » ou « laisser entrer la lumière naturelle ».","locus":"1.4.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p255-1963","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":255,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=255","forma":"dospuntos","lemma":"bonitatem cito mutant","lemmaFolded":"bonitatem cito mutant","glosa":"Vitruve affirme que les greniers exposés à la course du soleil perdent rapidement la bonne qualité de ce qu’ils conservent. Bonitas désigne ici la qualité ou le bon état de conservation ; on n’ajoute pas de mécanisme moderne de dégradation que le texte ne mentionne pas. obsoniaque : obsonia désigne des provisions ou des aliments destinés à la consommation. Dans ce contexte, il suffit de traduire par « provisions » ou « aliments » sans limiter nécessairement le mot à la viande ou au poisson. I.4.3 Notes critiques (Appareil philologique et exégétique)","locus":"1.4.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p256-385","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":256,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=256","forma":"dospuntos","lemma":"Vaporibus fervidis eripit exsugendo","lemmaFolded":"uaporibus feruidis eripit exsugendo","glosa":"Traduit à tort par « sauve les vertus naturelles en s’élevant avec les vapeurs ». Philologiquement, eripere signifie « arracher » ou « priver de », et exsugendo (gérondif d’exsugere, « sucer, épuiser ») décrit l’extraction des sucs par la chaleur. Les vapeurs chaudes ne « sauvent » pas les vertus, mais les extraient et les dispersent dans l’air. naturales virtutes : on traduira de préférence par « qualités naturelles » ou « propriétés intrinsèques », afin d’éviter la connotation morale que le mot « vertus » peut prendre en français contemporain lorsqu’il s’agit de physique des matériaux. tinct","locus":"1.4.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p256-1364","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":256,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=256","forma":"dospuntos","lemma":"corpora","lemmaFolded":"corpora","glosa":"Bien que le terme se traduise littéralement par « les corps », dans ce contexte biologique et hygiéniste, il est plus approprié de le traduire par « les organismes » ou « les êtres vivants », puisque Vitruve analyse les réponses physiologiques des humains et des animaux à l’environnement.","locus":"1.4.1","grado":"verificado-por-lema-y-seccion","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p256-1664","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":256,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=256","forma":"dospuntos","lemma":"a refrigerationibus… in calidas","lemmaFolded":"a refrigerationibus… in calidas","glosa":"La traduction explicite la construction (« parce que les corps sont transférés du froid au chaud »). Le texte latin décrit un changement d’état brutal : des organismes façonnés par le froid (a refrigerationibus) sont déplacés ou exposés à des zones chaudes (in calidas [régions]).","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p256-1979","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":256,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=256","forma":"dospuntos","lemma":"non possunt durare sed dissolvuntur","lemmaFolded":"non possunt durare sed dissoluuntur","glosa":"Vitruve soutient, dans le cadre de sa physiologie antique, que les corps habitués au froid ne résistent pas au passage dans des régions chaudes et « se dissolvent » ou s’affaiblissent. Il n’est pas nécessaire d’attribuer au verbe une doctrine galénique précise ni de le traduire par des concepts modernes d’homéostasie.","locus":"1.4.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p256-2337","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":256,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=256","forma":"dospuntos","lemma":"non laborant inmutatione loci valetudinibus","lemmaFolded":"non laborant inmutatione loci ualetudinibus","glosa":"Il faut éviter la confusion grammaticale d’une version littérale (« ils ne subissent pas le changement de santé du lieu »). Le verbe laborare avec l’ablatif inmutatione signifie « souffrir à cause du changement », et valetudinibus (au pluriel affectif ou conditionnel) se réfère à l’état physique.","locus":"1.4.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p256-3174","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":256,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=256","forma":"dospuntos","lemma":"moenibus conlocandis","lemmaFolded":"moenibus conlocandis","glosa":"Conformément aux paragraphes précédents, « placer les murs » est","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.4.5","6.6.1"],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p257-1908","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":257,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=257","forma":"dospuntos","lemma":"sensu percipere","lemmaFolded":"sensu percipere","glosa":"« percevoir » ou « constater par les sens ». Vitruve invite le lecteur à observer les différences entre oiseaux, poissons et animaux terrestres à l’appui de son argument ; le passage n’est pas présenté pour autant comme une formulation de la « méthode scientifique » au sens moderne. in aeris impetum nituntur : on corrige ici la traduction automatique « soutenus par l’assaut de l’air ». Impetus désigne l’élan, le courant ou la poussée ; nitor exprime l’effort de s’appuyer, de se propulser ou de se frayer un passage.","locus":"1.4.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p257-2510","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":257,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=257","forma":"dospuntos","lemma":"oppido quam paulum","lemmaFolded":"oppido quam paulum","glosa":"Une version littérale omettrait la force de l’adverbe archaïque oppido (renforcé par quam), que Vitruve utilise pour souligner une extrême rareté. Il convient de le traduire par « extrêmement peu » ou « excessivement peu ».","locus":"1.4.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p257-2755","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":257,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=257","forma":"dospuntos","lemma":"facilius in umore perdurant","lemmaFolded":"facilius in umore perdurant","glosa":"Le verbe perdurare signifie « subsister », « rester » ou « durer », indiquant que l’affinité élémentaire leur permet de vivre en permanence dans le milieu aquatique. animam… relinquunt : anima peut désigner le souffle ou principe vital. Vitruve affirme que les poissons meurent lorsqu’ils sont retirés de l’eau ; la traduction n’ajoute pas une explication anatomique des branchies que le texte ne formule pas.","locus":"1.4.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p258-589","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":258,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=258","forma":"dospuntos","lemma":"diligentius quaeri oporteat","lemmaFolded":"diligentius quaeri oporteat","glosa":"Vitruve conclut qu’il faut rechercher avec davantage de soin les régions les plus tempérées lorsque l’on vise la salubrité de l’implantation urbaine. Le texte n’énumère pas ici un protocole moderne d’étude environnementale. in moenium conlocationibus : l’expression vulgaire « emplacement des murs » est de nouveau éradiquée. Techniquement et urbanistiquement, elle désigne le « tracé et l’emplacement des murs urbains » ou la délimitation du périmètre de la ville. I.4.9 Notes critiques (Appareil philologique et exégétique) veterem revocandam… rationem : une traduction littérale donne rationem com","locus":"1.4.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p258-1419","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":258,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=258","forma":"dospuntos","lemma":"maiores enim pecoribus","lemmaFolded":"maiores enim pecoribus","glosa":"Il faut éviter le contresens « les aînés du bétail sacrifié ». Maiores signifie « les ancêtres » ou « nos pères », et pecoribus immolatis est un ablatif absolu faisant référence aux têtes de bétail offertes en sacrifice rituel. iocinera / iocinerum : iocur désigne le foie. Vitruve présente l’examen répété de foies de bétail local comme un critère ancien pour juger la salubrité de l’eau et de la nourriture ; il n’est pas question ici d’un « laboratoire biologique » ni de toxines précisément identifiées.","locus":"1.4.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p258-1952","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":258,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=258","forma":"dospuntos","lemma":"livida et vitiosa","lemmaFolded":"liuida et uitiosa","glosa":"On peut traduire par « livides et viciés » ou « de couleur anormale et défectueux » ; le texte ne permet pas de diagnostiquer une maladie précise.","locus":"1.4.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p258-2119","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":258,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=258","forma":"dospuntos","lemma":"castra stativa","lemmaFolded":"castra statiua","glosa":"Une version littérale ne doit pas omettre l’adjectif stativa. Dans le génie militaire romain, ce terme ne désigne pas un camp quelconque, mais des « camps permanents » ou des casernes stables, dont la pérennité était aussi cruciale que celle d’une ville civile.","locus":"1.4.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p258-2398","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":258,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=258","forma":"dospuntos","lemma":"nascentem… aquae cibique copiam","lemmaFolded":"nascentem… aquae cibique copiam","glosa":"Nascentem copiam désigne l’« offre produite », c’està-dire les ressources issues de la terre elle-même. Commentaire historique — De architectura 1.4.9. Le passage associe sacrifice animal, observation des organes et choix du site. On peut le rapprocher de pratiques religieuses et médicales romaines, mais Vitruve le présente surtout comme une procédure traditionnelle d’évaluation de la salubrité. Il ne faut pas en reconstruire un « protocole scientifique » moderne, une analyse toxicologique ou une règle militaire obligatoire. Passage I.4.10 : l’exemple crétois sur les pâturages, le bétail et la","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p259-692","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":259,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=259","forma":"dospuntos","lemma":"Gnoson et Gortynam","lemmaFolded":"gnoson et gortynam","glosa":"Vitruve situe l’exemple entre Cnossos et Gortyne, de part et d’autre du Pothereus. Le récit relève de l’observation géographique et médicale antique ; il n’est pas décrit comme une expérience à « groupe témoin » au sens moderne. splenem / lienes : les deux termes désignent la rate dans le passage. La traduction évite d’ajouter une théorie humorale spécifique que Vitruve ne développe pas ici. curant lienosos : lienosi désigne les personnes souffrant d’affections de la rate. Le passage ne permetpasde préciserundiagnosticmodernenid’identifiercetteaffectionàuneautremaladie particulière. ἄσπληνον :","locus":"1.4.10","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p259-2167","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":259,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=259","forma":"dospuntos","lemma":"inconsueta salsitudine necantur","lemmaFolded":"inconsueta salsitudine necantur","glosa":"Vitruve affirme que les êtres arrivant des eaux supérieures meurent sous l’effet d’une salinité inhabituelle pour eux. On évite de traduire cette explication antique par le concept moderne de « choc osmotique ». Ravenne,","locus":"1.4.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p260-92","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":260,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=260","forma":"dospuntos","lemma":"uti Pomptinae","lemmaFolded":"uti pomptinae","glosa":"Vitruve cite les marais pontins comme exemple de zones humides stagnantes sans exutoire par rivière ou fossé. La note s’en tient à leur fonction dans l’argument et ne les présente pas comme le « plus grand défi » de l’ingénierie italienne.","locus":"1.4.12","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p260-348","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":260,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=260","forma":"dospuntos","lemma":"stando putescunt","lemmaFolded":"stando putescunt","glosa":"« debout, ils pourrissent ». Le verbe stare a ici la valeur technique de « stagner » (eau qui ne coule pas).","locus":"1.4.12","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p260-778","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":260,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=260","forma":"dospuntos","lemma":"Hostilium","lemmaFolded":"hostilium","glosa":"Vitruve nomme un Marcus Hostilius, mais son identification biographique précise demeure incertaine. La présente édition ne l’identifie pas à Marcus Hostilius Tubulus et ne lui attribue pas une magistrature déterminée sans preuve indépendante. areas divisit : areas désigne des parcelles ou terrains à bâtir. Vitruve affirme qu’Hostilius les divisa et les transmit aux habitants ; le passage n’indique pas à lui seul que la nouvelle ville adopta un plan orthogonal.","locus":"1.4.12","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p260-1255","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":260,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=260","forma":"dospuntos","lemma":"nummo sestertio… mancipio dedit","lemmaFolded":"nummo sestertio… mancipio dedit","glosa":"Vitruve affirme qu’Hostilius transmit à chaque citoyen une parcelle par mancipatio pour un sesterce. La somme a un caractère nominal dans le récit ; la note n’en reconstruit pas davantage les modalités juridiques. APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — I.4.1–12. Le chapitre a été collationné avec Krohn (1912) et l’édition Budé de Philippe Fleury. La structure générale du texte est stable, mais plusieurs points demandent de la prudence : en I.4.1 moenia renvoie à l’enceinte urbaine et non au seul mur matériel ; spiritus bestiarum palustrium appartient à une explication environnementale antique de la","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.1","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Bude","nombre":"Budé (Les Belles Lettres)","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Fleury","nombre":"Fleury","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p269-686","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":269,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=269","forma":"dospuntos","lemma":"lateribus apertis","lemmaFolded":"lateribus apertis","glosa":"« flancs découverts ». La saillie des tours permet d’atteindre latéralement les assaillants qui s’approchent du mur. La note s’en tient à ce sens tactique immédiat. itinera… non sint directa sed scaeva48 : Il serait erroné de traduire scaeva par « accidenté ». Scaevus signifie « oblique », « dévié vers la gauche » ou « biaisé ». Vitruve introduit ici une règle classique de la tactique de siège : forcer l’ennemi à s’approcher en tournant à gauche.","locus":"1.5.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p269-1157","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":269,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=269","forma":"dospuntos","lemma":"erit tectum","lemmaFolded":"erit tectum","glosa":"Il faut éviter la confusion lexicale notable qui consiste à traduire scuto (bouclier) par « toit » (tectum étant ici le participe du verbe tegere, protéger). Puisque les soldats romains ethellénistiquesportaientlebouclier(scutum)surleurbrasgauche,leurflanc droit était complètement exposé. Si l’itinéraire les obligeait à marcher le flanc droit exposé vers le mur, les défenseurs pouvaient facilement les cribler de flèches. circinationibus : le terme renvoie au parcours ou au circuit de l’enceinte. Vitruve l’oppose aux plans à angles saillants ; il n’impose pas nécessairement une ville parfaiteme","locus":"1.5.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p269-1835","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":269,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=269","forma":"dospuntos","lemma":"angulus magis hostem tuetur quam civem","lemmaFolded":"angulus magis hostem tuetur quam ciuem","glosa":"Vitruve estime qu’un angle saillant peut offrir à l’assaillant un point de protection qui rend la défense plus difficile. On évite d’y projeter une théorie géométrique moderne des « angles morts ». I.5.3 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) « Armati homines… praeterire possint » : Vitruve définit l’épaisseur minimale du parapet ou du chemin de ronde non pas en unités de mesure abstraites (pieds ou coudées), mais selon un critère de fonctionnalité logistique militaire. La largeur idéale doit garantir la libre circulation bidirectionnelle et simultanée des sentinelles lourdement arm","locus":"1.5.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p269-2820","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":269,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=269","forma":"dospuntos","lemma":"quemadmodum fibulis","lemmaFolded":"quemadmodum fibulis","glosa":"« comme au moyen de crampons ou de clés ». L’image explique la fonction de liaison transversale entre les deux parements ; elle ne permet pas d’imposer un type 48Scaeva désigne un accès dévié ou oblique. L’explication de Vitruve suppose le bouclier porté au bras gauche: le côté droit de l’assaillant reste davantage exposé lorsqu’il approche de la muraille.","locus":"1.5.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p271-86","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":271,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=271","forma":"dospuntos","lemma":"non in omnibus locis… nisi quibus","lemmaFolded":"non in omnibus locis… nisi quibus","glosa":"Vitruve limite l’agger à certaines situations topographiques. La note conserve ce principe d’adaptation au site sans le transformer en théorie moderne d’optimisation des terrassements.","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p271-307","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":271,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=271","forma":"dospuntos","lemma":"plano pede","lemmaFolded":"plano pede","glosa":"« de plain-pied » ou « par un terrain praticable sans dénivellation importante ». L’expression décrit une condition d’accès de l’assaillant ; elle ne fixe pas une cote topographique précise par rapport au sommet de la muraille. intra alveum fossae : les fondations doivent descendre dans le lit ou le fond excavé du fossé. La prescription augmente la profondeur constructive et défensive ; on n’y ajoute pas d’explication géotechnique moderne. ut opus terrenum facile sustineatur : l’ouvrage doit être disposé de manière à soutenir convenablement la masse de terre. La phrase peut être rapportée à la","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.5.6","10.13.3","6.8.1","7.1.1","7.4.1"],"seccion":"1.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p271-1309","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":271,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=271","forma":"dospuntos","lemma":"serrae dentes","lemmaFolded":"serrae dentes","glosa":"Vitruve compare la disposition des murs transversaux à un peigne ou aux dents d’une scie. L’image décrit la géométrie du compartimentage intérieur, sans qu’il soit nécessaire de l’assimiler à une typologie moderne de contreforts.","locus":"1.5.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p271-1555","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":271,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=271","forma":"dospuntos","lemma":"oneris terreni magnitudo distributa in parvas partes","lemmaFolded":"oneris terreni magnitudo distributa in paruas partes","glosa":"Vitruve explique que la masse du remblai, divisée en compartiments plus petits, agit moins directement sur l’ensemble de la substructure. On conserve ce raisonnement constructif sans le reformuler comme une théorie mathématique moderne de poussée des terres.","locus":"1.5.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p271-1869","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":271,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=271","forma":"dospuntos","lemma":"extrudere muri substructiones","lemmaFolded":"extrudere muri substructiones","glosa":"« pousser vers l’extérieur » ou « déplacer les substructures du mur ». Le mot décrit le risque que Vitruve attribue au poids du remblai. I.5.8 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) « non est praefiniendum… copias » : Vitruve énonce ici le principe d’autarcie matérielle, ou d’adaptation à l’environnement géologique. L’architecte et l’ingénieur romains ne doivent pas imposer un projet théorique abstrait, mais plutôt évaluer de manière critique les ressources de la carrière et des gisements locaux (copiae). Les contraintes économiques liées aux transports dans le monde antique rendaie","locus":"1.5.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p272-228","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":272,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=272","forma":"dospuntos","lemma":"Babylone… liquido bitumine pro calce et harena","lemmaFolded":"babylone… liquido bitumine pro calce et harena","glosa":"Vitruve cite Babylone comme exemple de construction en brique cuite avec du bitume liquide employé à la place du mélange de chaux et de sable. La note s’en tient au témoignage du traité sans ajouter de causes géologiques non documentées dans ce passage. APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — I.5. Le chapitre a été collationné avec Krohn et avec l’organisation et le commentaire de l’édition Budé de Philippe Fleury. En I.5.1, la constitution critique moderne marque comme problématiques [erit] et [moenium conlocandorum explicatio] et donne marinae subvectionis habuerit là où d’autres traditions et nor","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.5.1","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Bude","nombre":"Budé (Les Belles Lettres)","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Fleury","nombre":"Fleury","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p285-2814","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":285,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=285","forma":"dospuntos","lemma":"arearum divisiones platearumque et angiportorum","lemmaFolded":"arearum diuisiones platearumque et angiportorum","glosa":"Vitruve distingue le partage des areae","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p286-453","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":286,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=286","forma":"dospuntos","lemma":"Septentrio","lemmaFolded":"septentrio","glosa":"Vitruve attribue des effets différents à ces vents dans l’exemple de Mytilène. La note conserve la physiologie environnementale antique du passage sans identifier automatiquement chaque vent à une doctrine hippocratique précise que Vitruve ne cite pas ici.","locus":"1.6.1","grado":"verificado-por-lema-y-seccion","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p286-723","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":286,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=286","forma":"dospuntos","lemma":"Mytilenae… sed positum non prudenter","lemmaFolded":"mytilenae… sed positum non prudenter","glosa":"Vitruve loue la construction et l’élégance de Mytilène mais critique son implantation par rapport aux vents. L’exemple illustre son argument sur la salubrité et l’orientation urbaine ; il n’est pas nécessaire de le qualifier d’« erreur bioclimatique ». I.6.2 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve)","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p286-1071","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":286,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=286","forma":"dospuntos","lemma":"aeris fluens unda","lemmaFolded":"aeris fluens unda","glosa":"« onde » ou courant d’air en mouvement. L’image est physique et descriptive ; elle ne constitue pas une formulation rigoureuse de dynamique des fluides au sens moderne.","locus":"1.6.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p286-1260","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":286,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=286","forma":"dospuntos","lemma":"cum fervor offendit umorem","lemmaFolded":"cum feruor offendit umorem","glosa":"Vitruve explique la naissance du vent par la rencontre de la chaleur et de l’humidité dans le cadre de sa physique antique. On évite de qualifier le passage de « thermodynamique ». artificiosis rerum inventionibus : les inventions techniques permettent, selon Vitruve, d’inférer certains principes cachés de la nature. Il s’agit d’une analogie expérimentale, mais non d’un « modèle de laboratoire » au sens méthodologique moderne. punctum angustissimum… vehementem flatum : la sphère possède une ouverture très étroite et, lorsque l’eau bout, un souffle puissant en sort. Une explication moderne peut","locus":"1.6.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p286-2351","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":286,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=286","forma":"dospuntos","lemma":"temperaturam","lemmaFolded":"temperaturam","glosa":"Vitruve présuppose une thérapeutique antique fondée sur des qualités et traitements opposés ; temperatura renvoie ici à une combinaison ou un équilibre approprié, non à une mesure numérique moderne de température. Le passage s’inscrit dans une tradition médico-environnementale grecque sans citer explicitement un traité hippocratique déterminé. gravitudo arteriace, tussis, pleuritis, pthisis, sanguinis eiectio : liste d’affections exprimées dans un vocabulaire médical antique. Certaines peuvent être rapprochées du coryza, d’affections de la gorge ou de la trachée, de la toux, de la pleurésie, d","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["2.5.1","4.4.3","6.1.3","6.1.6","7.9.1","8.praef.2"],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p287-30","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=287","forma":"dospuntos","lemma":"non detractionibus sed adiectionibus","lemmaFolded":"non detractionibus sed adiectionibus","glosa":"Vitruve distingue des maladies qui, selon la thérapeutique antique, requièrent des « additions » plutôt que des « soustractions ». La note conserve cette opposition sans la transformer en doctrine galénique pleinement développée.","locus":"1.6.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p287-299","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=287","forma":"dospuntos","lemma":"aer agitatus… detrahit sucum","lemmaFolded":"aer agitatus… detrahit sucum","glosa":"Vitruve affirme que l’air agité par les vents devient plus ténu et retire de la substance aux corps malades. Il s’agit d’une explication physiologique antique ; on ne la traduit pas en termes modernes de déshydratation ou de dessiccation des muqueuses.","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p287-583","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=287","forma":"dospuntos","lemma":"lenis et crassus aer","lemmaFolded":"lenis et crassus aer","glosa":"« air doux et dense ». Vitruve l’oppose à l’air agité par les vents et lui attribue un effet réparateur sur certains malades. Cette affirmation est conservée comme élément de sa physiologie environnementale antique. I.6.4 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) oriente / occidente aequinoctiali : expressions qui désignent l’est et l’ouest équinoxiaux, c’est-àdire les points de l’horizon associés au lever et au coucher du Soleil aux équinoxes.","locus":"1.6.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p287-1063","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=287","forma":"dospuntos","lemma":"Andronicus Cyrrestes","lemmaFolded":"andronicus cyrrestes","glosa":"Andronicus de Cyrrhus, associé à la tour octogonale d’Athènes. Son activité est généralement placée à l’époque hellénistique tardive ; la présente édition évite de préciser sa biographie au-delà de ce que permettent les sources.","locus":"1.6.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p287-1315","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=287","forma":"dospuntos","lemma":"imagines excalptas contra suos flatus","lemmaFolded":"imagines excalptas contra suos flatus","glosa":"Vitruve décrit des reliefs représentant les vents et disposés en correspondance avec les directions d’où ils soufflent. Les reliefs conservés fournissent un important contrôle monumental du passage. metam marmoream : élément ou couronnement de marbre supportant le dispositif sommital. On évite de l’identifier sans réserve à une meta de cirque ou d’en reconstruire la forme exacte au-delà de ce qu’autorisent le texte et le monument.","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p287-1790","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=287","forma":"dospuntos","lemma":"Tritonem aereum… indicem virgam","lemmaFolded":"tritonem aereum… indicem uirgam","glosa":"Vitruve décrit un Triton de bronze mobile, muni d’une baguette indicatrice, qui signalait la figure du vent en train de souffler. Il peut être compris comme une girouette antique sans qu’il soit nécessaire d’en faire le « premier » exemple absolu de ce type d’instrument. I.6.5 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) oriente / occidente hiberno : il s’agit des secteurs de l’horizon liés au lever et au coucher hivernaux. Dans le système à huit vents, ils contribuent à situer Eurus et Africus entre les directions principales. Eurus / Africus / Caurus / Aquilo :","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p287-2574","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":287,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=287","forma":"dospuntos","lemma":"Eurus","lemmaFolded":"eurus","glosa":"Vent du sud-est, situé entre l’est (Solanus) et le sud (Auster). Africus : vent du secteur sud-ouest, entre Auster et Favonius. Le passage ne l’explique pas par une trajectoire météorologique depuis la province romaine d’Afrique. Caurus / Corus : vent du secteur nord-ouest, entre Favonius et Septentrio. Vitruve observe simplement que beaucoup l’appellent Corus.","locus":"1.6.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p288-206","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":288,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=288","forma":"dospuntos","lemma":"numerus et nomina et partes","lemmaFolded":"numerus et nomina et partes","glosa":"Vitruve résume que le système permet d’identifier le nombre des vents, leurs noms et les régions d’où ils soufflent. Il ne s’agit pas d’une « triade taxonomique » de l’urbanisme scientifique.","locus":"1.6.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p288-428","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":288,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=288","forma":"dospuntos","lemma":"sic erit ratiocinandum","lemmaFolded":"sic erit ratiocinandum","glosa":"« ainsi faudra-t-il procéder/calculer ». La formule introduit la construction géométrique au gnomon et au compas ; elle n’implique pas à elle seule une doctrine mathématique plus large. I.6.6 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) ad libellam / amussium : le passage exige une surface horizontale de référence. Amussium désigne ici une pièce ou un plan de contrôle en marbre ; libella, l’instrument ou le procédé de nivellement. Le texte ne précise ni que l’amussium soit un disque circulaire ni que la libella soit nécessairement un niveau à eau. gnomon / σκιαθήρας : le gnomon est la piè","locus":"1.6.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p288-1273","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":288,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=288","forma":"dospuntos","lemma":"antemeridiana circiter hora quinta","lemmaFolded":"antemeridiana circiter hora quinta","glosa":"« environ vers la cinquième heure avant midi » dans le système antique des heures saisonnières. Son équivalence avec une heure moderne varie selon la saison et la latitude ; elle ne peut être fixée automatiquement à 11 h. circino diducto / linea rotundationis : le compas est ouvert à la longueur de l’ombre matinale et une circonférence est tracée depuis le centre. Le second point est obtenu lorsque l’ombre de l’aprèsmidi atteint à nouveau cette même circonférence. parem antemeridianae umbrae postmeridianam : le procédé utilise deux ombres de même longueur, l’une avant et l’autre après midi, af","locus":"1.6.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p288-2567","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":288,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=288","forma":"dospuntos","lemma":"sexta decima pars… octavae partis designatio","lemmaFolded":"sexta decima pars… octauae partis designatio","glosa":"Vitruve emploie une subdivision de la circonférence pour obtenir finalement huit régions égales de vent. Il est préférable d’expliquer la construction sans imposer une notation angulaire moderne que le texte n’utilise pas. per angulos inter duas ventorum regiones : les voies doivent suivre les lignes situées entre deux régions de vent et non être orientées directement vers le centre de l’une d’elles. C’est l’application urbaine immédiate du tracé.","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p289-1116","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":289,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=289","forma":"dospuntos","lemma":"frangantur repulsique dissipentur","lemmaFolded":"frangantur repulsique dissipentur","glosa":"Vitruve attend que les courants, en rencontrant les angles des îlots, soient déviés, perdent leur continuité et se dispersent. La note conserve cette observation pratique sans en faire une théorie moderne de la turbulence. I.6.9 Note textuelle [F] — I.6.9. Rose (1899) conserve la quantité au moyen d’une notation numérale surlignée ; la traduction la développe en 31 500 000 pas. La présente édition maintient la référence à Ératosthène sans reconstruire ici l’ensemble de la procédure historique de sa mesure ni imposer une valeur moderne unique au stade antique.","locus":"1.6.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p289-1718","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":289,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=289","forma":"dospuntos","lemma":"ducentorum quinquaginta duum milium stadium","lemmaFolded":"ducentorum quinquaginta duum milium stadium","glosa":"Vitruve transmet le chiffre de 252 000 stades. La longueur exacte du stade employé par Ératosthène demeure discutée ; la note évite donc une conversion en kilomètres d’une précision trompeuse. quae fiunt passus trecenties et decies quinquies centena milia : l’expression (CCCXV dans la notation de Rose) représente 31 500 000 pas. La traduction développe cette quantité afin d’éviter une lecture fautive comme 315 000 ; elle n’en déduit pas une conversion métrique moderne certaine.","locus":"1.6.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p289-2247","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":289,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=289","forma":"dospuntos","lemma":"huius autem octava pars","lemmaFolded":"huius autem octaua pars","glosa":"Vitruve prend un huitième de la grandeur précédente pour montrer que chaque grande région de vent couvre un espace considérable. L’opération soutient son argumentsurladiversitédesnomslocaux ;ellenedéfinitpasunelargeurphysiqueexacted’un« front éolien » sur l’équateur. inclinationibus et recessionibus : déviations, inflexions ou retours du souffle au cours de son déplacement sur une vaste région. Vitruve s’en sert pour expliquer la multiplicité des noms locaux sans formuler une théorie météorologique moderne. I.6.11 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve)","locus":"1.6.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p290-538","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":290,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=290","forma":"dospuntos","lemma":"εὖρος… αὔριον","lemmaFolded":"ευρος… αυριον","glosa":"Vitruve propose un rapprochement verbal entre les brises matinales, le nom du vent Eurus et le terme grec désignant le lendemain. La note indique qu’il s’agit d’une explication étymologique ancienne sans ajouter une reconstruction indo-européenne inutile au commentaire.","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p290-825","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":290,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=290","forma":"dospuntos","lemma":"Sunt autem nonnulli qui negant Eratosthenem","lemmaFolded":"sunt autem nonnulli qui negant eratosthenem","glosa":"Vitruve reconnaît que l’exactitude de la mesure d’Ératosthène était contestée. Le passage ne nomme pas ces critiques ; la présente édition n’attribue donc pas l’objection à Posidonius, Hipparque ou un autre auteur sans source précise.","locus":"1.6.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p290-1106","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":290,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=290","forma":"dospuntos","lemma":"non potest nostra scriptura non veras habere terminationes","lemmaFolded":"non potest nostra scriptura non ueras habere terminationes","glosa":"Vitruve soutient que, que la mesure globale d’Ératosthène soit exacte ou non, son exposé peut conserver une délimitation valable des régions d’origine des vents. La phrase ne proclame pas la méthode urbaine « mathématiquement infaillible ». I.6.12 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) in extremo volumine formas / σχήματα :lepassageattestequeletraitérenvoyaitàdeuxfigures complémentaires. « À la fin du volume » ne permet pas de reconstruire avec certitude la forme matérielle de l’exemplaire original ni d’identifier les diagrammes des éditions modernes comme des copies de dessins auto","locus":"1.6.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p291-88","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":291,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=291","forma":"dospuntos","lemma":"totius rotundationis sumenda est pars XVI","lemmaFolded":"totius rotundationis sumenda est pars xui","glosa":"Vitruve demande de prendre au compas une seizième partie du contour afin de marquer des points de part et d’autre des extrémités nord et sud. La note évite de convertir le procédé en notation angulaire moderne absente du texte. ab G ad K et ab H ad I per centrum : les lignes G–K et H–I passent par le centre et contribuent à la division de la circonférence en régions de vent. reliquae partes dividendae sunt : les parties restantes à l’est et à l’ouest sont subdivisées de manière équivalente afin d’obtenir huit régions égales. in singulis angulis octagoni : les lettres G, H, N, O, K, I, L et M i","locus":"1.6.13","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p294-328","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":294,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=294","forma":"dospuntos","lemma":"haruspicibus disciplinarum scripturis","lemmaFolded":"haruspicibus disciplinarum scripturis","glosa":"Vitruve attribue la prescription aux écrits doctrinaux des haruspices étrusques. Le passage n’identifie aucun livre précis de ce corpus et ne décrit pas ici l’ensemble du rituel étrusque de fondation urbaine. 57 APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — I.7. Krohn imprime en I.7.1 sin autem mediterraneo, tandis que d’autres constitutions donnent mediterranea ; les deux formes appartiennent à une zone de transmission instable. En I.7.2,","locus":"1.7.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.7.1","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p294-2298","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":294,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=294","forma":"dospuntos","lemma":"Iovi et Iunoni et Minervae in excelsissimo loco","lemmaFolded":"ioui et iunoni et mineruae in excelsissimo loco","glosa":"Vitruve prescrit un emplacement élevé d’où l’on puisse voir une grande partie des murailles. Le rapprochement avec la triade capitoline est pertinent pour la réception romaine, mais le passage ne transforme pas les divinités en « sentinelles » ni le temple en ouvrage défensif. Répartition des sanctuaires en I.7.1 : Vitruve associe plusieurs divinités à des lieux urbains déterminés. La présente édition conserve ces prescriptions sans en faire une théorie exhaustive de zonage socio-économique. Mercure,","locus":"1.7.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.7.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p295-444","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":295,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=295","forma":"dospuntos","lemma":"Etruscis haruspicibus… extra murum","lemmaFolded":"etruscis haruspicibus… extra murum","glosa":"Vitruve présente l’emplacement extra-muros des sanctuaires de Vénus, Vulcain et Mars comme une prescription attribuée aux haruspices étrusques. Les raisons qui suivent sont celles du texte : contenir la veneria libido dans la ville, éloigner rituellement la force de Vulcain et prévenir l’armigera dissensio entre citoyens. Veneris, Volcani,","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.7.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p295-823","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":295,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=295","forma":"dospuntos","lemma":"Martis fana","lemmaFolded":"martis fana","glosa":"Vénus : Vitruve justifie l’emplacement extra-muros par le souhait que la veneria libido ne devienne pas habituelle chez les jeunes gens et les mères de famille. Il s’agit de sa rationalisation morale et religieuse antique, non d’une politique explicitement dirigée contre la prostitution. Vulcain : Vitruve relie son culte extra-muros à l’espoir rituel d’écarter des bâtiments la force destructrice du feu et la crainte des incendies. Mars :Vitruveaffirmequ’unsanctuairedeMarssituéhorsdesmurscontribue,danssalogique religieuse, à éviter la discorde armée entre citoyens et à protéger la ville contre ","locus":"1.7.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.7.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p295-1798","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":295,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=295","forma":"dospuntos","lemma":"Cereri extra urbem loco…","lemmaFolded":"cereri extra urbem loco…","glosa":"Vitruve prescrit un sanctuaire extra-muros et exige que le lieu soit maintenu religieusement, avec pureté et mœurs saintes. Le texte ne mentionne ici ni les mystères d’Éleusis, ni les Thesmophories, ni une obligation explicite de secret rituel comme cause de cet emplacement. ad sacrificiorum rationes : les parcelles des autres temples doivent être adaptées aux exigences de leurs sacrifices. Vitruve ne développe pas ici une typologie attribuant automatiquement fosses aux divinités chthoniennes, hauteurs aux divinités célestes ou grandes esplanades aux sacrifices nombreux.","locus":"1.7.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.7.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p295-2403","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":295,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=295","forma":"dospuntos","lemma":"de materiae copiis… quibus sint virtutibus","lemmaFolded":"de materiae copiis… quibus sint uirtutibus","glosa":"Vitruve explique l’ordre de son traité : le Livre II examinera d’abord les matériaux nécessaires à la construction, leurs propriétés et leurs usages. Le passage n’oppose pas une « beauté idéale » à une science moderne des matériaux. commensus… et genera singula symmetriarum : l’auteur annonce l’examen ultérieur des mesures, des ordres et des différents systèmes de symmetria. La note conserve ce sens programmatique sans réduire les Livres III et IV à une codification exhaustive de « proportions harmoniques ». La Préface du Livre II (II.Pr.1), l’un des passages littéraires et anecdotiques les pl","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.7.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p302-1874","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":302,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=302","forma":"dospuntos","lemma":"transmarinis subvectionibus","lemmaFolded":"transmarinis subuectionibus","glosa":"Alexandre demande s’il existe des champs capables de soutenir la ville par un approvisionnement en grain. Apprenant qu’elle dépendrait de transports maritimes, il juge le site inadéquat. La note n’assimile pas frumentaria ratio à une institution romaine déterminée et n’ajoute pas de scénarios militaires absents du passage. 6 Alexandriam constituere : dans le récit de Vitruve, Alexandre ordonne à Dinocrate d’établir Alexandrie après avoir reconnu un port naturellement protégé, un bon emporium, des terres céréalières et les avantages du Nil. La participation historique exacte de Dinocrate à la p","locus":"2.praef.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.7.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p303-929","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":303,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=303","forma":"dospuntos","lemma":"ludi","lemmaFolded":"ludi","glosa":"Dinocrate tente d’abord d’accéder au roi par des lettres de recommandation et des membres importants de la cour ; jugeant que la présentation tarde trop, il choisit une stratégie directe. Le texte ne suffit pas à reconstruire une critique générale d’une « bureaucratie » de cour. naturae muneribus confisus /","locus":"2.praef.1","grado":"verificado-por-lema-y-seccion","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p303-1245","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":303,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=303","forma":"dospuntos","lemma":"oleo corpus perunxit","lemmaFolded":"oleo corpus perunxit","glosa":"Vitruve souligne la taille, l’apparence et la dignité corporelle de Dinocrate. L’onction d’huile appartient à la mise en scène décrite par le récit ; il n’est pas nécessaire de lui attribuer une intention esthétique plus précise. populea fronde / pelle leonina / clavam tenens : la peau de lion et la massue évoquent clairement l’iconographie d’Héraclès. La couronne de peuplier complète l’apparence extraordinaire décrite par Vitruve. La note s’en tient à cette évocation visuelle.","locus":"2.praef.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p303-1751","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":303,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=303","forma":"dospuntos","lemma":"contra tribunal regis ius dicentis","lemmaFolded":"contra tribunal regis ius dicentis","glosa":"Dinocrate se présente devant le lieu où le roi rend la justice. Le geste lui permet d’être directement remarqué par Alexandre ; le texte ne dit pas qu’il ait violé un dispositif de sécurité ou interrompu un rite politique. II, praef. 2 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) Novitas populum cum avertisset : novitas exprime l’étrangeté ou la nouveauté qui détourne l’attention de la foule vers Dinocrate. L’effet narratif est immédiat : le roi le voit et l’autorise à s’approcher. cogitationes et formas : traduction prudente par « idées et dessins/formes ». Le passage ne permet pas de dé","locus":"2.praef.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p303-2498","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":303,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=303","forma":"dospuntos","lemma":"Athon montem in statuae virilis figuram","lemmaFolded":"athon montem in statuae uirilis figuram","glosa":"Vitruve attribue à Dinocrate le projet de donner au mont Athos la forme d’une figure masculine. Il s’agit d’un projet colossal appliqué au paysage, mais on évite l’étiquette moderne de « land art » et l’affirmation que la figure représentait nécessairement Alexandre.","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p304-1371","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":304,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=304","forma":"dospuntos","lemma":"formationem probandam… locum inprobandum","lemmaFolded":"formationem probandam… locum inprobandum","glosa":"Alexandre distingue la qualité de la conception de l’inadéquation du site. Le contraste soutient l’idée qu’un bon projet doit être compatible avec les conditions matérielles de l’implantation. II, praef. 4 Notes critiques (Explication du texte de Vitruve) portum naturaliter tutum /","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p304-1697","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":304,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=304","forma":"dospuntos","lemma":"emporium egregium","lemmaFolded":"emporium egregium","glosa":"Vitruve énumère les avantages qui, dans son récit, distinguent le site égyptien du projet de l’Athos : port protégé, échanges commerciaux, terres céréalières et Nil. La note n’extrapole pas cette liste en description complète du système portuaire alexandrin. campos… frumentarios / Nili magnas utilitates : le texte oppose l’insuffisance alimentaire de l’Athos à l’abondance agricole et aux avantages fluviaux de l’Égypte. On évite de traduire cette opposition au moyen du concept moderne de « souveraineté alimentaire ».","locus":"2.praef.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p304-2239","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":304,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=304","forma":"dospuntos","lemma":"a facie dignitateque corporis","lemmaFolded":"a facie dignitateque corporis","glosa":"Vitruve attribue explicitement une part de la renommée de Dinocrate à son apparence et à la dignité de sa personne. Cette remarque prépare le contraste autobiographique qui suit. Mihi autem… faciem deformavit aetas,","locus":"2.praef.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p304-2487","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":304,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=304","forma":"dospuntos","lemma":"valetudo detraxit vires","lemmaFolded":"ualetudo detraxit uires","glosa":"Vitruve oppose sa propre stature, son âge et sa santé aux dons physiques de Dinocrate. On peut lire cette opposition comme une stratégie d’autoreprésentation, mais le passage ne permet ni d’établir son âge exact ni de diagnostiquer une maladie.","locus":"2.praef.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p304-2758","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":304,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=304","forma":"dospuntos","lemma":"per auxilia scientiae scriptaque","lemmaFolded":"per auxilia scientiae scriptaque","glosa":"Vitruve déclare espérer parvenir à la recommandation grâce au savoir et à ses écrits. Cette opposition avec les dons naturels de Dinocrate suffit à expliquer la","locus":"2.praef.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p316-274","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":316,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=316","forma":"dospuntos","lemma":"hominum congressu","lemmaFolded":"hominum congressu","glosa":"Vitruve décrit une masse dense d’arbres dont les branches, agitées par les tempêtes et les vents, produisent du feu en se frottant ; la chaleur attire ensuite les êtres humains et favorise leur réunion. Il s’agit d’un récit antique sur les origines de la vie sociale et technique. Note — II.1.2. Vitruve poursuit son récit en reliant le rassemblement humain à la posture droite, aux capacités manuelles et à l’observation de solutions constructives. Il mentionne des abris de feuillage, des cavités creusées et des constructions de boue et de brindilles inspirées, entre autres, des nids d’hirondelle","locus":"2.1.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p317-1857","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":317,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=317","forma":"dospuntos","lemma":"sermones procreaverunt","lemmaFolded":"sermones procreauerunt","glosa":"Vitruve explique la formation du langage par des voix diverses et par l’usage partagé de noms attribués aux choses. Le passage peut être rapproché de théories antiques du langage, mais il n’est pas qualifié ici de « cratylien-épicurien » sans démonstration spécifique. Voix initiales : les humains produisent des sons différents et commencent, par l’usage commun, à les associer aux objets et aux actions. Convention et habitude : les dénominations se stabilisent progressivement par l’usage partagé au sein du groupe. Langagecommun :larépétitionetl’accordpermettentlaformationdeformesdecommunication","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p317-2582","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":317,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=317","forma":"dospuntos","lemma":"non proni sed erecti","lemmaFolded":"non proni sed erecti","glosa":"Vitruve présente la posture droite comme un avantage naturel permettant de contempler le monde et les astres et, avec les mains et les articulations,","locus":"2.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p318-491","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":318,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=318","forma":"dospuntos","lemma":"hirundinum nidos… imitantes","lemmaFolded":"hirundinum nidos… imitantes","glosa":"Vitruve affirme que certains humains imitèrent les nids et constructions des hirondelles au moyen de boue et de petites branches. L’exemple documente l’imitation de formes naturelles dans son récit de l’origine de la construction sans devenir une théorie zoologique générale. observantes aliena tecta / adicientes suis cogitationibus : l’observation des constructions d’autrui et l’ajout d’idées nouvelles permettent, selon Vitruve, une amélioration progressive des habitations. Observation et transmission : les membres du groupe apprennent en voyant les solutions construites par les autres.","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p319-2760","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":319,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=319","forma":"dospuntos","lemma":"Massiliae… subacta cum paleis terra","lemmaFolded":"massiliae… subacta cum paleis terra","glosa":"Vitruve mentionne à Marseille des couvertures sans tuiles faites de terre travaillée ou pétrie avec de la paille. « Terre battue » ou « pisé » seraient","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p320-139","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":320,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=320","forma":"dospuntos","lemma":"Romuli casa","lemmaFolded":"romuli casa","glosa":"La cabane de Romulus (casa Romuli)étaitunlieusacréàRome,délibérément préservé dans son aspect primitif — paille et bois — pour commémorer la fondation austère de la ville, en contraste avec l’opulence de l’époque impériale. II.1.6 Notes sur le texte tritiores manus : tritiores exprime ici des mains rendues plus exercées par l’usage répété. L’image relève de l’habitude et de la pratique ; il n’est pas nécessaire d’y projeter une théorie moderne de la motricité ou du raffinement gestuel. studiosiores fabros : le passage marque une différenciation des compétences : ceux qui s’appliquaient davanta","locus":"2.1.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p320-954","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":320,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=320","forma":"dospuntos","lemma":"cogitationibus et consiliis","lemmaFolded":"cogitationibus et consiliis","glosa":"Vitruve établit ici une distinction hiérarchique entre la nature animale (dotée de sens) et la nature humaine (dotée de raison réflexive et de planification stratégique). mansuetam humanitatem : l’expression oppose la vie fera agrestisque à une humanitas rendue mansueta, c’est-à-dire policée ou adoucie. Elle appartient au vocabulaire moral et culturel romain de la civilisation ; elle ne doit pas être réduite à un modèle linéaire moderne du progrès. II.1.7 Notes sur le texte prospicientes maioribus cogitationibus : prospicere exprime ici le fait de porter la pensée plus loin, vers des conceptio","locus":"2.1.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p320-1729","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":320,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=320","forma":"dospuntos","lemma":"domos fundatas","lemmaFolded":"domos fundatas","glosa":"Vitruve marque une étape technique fondamentale : l’introduction des fondations (fundata). L’architecture civilisée commence lorsque la construction devient permanente, stable et technologiquement complexe (utilisation de la pierre et de la brique).","locus":"2.1.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p320-1996","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":320,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=320","forma":"dospuntos","lemma":"e vagantibus iudiciis… ad certas symmetriarum rationes","lemmaFolded":"e uagantibus iudiciis… ad certas symmetriarum rationes","glosa":"C’est là le cœur de la philosophie vitruvienne : le passage d’une approche empirique et incertaine par essais et erreurs à un système normatif (symmetria). L’architecture atteint sa pleine maturité lorsqu’elle est codifiée en règles mathématiques et en proportions exactes.","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p320-2327","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":320,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=320","forma":"dospuntos","lemma":"voluptatibus elegantiam vitae","lemmaFolded":"uoluptatibus elegantiam uitae","glosa":"Vitruve conclut que le but ultime de la technique de construction est le bien-être humain (voluptas), élevant le simple besoin d’abri à la catégorie de l’élégance et du raffinement vital.","locus":"2.1.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p320-2547","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":320,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=320","forma":"dospuntos","lemma":"virtutes","lemmaFolded":"uirtutes","glosa":"Dans le lexique vitruvien, les virtutes des matériaux ne sont pas des qualités morales, mais des propriétés physiques (résistance, durabilité, flexibilité, capacité de charge).","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.4.3","1.4.6","10.1.1","10.1.2","10.3.1","10.3.8","2.1.7","2.10.3"],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p321-222","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":321,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=321","forma":"dospuntos","lemma":"Corpus architecturae","lemmaFolded":"corpus architecturae","glosa":"Il définit son travail non pas comme un recueil de notes, mais comme un « corps » ou un système organique et complet.","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["2.1.8","6.praef.7"],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p321-363","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":321,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=321","forma":"dospuntos","lemma":"Eruditionibus et disciplinis","lemmaFolded":"eruditionibus et disciplinis","glosa":"Ceci fait référence au catalogue des connaissances (mathématiques, musique, géométrie, etc.) que Vitruve exigeait dans le Livre I pour la formation complète de l’architecte.","locus":"2.1.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p321-1923","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":321,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=321","forma":"dospuntos","lemma":"Principiorum coetu","lemmaFolded":"principiorum coetu","glosa":"Vitruve emploie ici le vocabulaire des principes physiques, sans le réduire à une doctrine atomiste unique. Il soutient que la matière n’est pas une entité simple, mais le résultat de l’union (coetus ou congressus) de principes élémentaires.","locus":"2.1.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p321-2186","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":321,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=321","forma":"dospuntos","lemma":"Praeceptis physicorum","lemmaFolded":"praeceptis physicorum","glosa":"Vitruve exige de l’architecture la rigueur scientifique de la physique antique. Il ne suffit pas de connaître l’usage des matériaux, il est essentiel d’en démontrer les causes sous-jacentes par un « raisonnement subtil » (subtilibus rationibus).","locus":"2.1.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.1.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p324-2340","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":324,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=324","forma":"dospuntos","lemma":"Principium","lemmaFolded":"principium","glosa":"Vitruve identifie le concept présocratique d’arche (principe fondamental) comme la base sur laquelle repose la physique des matériaux.","locus":"2.2.1","grado":"verificado-por-lema-y-seccion","lociPosibles":[],"seccion":"2.2.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p325-729","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":325,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=325","forma":"dospuntos","lemma":"Varietatibus et discriminibus","lemmaFolded":"uarietatibus et discriminibus","glosa":"L’auteur souligne l’importance de la classification empirique ; pour l’architecte, il ne suffit pas de savoir que le matériau existe, mais il doit comprendre ses différences spécifiques afin d’attribuer à chaque matériau sa fonction technique appropriée dans l’ouvrage. Aptas ad usum copias :« ressources/matériauxadaptésàl’usage ».Lepassagerelielaconnaissance des qualités matérielles à leur sélection pratique pour la construction ; stabilité et fonctionnalité peuvent en être des conséquences techniques, mais ne doivent pas être introduites comme traduction littérale de l’expression.","locus":"2.2.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.2.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p331-1776","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":331,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=331","forma":"dospuntos","lemma":"laterum genera tria","lemmaFolded":"laterum genera tria","glosa":"Vitruve décrit trois principaux types de briques (lateres). La première est rectangulaire (romaine), les deux autres sont carrées (grecques). Cette classification a influencé les traités d’architecture ultérieurs jusqu’à la Renaissance. ² Lydium : nom grec que Vitruve applique, dans ce passage, au format employé par les Romains. Ses dimensions sont d’un pied et demi sur un pied (44,36 × 29,57 cm avec pes = 29,57 cm). La dénomination ne suffit pas à établir une filiation historique directe depuis la Lydie ni à en faire l’« ancêtre » d’une brique romaine standardisée. ³ sesquipede… pede : mesure","locus":"2.3.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.3.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p332-331","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":332,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=332","forma":"dospuntos","lemma":"quoquoversus","lemmaFolded":"quoquouersus","glosa":"« dans chaque direction / de chaque côté ». Dans le contexte des dimensions données, l’expression indique que les formats grecs sont définis par une même mesure dans les deux directions du plan. 7","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["10.14.2","2.3.3","4.1.11","8.1.4"],"seccion":"2.3.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p332-543","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":332,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=332","forma":"dospuntos","lemma":"publica opera… privata","lemmaFolded":"publica opera… priuata","glosa":"Vitruve indique l’emploi du pentadoron dans les ouvrages publics et du tetradoron dans les constructions privées. Les raisons de « solidité », de « monumentalité », d’« économie » ou de « facilité de manipulation » ne sont pas formulées dans ce passage et ne doivent être données, le cas échéant, que comme hypothèses fonctionnelles distinctes du texte. II.3.4 Notes explicatives de bas de page ¹","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"2.3.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p332-965","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":332,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=332","forma":"dospuntos","lemma":"Semilateria","lemmaFolded":"semilateria","glosa":"Demi-briques (généralement coupées dans le sens de la longueur). Ce système de liaison mixte (entière sur une face, demi-brique sur l’autre) améliore la liaison et la connexion du mur, évitant les joints continus qui fragilisent la structure. ²","locus":"2.3.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.3.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p332-1224","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":332,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=332","forma":"dospuntos","lemma":"alternis coriis","lemmaFolded":"alternis coriis","glosa":"« Avec des assises alternées ». Technique de construction qui améliore l’adhérence du mur et sa résistance. ³","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["2.3.4","2.8.5"],"seccion":"2.3.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p332-1352","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":332,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=332","forma":"dospuntos","lemma":"non invenustam","lemmaFolded":"non inuenustam","glosa":"Littéralement « qui ne manque pas de grâce / qui n’est pas laid ». Vitruve valorise à la fois la firmitas (solidité) et la venustas (beauté), même dans les éléments structurels. ⁴ Maxilua,","locus":"2.3.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.3.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p332-1558","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":332,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=332","forma":"dospuntos","lemma":"Callet","lemmaFolded":"callet","glosa":"Villes d’Hispanie Ultérieure (Bétique). Leur identification moderne est discutée et doit rester ouverte sans appui épigraphique ou archéologique indépendant ; on ne fixe pas Maxilua près de Séville ou de Cordoue ni Callet à Cazalla de la Sierra. Ces exemples témoignent de l’intérêt de Vitruve pour des cas précis provenant de tout l’Empire. ⁵ Pitane : ancienne cité grecque d’Asie Mineure (près de l’actuelle Çandarlı, en Turquie), célèbre dans l’Antiquité pour ses briques flottantes. ⁶ pumicosa : terre poreuse semblable à la pierre ponce. Ces briques sont légères et n’absorbent pasl’eau ;letexte","locus":"2.3.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.3.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p332-2239","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":332,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=332","forma":"dospuntos","lemma":"aere solidata","lemmaFolded":"aere solidata","glosa":"Solidifié par l’air (séchage naturel). Vitruve fait une distinction claire entre le séchage à l’air et la cuisson.","locus":"2.3.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.3.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p337-440","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":337,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=337","forma":"dospuntos","lemma":"carbunculus","lemmaFolded":"carbunculus","glosa":"Nigra — sable noir (souvent volcanique). Cana — sable blanc-gris. Rubra — sable rougeâtre (riche en oxydes de fer). Carbunculus — terme technique désignant une variété de sable extrait ; son identification minéralogique exacte demeure incertaine et il est prudent de conserver le latin dans la note. ⁴","locus":"2.4.1","grado":"verificado-por-lema-y-seccion","lociPosibles":[],"seccion":"2.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p337-756","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":337,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=337","forma":"dospuntos","lemma":"stridorem","lemmaFolded":"stridorem","glosa":"Le crépitement produit lorsqu’on le frotte est un critère pratique de pureté. Le sable propre et anguleux (non arrondi par l’eau) produit ce son caractéristique. ⁵","locus":"2.4.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p337-1075","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":337,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=337","forma":"dospuntos","lemma":"in vestimentum candidum","lemmaFolded":"in uestimentum candidum","glosa":"Un test empirique très pratique. Un sable de bonne qualité ne doit ni tacher ni laisser de résidu terreux. Ce type de test sensoriel simple est typique de l’approche pragmatique de Vitruve. II.4.2 Notes explicatives de bas de page ¹ harenaria : carrières ou gisements de sable. Vitruve exprime ici une préférence fonctionnelle pour le sable extrait récemment ; il convient de conserver les raisons dans les termes du texte sans leur substituer une explication granulométrique moderne. ² e glarea : matériau sableux tiré de dépôts graveleux. Le passage distingue cette provenance du sable de carrière ","locus":"2.4.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p337-1947","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":337,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=337","forma":"dospuntos","lemma":"difficulter siccescit","lemmaFolded":"difficulter siccescit","glosa":"« sèche difficilement ». Il s’agit d’une observation du comportement du matériau, non d’une théorie moderne de la prise. ⁵ onerari se continenter paries patitur : le mur ne supporte pas d’être chargé continuellement sans intervalles de repos. Le texte ne précise pas ici la nature des charges. ⁶ concamerationes : constructions voûtées ou couvertes par concamération. Il est préférable de ne pas étendre automatiquement le terme à toute catégorie d’arc. ⁷","locus":"2.4.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p337-2427","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":337,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=337","forma":"dospuntos","lemma":"remittente se salsugine eorum dissolvuntur","lemmaFolded":"remittente se salsugine eorum dissoluuntur","glosa":"Vitruve attribue à la salinité relâchée par le sable marin la dégradation des murs enduits. Les explications chimiques modernes peuvent être données en comparaison, mais doivent rester distinctes de la causalité antique.","locus":"2.4.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p338-74","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":338,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=338","forma":"dospuntos","lemma":"fossiciae … recentes","lemmaFolded":"fossiciae … recentes","glosa":"Vitruve insiste sur l’emploi récent du sable extrait. Selon son explication, une longue exposition au soleil, à la lune et au gel le rend terreux ; il convient de ne pas remplacer cette causalité antique par une liste moderne de processus physico-chimiques. ²","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"2.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p338-357","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":338,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=338","forma":"dospuntos","lemma":"ab sole et luna et pruina","lemmaFolded":"ab sole et luna et pruina","glosa":"« par le soleil, la lune et le gel ». La formule appartient à la physique antique du passage ; la mention de la lune ne suffit pas à établir ici une doctrine astrologique particulière. ³ caementa : fragments de pierre employés dans la maçonnerie. Le terme est lié au vocabulaire de la construction en caementa, mais il ne doit pas être traduit mécaniquement par « béton romain ». ⁴ in tectorio : dans l’enduit. Vitruve oppose ici les qualités du sable de carrière récent dans la maçonnerieàsonemploidanscertainsenduits ;ilfautconserversonvocabulairedepinguitudo et de séchage sans y introduire une th","locus":"2.4.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.4.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p342-158","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":342,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=342","forma":"corchete","lemma":"fistuloso","lemmaFolded":"fistuloso","glosa":"Correct (pierre poreuse, avec des « tubes » ou des trous). in tectoriis] in tectorio dans certaines variantes. [","locus":"2.5.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p342-403","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":342,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=342","forma":"corchete","lemma":"testam tunsam et succretam","lemmaFolded":"testam tunsam et succretam","glosa":"Très stable ; se réfère à des carreaux/ céramiques concassés et tamisés.","locus":"2.5.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p342-504","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":342,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=342","forma":"corchete","lemma":"ex tertia parte","lemmaFolded":"ex tertia parte","glosa":"« pour une troisième part » ; la formule exprime une adjonction proportionnelle, mais ne suffit pas à reconstruire sans autre précision une recette moderne unique. 31 APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — II.5. Le dosage transmis est conservé : 3 parts de sable de carrière pour 1 de chaux ; 2 de sable fluvial ou marin pour 1 de chaux, avec adjonction possible d’un tiers de terre cuite pilée et tamisée. La physique des pores, de la chaleur, de l’eau et de la perte de poids est expliquée historiquement sans être remplacée par la chimie moderne. APPARAT COMPARATIF [F] — II.5. Calx est obtenue par cui","locus":"2.5.1","grado":"verificado-por-lema-y-seccion","lociPosibles":[],"seccion":"2.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p342-1792","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":342,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=342","forma":"dospuntos","lemma":"albo saxo aut silice","lemmaFolded":"albo saxo aut silice","glosa":"Vitruve prescrit de cuire la chaux à partir de pierre blanche ou de silex. L’identification minéralogique exacte de silex dans ce contexte appelle la prudence et ne doit pas être assimilée automatiquement au silex siliceux moderne. ²exfistuloso :pierredestructureporeuseoucavitaire.Vitruveladestineauxenduits ;lepassage ne suffit pas, à lui seul, à établir une classification moderne complète des chaux grasses et de leurs résistances. ³","locus":"2.5.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p342-2253","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":342,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=342","forma":"dospuntos","lemma":"extincta","lemmaFolded":"extincta","glosa":"« éteinte ». Il s’agit de l’extinction de la chaux après cuisson. L’équivalence chimique moderne CaO →Ca(OH)₂ peut servir de glose comparative, mais elle n’appartient pas à l’explication de Vitruve. ⁵ duo harenae, una calcis : deux parts de sable pour une de chaux avec du sable fluvial ou marin. Vitruve donne le dosage sans attribuer explicitement la différence à l’angularité des grains.","locus":"2.5.1","grado":"verificado-por-lema-y-seccion","lociPosibles":[],"seccion":"2.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p343-310","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":343,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=343","forma":"dospuntos","lemma":"temperaturae","lemmaFolded":"temperaturae","glosa":"Ici, cela ne signifie pas « température », mais la proportion /le dosage correct du mortier (temperatio).","locus":"2.5.1","grado":"verificado-por-lema-y-seccion","lociPosibles":[],"seccion":"2.5.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p782-1683","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":782,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=782","forma":"dospuntos","lemma":"quorum scriptorum hi sunt auctores","lemmaFolded":"quorum scriptorum hi sunt auctores","glosa":"Theophrastos, Timaeus, Posidonios, Hegesias, Herodotus, Aristides, Metrodorus, qui 25 magna vigilantia et infinito studio locorum proprietates, regionum qualitates, aquarum virtutes ab inclinatione caeli ita esse distributas scriptis dedicaverunt. Quorum secutus ingressus in hoc libro perscripsi quae satis esse putavi de aquae varietatibus,quofaciliusexhispraescriptionibuseliganthominesaquaefontes,","locus":"8.3.27","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"7.14.3","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p806-146","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":806,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=806","forma":"dospuntos","lemma":"potestas et umor","lemmaFolded":"potestas et umor","glosa":"« principe », « puissance/propriété » et « humidité » ne sont pas interchangeables. 8.1.2–3 · Sols et végétation indicatrice. — La série creta, sabulo, terra nigra, glarea, sabulo masculus et saxum rubrum forme une classification pratique des terrains. Les plantes indicatrices ne valent comme signes que lorsqu’elles","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"8.6.1","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p820-636","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":820,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=820","forma":"corchete","lemma":"εὕρηκα εὕρηκα","lemmaFolded":"ευρηκα ευρηκα","glosa":"Vitruve transmet l’exclamation en grec dans le récit d’Archimède (9, praef. 10–11 selon la numérotation de l’édition). Krohn 1912 imprime ευρηκα ευρηκα. La présente édition conserve la forme grecque normalisée avec accent, sans la présenter comme une conjecture moderne ni comme une restitution opposée aux manuscrits. 3 Εὕρηκα (heúrēka), « j’ai trouvé », est l’exclamation traditionnellement associée à Archimède dans le récit de la couronne ; sa mise en récit appartient à la tradition biographique postérieure. 4 Χειρόκμητα] le titre associé à Démocrite possède une histoire textuelle complexe. Kr","locus":"9.praef.10","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"9.praef.3","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p834-33","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":834,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=834","forma":"corchete","lemma":"ἀνάλημμα","lemmaFolded":"αναλημμα","glosa":"Graecum restitui ; in codd. et ed. vulgata « analemma » Latinis litteris. Vox technica gnomonicae. Le terme désigne ici la construction ou projection analemmatique. 7 καῖε τὰπόρρω, τἀγγύθεν δ’ εὔκρατ’ ἔχει] versus Euripidis (Phaethon, fr. 771 Nauck) Graece restitutus ; in codd. transliteratus et corruptus traditur. Le passage a été confronté à la tradition du fragment euripidéen. 8 NOTE POUR LES ARCHITECTES — IX.1. Le point opératoire est essentiel : un cadran solaire ne peut être transposé tel quel d’une ville à une autre. Le rapport gnomon/ombre dépend de la latitude ; l’analemme constitue d","locus":"9.1.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"9.1.16","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p896-33","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":896,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=896","forma":"corchete","lemma":"βαρουλκον","lemmaFolded":"βαρουλκον","glosa":"Vitruve 10.1.1 désigne ainsi, en grec, le genus tractorium, classe de machines destinée à tirer ou à élever des charges. Krohn 1912 imprime βαρουλκον. Le technicisme grec est conservé et glosé comme dispositif de traction/levage, sans prétendre à une restitution contre une translittération manuscrite non collationnée. 3 APPARAT CRITIQUE COMPARATIF [F] — X.1.1–3. La constitution moderne du début du Livre X n’est pas uniforme dans tous ses détails. On adopte le texte critique avec rotundationibus et les termes grecs κυκλικὴκίνησις, ἀκροβατικόν, πνευματικόν et βαροῦλκον. Dans la définition du gen","locus":"10.1.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"9.8.1","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p961-402","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":961,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=961","forma":"dospuntos","lemma":"XIII","lemmaFolded":"xiii","glosa":"H, Krohn, Rose ; G omet le passage ; développement XI 1/2 : Rep ; B.] 8. Les règles intérieures ont cinq seizièmes d’ouverture de largeur et trois seizièmes d’épaisseur. Le replum du chelonium, qui sert de couverture, s’encastre à queue d’aronde dans les limons de la climacis : largeur un quart, épaisseur un douzième. Le quadratum voisin de la climacis a un quart d’ouverture d’épaisseur. Le diamètre de l’axe rond égale celui de la chele et, près des clavettes, se réduit à sept seizièmes (= une moitié moins un seizième). [Graphie Hvid ; A ; développement numérique [Rep ; B].] 9. Les anterides m","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["10.11.3","10.11.7","10.13.6","4.1.4"],"seccion":"10.10.1","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1079-992","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1079,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1079","forma":"dospuntos","lemma":"normam","lemmaFolded":"normam","glosa":"« à l’équerre ». La norma (γνώμων) est l’équerre du constructeur ; le terme reparaît au sens technique en 7.3.5. L’équivalence hauteur = envergure des bras (homo quadratus) fonde la théorie des proportions des temples qui suit.","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["3.1.3","3.5.13","7.3.5","8.5.1","9.7.2","9.praef.6"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1106-80","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1106,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1106","forma":"corchete","lemma":"rúbrica","lemmaFolded":"rubrica","glosa":"UITRUUII DE ARCHITECTURA · LIB · I CUM DIUINA TUA MENS ET NUMEN :· Imperator caesar imperio potir&ur orbis terrarum inuic taq(ue) uirtute cunctis hostibus stratis triumpho uictoriaq(ue) tua ciues gloriarentur & gentes omnes subactae tuum spectarent nutum · populusq(ue) romanus & senatus libe ratus timore amplissimis tuis cogitationib(us) consiliisq(ue) gubernar&ur non audebam tantis occupationibus de architectura scripta · & magnis cogitationibus explica ta edere · metuens ne non apto tempore interpellans subirem tui animi offensionem Cum uero adtenderem te · non solum de uita communi omnium c","locus":"2.3.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1111-573","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1111,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1111","forma":"corchete","lemma":"principiis⟩ A","lemmaFolded":"principiis⟩ a","glosa":"H omet principiis ; confirme le supplément ⟨principiis⟩. Contrôle Krohn–Budé. 1.5.1 [erit] … [moenium erit salubritatis in 12r H transmet tout ce que conlocandorum moenium Krohn supprime ; les explicatio] regiones[que] conlocandorum suppressions sont gardées explicatio regionesque pour des raisons syntaxiques, H est consigné. 1.5.4 contra interiores ⟨partes⟩ om. 12v H om. : supplément de turrium Krohn. 1.5.7 [quemadmodum serrae présent 13r H transmet la dentes solent esse] comparaison. 1.5.7 ⟨non⟩poterit ulla ratione om. non 13r Sans la négation le sens extrudere s’inverse : le supplément est ","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Bude","nombre":"Budé (Les Belles Lettres)","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"}]},{"id":"V554-glo-p1115-1047","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1115,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1115","forma":"corchete","lemma":"nominantur","lemmaFolded":"nominantur","glosa":"Krohn. 7 praef. ionicis symmetriis om.; eidem 94r Supplément de Krohn. 16 ⟨aedem⟩idem 7.1.7 ex spica testacea om. 96r Supplément de Krohn. ⟨pavimenta⟩struantur 7.3.3 †priscorum dispositiones priscorum 97v H ne montre pas de dispositiones corruption : la crux de Krohn porte sur le sens, non sur la transmission. 7.3.4 figurae ⟨aliae purae⟩, om. 97v Supplément de Krohn aliae caelatae (déjà noté comme provisoire). 7.3.7 [in quibuscumque présent 98r Transmis ;","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["2.6.5","4.2.4","5.7.2","5.8.1","6.3.1","6.praef.7","7.praef.16","9.1.2"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"}]},{"id":"V554-glo-p1117-2042","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1117,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1117","forma":"dospuntos","lemma":"Perseus","lemmaFolded":"perseus","glosa":"CCCLX exigé par la série de CLX) 12 livres par doigt.","locus":"9.4.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1118-85","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1118,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1118","forma":"dospuntos","lemma":"ex aquae numero non tantum esse","lemmaFolded":"ex aquae numero non tantum esse","glosa":"Krohn : sextantum (setiers) 12 sextantum minore minore donne la mesure ; vulg. corrompue. 10.2.11 sans item bucculis tigneis ajoute la phrase Omission possible de la capita religavit transcription de Krohn ; contrôle sur l’édition imprimée. 10.3.3 Id autem ⟨eo facilius fit⟩, Id autem quod Supplément de Krohn quo conservé. 10.9.5 rotae diametro pedum quaternum et s⟨emis⟩ Krohn : 4 pieds, comme la quaternûm roue de l’odomètre terrestre (10.9.1). T.4a. Matrice de preuve des loci critiques Échellede sûretééditoriale.A= leçonappuyéeparunecollationdirecte(Hvid) ou par une collation et une preuve int","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1120-430","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1120,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1120","forma":"corchete","lemma":"CC et X ⟨L pondo⟩pedis I et digitorum VII","lemmaFolded":"cc et x ⟨l pondo⟩pedis i et digitorum uii","glosa":"Krohn, qui supplée ⟨L pondo⟩et lit ainsi CC et XL, 240 livres ; CC et X pedis I S et digitorum VI Rose (1899, p. 266, l. 5–6) ; CC et X pedis et digitorum VI vulg. — digitorum sex et * * * digitorum VII] lacune signalée par Krohn ; digitorum sex, VI, digitorum VII vulg. —","locus":"10.11.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1120-746","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1120,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1120","forma":"corchete","lemma":"XII SK","lemmaFolded":"xii sk","glosa":"Krohn (signe fractionnaire) ; XII s emisque vulg. — C et LX pedis I [sign.]] Krohn ; signe non résolu ; — CCCLX * * *","locus":"10.11.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1120-872","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1120,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1120","forma":"corchete","lemma":"pedis I S","lemmaFolded":"pedis i s","glosa":"Krohn ; CCCLX pedis I s⟨emissisque⟩vulg. — H et G : voir T.13bb et T.13ff ; E ne transmet pas le passage ; S, d’après l’apparat de Krohn : T.13ee. [Note technico-","locus":"10.11.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1121-118","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1121","forma":"corchete","lemma":"XIII S","lemmaFolded":"xiii s","glosa":"Krohn ; intervallum XXXII, altitudinem … XVI vulg. —","locus":"10.13.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1121-179","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1121","forma":"corchete","lemma":"turricula III tabulatorum","lemmaFolded":"turricula iii tabulatorum","glosa":"Krohn ; turricula cubitorum quattuor tabulatorum III vulg. —","locus":"10.13.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1121-267","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1121","forma":"corchete","lemma":"κριοδόκις","lemmaFolded":"κριοδοκις","glosa":"Krohn ; criodocis vulg. — H et G : voir T.13bb et T.13ff ;E ne transmet pas le passage ; S, d’après l’apparat de Krohn : T.13ee. [Note technico-métrologique] 30 coudées = 45 pieds ≈13,3 m ; 13½ coudées ≈6,0 m ; toit de 16 coudées ≈7,1 m. Dans la vulgate, 32 × 16 coudées (≈ 14,2 × 7,1 m). Les deux séries sont possibles en soi ; l’indication « de quatre coudées » pour la tourelle n’apparaît que dans la vulgate. [","locus":"10.13.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1121-1462","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1121","forma":"corchete","lemma":"Hegetor","lemmaFolded":"hegetor","glosa":"Krohn ; Hagetor vulg. — longitudo pedum LXIII,","locus":"10.15.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1121-1518","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1121,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1121","forma":"corchete","lemma":"latitudo XLII","lemmaFolded":"latitudo xlii","glosa":"Krohn ; LX, XIII vulg. — VI S÷] Krohn (signe) ; VI vulg.—HetG :voirT.13bbetT.13ff ;Enetransmetpaslepassage ;S,d’après l’apparat de Krohn : T.13ee. [Note technico-métrologique] 63 × 42 pieds ≈18,6 × 12,4 m (rapport 3:2) ; 60 × 13 pieds ≈17,7 × 3,8 m. Une base large de 13 pieds est incompatible avec quatre montants de 36 pieds et huit roues : la vulgate est ici mécaniquement invraisemblable et l’on suit Krohn.","locus":"10.15.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1123-498","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1123,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1123","forma":"corchete","lemma":"commoditas [F","lemmaFolded":"commoditas [f","glosa":"Hvid (f. 6r) transmet modica … commoditas ; Rose conserve les deux mots ; Krohn les avait signalés comme problématiques dans la tradition éditoriale. Recensio : le texte est imprimé sans crochets. Degré A. Effet : la définition d’ordinatio est traduite sans suggérer une lacune inexistante. 1.6.2 —","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1123-812","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1123,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1123","forma":"corchete","lemma":"incerta motus redundantia [F","lemmaFolded":"incerta motus redundantia [f","glosa":"Hvid confirme incerta dans la copie carolingienne ; Rose adopte incerta ; Krohn imprime certa. Recensio : incerta. Degré A pour la leçon de H ; la comparaison éditoriale reste explicite. Effet : le passage conserve l’idée d’une redondance ou perturbation incertaine du mouvement de l’air. 3.3.8 — columnarum XXXVIII [F]Hvid :XXXVIII ;Krohn :XXXIV.Recensio :XXXVIII. DegréA.Ladivergenceest substantiellepuisqu’elle modifie le nombre de colonnes ; les traductions française et espagnole doivent donc rendre trentehuit et non trente-quatre. 4.1.9 — poculis /","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1123-2097","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1123,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1123","forma":"corchete","lemma":"tricenariae pondo CCCLX [F","lemmaFolded":"tricenariae pondo ccclx [f","glosa":"La présente édition maintient CCCLX ; la transcription numérique de Perseus donne CLX. La série interne des poids favorise CCCLX, et G (f. 64v) transmet CCCLX. Recensio : CCCLX. Degré A. 10.7.1 — non patiuntur <redire> [F] <redire> est un supplément éditorial visible, non une leçon manuscrite. Recensio : il est maintenu comme conjecture fonctionnellement plausible, degré C, jusqu’au contrôle direct de H et des autres témoins. [T] La fonction antiretour des soupapes ne constitue pas, à elle seule, une preuve textuelle. 10.7.4 — moventia <se> sigilla + [","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1123-2683","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1123,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1123","forma":"corchete","lemma":"quae motu] [F","lemmaFolded":"quae motu] [f","glosa":"L’intervention est rendue visible : <se> est traité comme supplément et [quae motu] comme segment problématique conservé selon la convention de cette édition. Degré C. L’explication mécanique est séparée de la constitution du texte. 10.9.3 — <tympanum> [F] <tympanum> est conservé comme supplément éditorial explicite. Il n’est pas présenté comme Hvid. Degré C. [T] Sa plausibilité résulte de la logique de l’hodomètre, argument interne utile mais insuffisant pour transformer la restitution en leçon transmise. 10.11.3 — CC et X <L pondo> pedis I et digitorum VII","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1126-264","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","forma":"corchete","lemma":"commoditas","lemmaFolded":"commoditas","glosa":"Krohn. — 2.1.2 earum imitantes] H, G, Rose ; †earum Krohn. — 2 praef. 5 materiae rationibus … rerum naturae principiis … ingressus antiquitatis rerum naturae et eorum, qui] H, G, Rose ; materiationibus … rerum natura e principiis … ingressus eorum, qui antiquitates Krohn. — 2.3.4 et 2.6.6 ordre transmis] H, G (et Rose en 2.3.4) ; transpositions de Krohn. — 3.3.8XXXVIII]H ;XXXIVKrohn.—4.1.9poculis]H,Gros(Budé),Loeb ; pupulis Krohn. — 5.1.6–10 sans crochets] Rose, manuscrits ; secl. Krohn ; voir T.6, 3. — 6.3.4 ratio habeatur] H, G, Rose ; spatio tribuatur Krohn. — 8.3.11 A capite] H ; ⟨Is⟩a cap","locus":"1.2.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Bude","nombre":"Budé (Les Belles Lettres)","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Gros","nombre":"Gros","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[{"abreviatura":"secl.","latin":"seclusit"}]},{"id":"V554-glo-p1126-291","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","forma":"corchete","lemma":"earum imitantes","lemmaFolded":"earum imitantes","glosa":"H, G, Rose ; †earum Krohn. — 2 praef. 5 materiae rationibus … rerum naturae principiis … ingressus antiquitatis rerum naturae et eorum,","locus":"2.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1126-791","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","forma":"corchete","lemma":"ratio habeatur","lemmaFolded":"ratio habeatur","glosa":"H, G, Rose ; spatio tribuatur Krohn. — 8.3.11","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["6.3.4","7.1.1"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1126-853","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","forma":"corchete","lemma":"A capite","lemmaFolded":"a capite","glosa":"H ; ⟨Is⟩a capite Krohn. — 8.3.13 in generibus] H ; ⟨umorum⟩in regionibus Krohn. — 8.3.14 Ad flumina] H ; ad ⟨ea⟩flumina Krohn. —8.6.10om.⟨si⟩]H ;⟨si⟩Krohn.—9.1.16tangitque]H ;tangit⟨que⟩Krohn. — 9.8.4 tactu] H, Rose ; tractu Krohn. — 9.8.7 ex cuneis] H, Rose ; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose ; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury ; lacunes chez Krohn. — 10.15.7 CCC- CLXXX pondo] H, Rose ; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] cette édition ; CLX dans la transcription de Perseus. La série des poids des fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCC- CLXXX","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["10.15.6","10.2.1","8.3.11","8.6.9","9.4.6"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Fleury","nombre":"Fleury","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Callebat","nombre":"Callebat","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1126-896","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","forma":"corchete","lemma":"in generibus","lemmaFolded":"in generibus","glosa":"H ; ⟨umorum⟩in regionibus Krohn. — 8.3.14","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["5.4.5","5.4.6","6.1.5","8.3.13"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1126-952","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","forma":"corchete","lemma":"Ad flumina","lemmaFolded":"ad flumina","glosa":"H ; ad ⟨ea⟩flumina Krohn. —8.6.10om.⟨si⟩]H ;⟨si⟩Krohn.—9.1.16tangitque]H ;tangit⟨que⟩Krohn. — 9.8.4","locus":"8.3.14","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1126-1064","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","forma":"corchete","lemma":"tactu","lemmaFolded":"tactu","glosa":"H, Rose ; tractu Krohn. — 9.8.7 ex cuneis] H, Rose ; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose ; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury ; lacunes chez Krohn. — 10.15.7 CCC- CLXXX pondo] H, Rose ; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] cette édition ; CLX dans la transcription de Perseus. La série des poids des fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCC- CLXXX, CCCLX, CCXL : douze livres par doigt de largeur de la lame) exige CCCLX. B. Leçons pour lesquelles cette édition s’écarte de Krohn et fautes propres à la transcription numérique Leçons pour lesquelles la pr","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.1.9","10.1.3","2.7.2","5.3.6","5.8.2","9.8.4"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Fleury","nombre":"Fleury","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Callebat","nombre":"Callebat","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1126-1103","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","forma":"corchete","lemma":"ex cuneis","lemmaFolded":"ex cuneis","glosa":"H, Rose ; †ex cuneis Krohn. — 9.8.15 VIII] H, Rose ; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩… CCCLX ⟨pondo⟩] Callebat–Fleury ; lacunes chez Krohn. — 10.15.7 CCC- CLXXX pondo] H, Rose ; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] cette édition ; CLX dans la transcription de Perseus. La série des poids des fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCC- CLXXX, CCCLX, CCXL : douze livres par doigt de largeur de la lame) exige CCCLX. B. Leçons pour lesquelles cette édition s’écarte de Krohn et fautes propres à la transcription numérique Leçons pour lesquelles la présente édition s’écarte du texte de Krohn, ","locus":"9.8.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Fleury","nombre":"Fleury","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Callebat","nombre":"Callebat","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1126-1151","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","forma":"corchete","lemma":"VIII","lemmaFolded":"uiii","glosa":"H, Rose ; VII Krohn. — 10.11.3 ⟨si pondo sex⟩…","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["10.10.4","10.10.5","10.11.3","10.11.6","10.11.7","10.15.1","10.15.2","10.15.6"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1126-1204","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","forma":"corchete","lemma":"CCCLX ⟨pondo⟩","lemmaFolded":"ccclx ⟨pondo⟩","glosa":"Callebat–Fleury ; lacunes chez Krohn. — 10.15.7 CCC-","locus":"10.11.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Fleury","nombre":"Fleury","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Callebat","nombre":"Callebat","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1126-1272","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1126,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1126","forma":"corchete","lemma":"CLXXX pondo","lemmaFolded":"clxxx pondo","glosa":"H, Rose ; CCCC Krohn (Perseus). 8.6.4 tricenariae pondo CCCLX] cette édition ; CLX dans la transcription de Perseus. La série des poids des fistulae (MCC, DCCCCLX, DC, CCC- CLXXX, CCCLX, CCXL : douze livres par doigt de largeur de la lame) exige CCCLX. B. Leçons pour lesquelles cette édition s’écarte de Krohn et fautes propres à la transcription numérique Leçons pour lesquelles la présente édition s’écarte du texte de Krohn, que Perseus reproduit fidèlement : 2.3.3 πενταδώροις, τετραδώροις, avec Rose (πενταδώρως, τετραδώρως Krohn ; pentadoros H S) ; 2.8.15 ita, avec les manuscrits (ira Krohn) ","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1130-1470","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1130,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1130","forma":"dospuntos","lemma":"D H G","lemmaFolded":"d h g","glosa":"CIV, pedali ; CLXXX de Rose et Krohn 10.16.4","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1155-1116","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1155,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1155","forma":"corchete","lemma":"constitutione","lemmaFolded":"constitutione","glosa":"G (00009, f. 1r) : constitutione, contre constitutionem H ; conservé. — [de eo]] de eo G, comme H : la suppression est de Krohn. — Titre du f. 1r : M. VITRUUII DE ARCHITECTURA LIBRI ; le praenomen figure déjà dans G, du XIe siècle, ce dont il faut tenir compte dans la discussion du nom. 1.1.1 cuius iudicio probantur omnia] hab. G (00009), om. H. — 1.1.4 ⟨regulaeque⟩] om. G (00010, f. 1v), comme H. — 1.1.9 sonitûm ex discrimine, quae Graeci ἠχεῖα] sonitum et discrimina quae greci echea G (00012, f. 2v) ; sonitum ad discrimina Rose. — 1.1.10 ⟨locis⟩] om. G, comme H et comme le texte de Rose. 1.2","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.praef.2","4.3.3"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"},{"abreviatura":"hab.","latin":"habet"}]},{"id":"V554-glo-p1155-1743","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1155,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1155","forma":"corchete","lemma":"commoditas","lemmaFolded":"commoditas","glosa":"G (00015, f. 4r), comme H ; G écrit taxis, diathesin et ideae en lettres latines. — 1.2.4 ⟨capituli⟩] om. G ; διάπηγμα] diphechiaca G, comme H. — 1.4.11 fit ; 1.4.12","locus":"1.2.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"}]},{"id":"V554-glo-p1155-2119","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1155,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1155","forma":"corchete","lemma":"incerta","lemmaFolded":"incerta","glosa":"G (00037), comme H et Rose ; impetus spiritus factionis … vim flatus] impetus factionis exprimit vim spiritus flat- G, ordre de H. — 1.6.3 ⟨Venti autem si ex habitationibus⟩, ⟨minus⟩, ⟨molestus ; namque ubi⟩] om. G (00038, f. 15v), comme H. 2 praef. 1 [ut]] om. G (00044, f. 18v). — 2 praef. 5] G (00041, f. 17r) : materiae rationibus, rerum naturae principiis, temperatae, ingressus antiquitatis rerum naturae et eorum qui initia, comme H (sauf temperata H) et Rose ; on restitue le texte transmis. — 2.1.1 eigebant ; 2.1.2 requie data ;","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.6.2","2.8.1","5.8.2"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"}]},{"id":"V554-glo-p1155-2667","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1155,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1155","forma":"corchete","lemma":"aedificationes earum imitantes","lemmaFolded":"aedificationes earum imitantes","glosa":"G (00041), sans signe de corruption. 2.3.4] G (00045, f. 19r) transmet l’ordre de H : … proprietate non patiuntur penetrare in corpus umidam potestatem … et cum ducuntur a tempestatibus non dissolvuntur ; l’ordre transmis est restitué. — 2.6.6] G (00049, f. 21r) place Est autem materiae potestas … carbunculus en fin de paragraphe, comme H ; l’ordre transmis est restitué. 3 praef. 1] G (00062, f. 27v) = H : la proposition Ipsique artifices pollicerentur … possunt figureenfindeparagraphe ;ongardelarédactiondeKrohn,carletextetransmisneseconstruit pas sans correction. — 3 praef. 2 Androcydes ⟨Cyzi","locus":"2.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1156-64","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","forma":"corchete","lemma":"columnarum XXXVIII","lemmaFolded":"columnarum xxxuiii","glosa":"G, comme H. — 4.1.8 Subtilitate et ornatu … Posteri vero elegantia] transmis par G (00025, f. 9r), omis par H par saut : la phrase vient de la branche de G. — 4.1.9","locus":"3.3.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1156-249","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","forma":"corchete","lemma":"poculis","lemmaFolded":"poculis","glosa":"G (00026, f. 9v), comme H. 5.4.2 †sed quod ex acuta] sed quid ex acuta G (00076, f. 34v) : la leçon de G donne un texte construisible (« mais on perçoit ce qui, d’aigu, est devenu grave ») ; la crux est conservée et G est consigné comme guérison possible. — ⟨non⟩constans] om. G. — 6.2.5 [a qua sumatur sine dubitatione commutatio]] transmis par G (00095, f. 44r). — 6.3.4 spatio tribuatur] ratio habeatur G (00095), comme H et Rose ; restitué. ⟨spatium⟩] om. G. 7.3.3excretomarmore]exceptomarmoreG(00111,f.50r) ;†priscorumdispositiones]G,sans signe de corruption. — 8.3.11 ⟨Is⟩] om. G (00130, f. 61v","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["4.1.9","7.4.5"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"}]},{"id":"V554-glo-p1156-1012","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","forma":"corchete","lemma":"tricenariae pondo CCCLX","lemmaFolded":"tricenariae pondo ccclx","glosa":"G (00136, f. 64v), dans la série complèteMCC,DCCCCLX,DC,CCCCLXXX,CCCLX,CCXL,CLXXX,CXX,C,LX. — 9.8.4 tactu] tractu G (00152, f. 72v), comme Krohn ; tactu H et Rose. 10.10.5 [","locus":"8.6.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1156-1413","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","forma":"corchete","lemma":"CC et X ⟨L pondo⟩pedis I et digitorum VII","lemmaFolded":"cc et x ⟨l pondo⟩pedis i et digitorum uii","glosa":"CC et X pedis IS et digitorum VI H (capture 315) et G (00170, f. 81v), comme Rose ; digitorum sex et digitorum VII H G, sans si pondo sex. — 10.11.4 †vel] vel H G. 10.11.7","locus":"10.11.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1156-1628","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","forma":"corchete","lemma":"XIII","lemmaFolded":"xiii","glosa":"H (capture 316) ; G omet de latitudo de X.11.5 jusqu’à crassitudo pars VIII K de X.11.7 (saut). — 10.11.9 IS] H (capture 317) et G (00171, f. 82r). — 10.13.6 XXX … XIII S …","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["10.11.3","10.11.7","10.13.6","4.1.4"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1156-1918","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","forma":"corchete","lemma":"XLII","lemmaFolded":"xlii","glosa":"LX … XIII H (capture 322) et G (00174, f. 83v). — 10.15.4","locus":"10.15.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1156-1982","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","forma":"corchete","lemma":"XXXXV","lemmaFolded":"xxxxu","glosa":"XXXV G (ut vid.). 10.15.5 CLXXX ; ⟨bi⟩pedali] CIV (ut vid.) ; pedali H (capture 324) et G (00175, f. 84r). — 10.15.7 ⟨regressu⟩] om. G ; CCCCLXXX pondo] H (capture 325) et G. — 10.16.4 CXXXV] CXXV H (capture 326) et G (00176, f. 84v) ; p. avant CCCLX H G ; CXXV aussi E (f. 47r ; T.13cc). Couverture. Sur les 731 sections du texte de Krohn : H, collation directe continue pour les dix livres (I–IX contrôlée par sondage dans V548 ; X reprise dans V552, T.13ff), y compris la page f. 155v (X.12.1 – X.13.1), récupérée dans V553. G, carte codicologique complète des dix livres et collation directe de 4","locus":"10.15.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"},{"abreviatura":"ut vid.","latin":"ut videtur"}]},{"id":"V554-glo-p1156-2024","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","forma":"corchete","lemma":"bi⟩pedali","lemmaFolded":"bi⟩pedali","glosa":"CIV (ut vid.) ; pedali H (capture 324) et G (00175, f. 84r). — 10.15.7 ⟨regressu⟩] om. G ;","locus":"10.15.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"},{"abreviatura":"ut vid.","latin":"ut videtur"}]},{"id":"V554-glo-p1156-2126","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","forma":"corchete","lemma":"CCCCLXXX pondo","lemmaFolded":"cccclxxx pondo","glosa":"H (capture 325) et G. — 10.16.4 CXXXV] CXXV H (capture 326) et G (00176, f. 84v) ; p. avant CCCLX H G ; CXXV aussi E (f. 47r ; T.13cc). Couverture. Sur les 731 sections du texte de Krohn : H, collation directe continue pour les dix livres (I–IX contrôlée par sondage dans V548 ; X reprise dans V552, T.13ff), y compris la page f. 155v (X.12.1 – X.13.1), récupérée dans V553. G, carte codicologique complète des dix livres et collation directe de 45 loci décisifs, qui comprennent tous les lieux où les décisions de cette édition dépendaient de G ; la collation continue, mot à mot, reste à faire. E, ","locus":"10.15.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1156-2174","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1156,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1156","forma":"corchete","lemma":"CXXXV","lemmaFolded":"cxxxu","glosa":"CXXV H (capture 326) et G (00176, f. 84v) ; p. avant CCCLX H G ; CXXV aussi E (f. 47r ; T.13cc). Couverture. Sur les 731 sections du texte de Krohn : H, collation directe continue pour les dix livres (I–IX contrôlée par sondage dans V548 ; X reprise dans V552, T.13ff), y compris la page f. 155v (X.12.1 – X.13.1), récupérée dans V553. G, carte codicologique complète des dix livres et collation directe de 45 loci décisifs, qui comprennent tous les lieux où les décisions de cette édition dépendaient de G ; la collation continue, mot à mot, reste à faire. E, voir T.13cc. S, seulement d’après l’app","locus":"10.16.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1157-2282","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","forma":"corchete","lemma":"terrae umoris qualitatis","lemmaFolded":"terrae umoris qualitatis","glosa":"E (f. 29r) ne l’a pas après varietates et lit, après efficit, terrae humores. Quae qualitates … ; in generibus … temperarentur] in regionibus … pararentur E, comme G, contre H : premier accord sûr de E avec G contre H dans cette campagne. — 8.3.14 ⟨ea⟩] om. E (f. 29v), qui n’a pas non plus ad (fontes flumina cum pecora). 9.4.3 [ventris]] et eius ventris et equi quae sunt supra spinam equi E (f. 42r) : ventris est transmis, comme dans H. — ⟨supra⟩aquilonalem] om. E ; ⟨e regione volucrem. Inter Cepheum et Andromedae⟩] om. E (attingunt aquarii genua ; Cassiopiae media est dedicata) ; ⟨non longe⟩]","locus":"8.3.13","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"}]},{"id":"V554-glo-p1157-3379","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1157,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1157","forma":"corchete","lemma":"autem","lemmaFolded":"autem","glosa":"E (f. 43r) ponctue insuper arietis signum ; Septentrionis autem minoris …, avec une pause forte devant Septentrionis, comme le fait aussi Rose : la phrase se construit sans difficulté et la crux de Krohn est supprimée (V551). — dixi [esse]] dixi esse E. — 9.5.3 [esse fuit]] transmis par E (f. 43v), comme H. 10.1.1] E (f. 45v) interrompt le chapitre à βαρουλκόν (baruison vocitant) et passe à la rubrique","locus":"10.15.7","grado":"verificado-por-lema-y-seccion","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1159-620","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","forma":"corchete","lemma":"Mileti Apollini","lemmaFolded":"mileti apollini","glosa":"Melegi Apollini H. — 7.1.2 ⟨uti⟩] om. H (f. 95r). — 7.1.3 [pavimentum]] transmis par H (f. 95v). — 7.1.4 ⟨sint⟩] om. H (f. 95v). — 7.1.7 ⟨pavimenta⟩] om. H (f. 96r) : sive ex spica testacea struantur. 7.3.2 [alligationibus]] transmis par H (f. 97r). — 7.3.3 ex creto marmore] excepto marmore H (f. 97v), comme G et comme Rose ; ex creto est une conjecture de Giocondo adoptée par Krohn (S lit aussi excepto, d’après l’apparat de Krohn ; T.13ee). Elle est conservée provisoirement avec sa traduction (marbre tamisé) et le degré C : le texte transmis est obscur, mais la conjecture n’a aucun appui manu","locus":"7.praef.16","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Giocondo","nombre":"Giocondo 1511","tipo":"impresa-antigua"}],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"}]},{"id":"V554-glo-p1159-3100","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","forma":"corchete","lemma":"milia CLX","lemmaFolded":"milia clx","glosa":"H (f. 114r), comme le texte imprimé ; sans Is avant a capite. — 8.3.12 ⟨in⟩fructus] om. H (f. 114v), comme E. — 8.3.13 terrae umoris qualitatis …","locus":"8.3.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"}]},{"id":"V554-glo-p1159-3257","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1159,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1159","forma":"corchete","lemma":"efficit","lemmaFolded":"efficit","glosa":"H (f. 114v) ne l’a pas après varietates et lit efficit terrae umores. Quae qualitates …, comme E ; in generibus … temperarentur] in generibus ad solis potestatem perarentur H (ut vid.) : H s’accorde avec le texte imprimé sur in generibus, mais son verbe, perarentur, est plus proche de pararentur (G E) que de temperarentur (S, G²). Le texte de Krohn est conservé avec le degré C et la leçon figure dans l’apparat. — 8.3.21] H (f. 116v) transmet l’épigramme en capitales grecques très déformées ; les restitutions sont éditoriales. — 8.3.24","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.4.3","1.4.6","1.6.3","10.3.8","10.8.4","2.3.2","2.6.1","2.6.2"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[{"abreviatura":"ut vid.","latin":"ut videtur"}]},{"id":"V554-glo-p1160-2768","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1160,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1160","forma":"corchete","lemma":"cuius iudicio probantur omnia","lemmaFolded":"cuius iudicio probantur omnia","glosa":"G S ; om. H : S rejoint G contre H. — 1.6.2 incerta] codd. (S compris) ; certa est une conjecture de Krohn, et l’édition maintient incerta avec H et Rose. — 2.3.4 et 3 praef. 1] l’ordre de H et de G est aussi celui de S ; les transpositions sont de Krohn. — 3.3.7 XI S … XVIII … XXIV S] decusas semis … decem novem … viginti quinque codd. (H S concordent) : les chiffres imprimés sont des corrections arithmétiques de Rose, reprises de Giocondo. — 4.1.8 Subtilitate et ornatu …","locus":"1.1.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Giocondo","nombre":"Giocondo 1511","tipo":"impresa-antigua"}],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"}]},{"id":"V554-glo-p1160-3277","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1160,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1160","forma":"corchete","lemma":"Posteri vero elegantia","lemmaFolded":"posteri uero elegantia","glosa":"G ; om. H S : S partage le saut de H. — 5.4.2 ⟨non⟩constans] constans codd. ; non est un supplément de Krohn (inconstans Giocondo). 7.3.3 ex creto marmore] excepto marmore codd. (S compris) ; ex creto est une conjecture de Giocondo ; S omet en outre perduci … tenore. — 8.3.13","locus":"4.1.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Giocondo","nombre":"Giocondo 1511","tipo":"impresa-antigua"}],"operaciones":[{"abreviatura":"om.","latin":"omittit"}]},{"id":"V554-glo-p1160-3578","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1160,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1160","forma":"corchete","lemma":"in generibus","lemmaFolded":"in generibus","glosa":"H S, avec in regionibus ajouté en marge de S par une seconde main ; in regionibus E G. —","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["5.4.5","5.4.6","6.1.5","8.3.13"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1160-3681","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1160,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1160","forma":"corchete","lemma":"temperarentur","lemmaFolded":"temperarentur","glosa":"S et G corrigé ; perarentur H ; pararentur E G : le verbe du texte imprimé est la leçon de S, probablement","locus":"8.3.13","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1161-116","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","forma":"corchete","lemma":"pedes XII S","lemmaFolded":"pedes xii s","glosa":"XV S E : Krohn confirme la leçon vérifiée dans E (T.13cc). 10.10.6 quinque …","locus":"10.9.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1161-206","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","forma":"corchete","lemma":"IIII","lemmaFolded":"iiii","glosa":"IIII … quinque codd. : la transposition est de Köchly. — 10.11.3 pedis IetdigitorumVII]pedisISetdigitorumVIHS ;pedesISetdigitorumVIG.—10.13.6XIIIS …","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["10.10.2","10.10.6","10.11.3","10.11.5","10.11.9","10.14.1","10.15.6","10.6.4"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1161-481","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","forma":"corchete","lemma":"XLII","lemmaFolded":"xlii","glosa":"LX … XIII codd. ; 10.15.4 XXXXV] XXXV codd. ; 10.15.5 CLXXX] CIV codd. ; 10.16.4 CXXXV] CXXV codd. (pedu S). D’après l’apparat de Krohn, tous ces chiffres corrigés sont tirés du parallèle grec d’Athénée le Mécanicien (Περὶ μηχανημάτων), qui décrit les mêmes machines. Conséquences. (1) Pour tous les numéraux du Livre X contrôlés, S s’accorde avec H et G (E ne transmet que X.16.4, où il lit aussi CXXV) : les chiffres imprimés n’ont d’appui dans aucun manuscrit. Leur fondement est le texte parallèle d’Athénée le Mécanicien, appliqué par Rose et Krohn. L’édition les conserve [Ed ; C] et déclare dé","locus":"10.15.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1161-513","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","forma":"corchete","lemma":"XXXXV","lemmaFolded":"xxxxu","glosa":"XXXV codd. ; 10.15.5 CLXXX] CIV codd. ; 10.16.4 CXXXV] CXXV codd. (pedu S). D’après l’apparat de Krohn, tous ces chiffres corrigés sont tirés du parallèle grec d’Athénée le Mécanicien (Περὶ μηχανημάτων), qui décrit les mêmes machines. Conséquences. (1) Pour tous les numéraux du Livre X contrôlés, S s’accorde avec H et G (E ne transmet que X.16.4, où il lit aussi CXXV) : les chiffres imprimés n’ont d’appui dans aucun manuscrit. Leur fondement est le texte parallèle d’Athénée le Mécanicien, appliqué par Rose et Krohn. L’édition les conserve [Ed ; C] et déclare désormais ce fondement, au lieu de ","locus":"10.15.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1161-541","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","forma":"corchete","lemma":"CLXXX","lemmaFolded":"clxxx","glosa":"CIV codd. ; 10.16.4 CXXXV] CXXV codd. (pedu S). D’après l’apparat de Krohn, tous ces chiffres corrigés sont tirés du parallèle grec d’Athénée le Mécanicien (Περὶ μηχανημάτων), qui décrit les mêmes machines. Conséquences. (1) Pour tous les numéraux du Livre X contrôlés, S s’accorde avec H et G (E ne transmet que X.16.4, où il lit aussi CXXV) : les chiffres imprimés n’ont d’appui dans aucun manuscrit. Leur fondement est le texte parallèle d’Athénée le Mécanicien, appliqué par Rose et Krohn. L’édition les conserve [Ed ; C] et déclare désormais ce fondement, au lieu de l’attribuer de façon général","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["10.15.5","8.6.4"],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1161-568","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","forma":"corchete","lemma":"CXXXV","lemmaFolded":"cxxxu","glosa":"CXXV codd. (pedu S). D’après l’apparat de Krohn, tous ces chiffres corrigés sont tirés du parallèle grec d’Athénée le Mécanicien (Περὶ μηχανημάτων), qui décrit les mêmes machines. Conséquences. (1) Pour tous les numéraux du Livre X contrôlés, S s’accorde avec H et G (E ne transmet que X.16.4, où il lit aussi CXXV) : les chiffres imprimés n’ont d’appui dans aucun manuscrit. Leur fondement est le texte parallèle d’Athénée le Mécanicien, appliqué par Rose et Krohn. L’édition les conserve [Ed ; C] et déclare désormais ce fondement, au lieu de l’attribuer de façon générale à la cohérence technique.","locus":"10.16.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V554-glo-p1161-3243","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","forma":"corchete","lemma":"ἐπιζυγίδας","lemmaFolded":"επιζυγιδας","glosa":"EPYSYCIDAS H (ut vid.), comme G d’après Krohn (ἐπιζυγίδας est une correction de Turnèbe). — X.12.2 induntur] induuntur H ; in alteram partem traiciuntur] in alteram partem et traiciuntur H ; in suculas coiciuntur ⟨et⟩involvuntur] in suculam coiciuntur involvuntur H ; ext⟨enti⟩rudentes] extrudentes H ; aequalem utrique sonitus habeant] aequalem in utroque sonitus habent H (utrique est une correction de Krohn ; habeant, de Giocondo) ; catapultae] catapulta H. — X.13.1 ad oppugnationes] ad oppugnationis H ;","locus":"10.12.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Giocondo","nombre":"Giocondo 1511","tipo":"impresa-antigua"}],"operaciones":[{"abreviatura":"ut vid.","latin":"ut videtur"}]},{"id":"V554-glo-p1161-129","edition":"recensio-fr","version":"V554","language":"fr","page":1161,"pdf":"documents/kurilo-recensio-fr.pdf#page=1161","forma":"dospuntos","lemma":"XV S E","lemmaFolded":"xu s e","glosa":"Krohn confirme la leçon vérifiée dans E (T.13cc). 10.10.6 quinque … IIII] IIII … quinque codd. : la transposition est de Köchly. — 10.11.3 pedis IetdigitorumVII]pedisISetdigitorumVIHS ;pedesISetdigitorumVIG.—10.13.6XIIIS … XVI] XVI … VII codd. ; quattuor tabulatorum] quattuor H, IIII G S ; trium est une correction de Rose. — 10.15.2 LXIII … XLII] LX … XIII codd. ; 10.15.4 XXXXV] XXXV codd. ; 10.15.5 CLXXX] CIV codd. ; 10.16.4 CXXXV] CXXV codd. (pedu S). D’après l’apparat de Krohn, tous ces chiffres corrigés sont tirés du parallèle grec d’Athénée le Mécanicien (Περὶ μηχανημάτων), qui décrit les","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"10.15.7","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p219-700","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":219,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"Divina tua mens et numen","lemmaFolded":"diuina tua mens et numen","glosa":"Adopted wording. The expression emphasizes the elevated, almost divine status accorded to Augustus. The earlier reference to “codd. plerique” and unspecified old editions is not treated as documentary evidence. •","locus":"1.praef.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p219-939","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":219,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"imperio potiretur","lemmaFolded":"imperio potiretur","glosa":"Adopted reading. It means “he exercised dominion / possessed the empire”. •","locus":"1.praef.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p219-1035","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":219,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"orbis terrarum","lemmaFolded":"orbis terrarum","glosa":"Adopted reading. It is equivalent to “the whole world” or “the terrestrial orb”. •","locus":"1.praef.1","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p219-1135","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":219,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"invictaque virtute","lemmaFolded":"inuictaque uirtute","glosa":"Adopted reading. Virtus here has the Roman sense of “military valour ” and “excellence”. •","locus":"1.praef.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p219-1247","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":219,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"cunctis hostibus stratis","lemmaFolded":"cunctis hostibus stratis","glosa":"Stratis means ‘laid low’, ‘prostrated’ or ‘defeated’ in this context. •","locus":"1.praef.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p219-1345","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":219,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"Triumpho victoriaque tua","lemmaFolded":"triumpho uictoriaque tua","glosa":"The adopted wording links the emperor’s triumph and victory. An additional et has no identified documentary witness in the sources cited here and is not adopted as a manuscript variant. •","locus":"1.praef.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p219-1559","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":219,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"tuum spectarent nutum","lemmaFolded":"tuum spectarent nutum","glosa":"Preferred reading. A nod (nutus) denotes a sign, an assent, or the sovereign will — a nod of the ruler’s head. •","locus":"1.praef.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p219-1696","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":219,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"amplissimis tuis cogitationibus consiliisque","lemmaFolded":"amplissimis tuis cogitationibus consiliisque","glosa":"A formula of elevated praise: ‘your far-reaching reflections and counsel’. • non audebam …","locus":"1.praef.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p219-1833","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":219,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"edere","lemmaFolded":"edere","glosa":"Edere here means to publish or make a written work public. •","locus":"1.praef.1","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p219-1901","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":219,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=219","forma":"corchete","lemma":"metuens ne non apto tempore interpellans subirem tui animi offensionem","lemmaFolded":"metuens ne non apto tempore interpellans subirem tui animi offensionem","glosa":"Standard reading. It means “afraid of incurring your displeasure by interrupting you at an inopportune moment.” 207","locus":"1.praef.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p221-1657","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":221,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=221","forma":"corchete","lemma":"de vita communi omnium curam","lemmaFolded":"de uita communi omnium curam","glosa":"Adopted reading. It means “the general welfare of all”. •","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p221-1746","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":221,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=221","forma":"corchete","lemma":"publicaeque rei constitutione","lemmaFolded":"publicaeque rei constitutione","glosa":"It refers to the “organization of the State” or “constitution of the republic”. •","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p221-1859","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":221,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=221","forma":"corchete","lemma":"de opportunitate publicorum aedificiorum","lemmaFolded":"de opportunitate publicorum aedificiorum","glosa":"Opportunitas = suitability, convenience, good location. •","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p221-1959","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":221,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=221","forma":"corchete","lemma":"maiestas imperii","lemmaFolded":"maiestas imperii","glosa":"Key expression of the Augustan ideology: “the majesty of the Empire”. •","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p221-2049","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":221,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=221","forma":"corchete","lemma":"egregias haberet auctoritates","lemmaFolded":"egregias haberet auctoritates","glosa":"It means “he enjoyed eminent authority” or “exceptional prestige”. •","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p221-2149","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":221,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=221","forma":"corchete","lemma":"parenti tuo","lemmaFolded":"parenti tuo","glosa":"Reference to Julius Caesar (Augustus’s adoptive father). 209","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p222-179","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":222,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=222","forma":"corchete","lemma":"imperium parentis in tuam potestatem transtulisset","lemmaFolded":"imperium parentis in tuam potestatem transtulisset","glosa":"Formal expression of the transmission of power. • M. Aurelio et P. Minidio et Cn.","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p222-313","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":222,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=222","forma":"corchete","lemma":"Cornelio","lemmaFolded":"cornelio","glosa":"Names of military engineer colleagues. Cn. and Gn. are alternative abbreviations of Gnaeus; the text here prints Cn. •","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p222-442","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":222,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=222","forma":"corchete","lemma":"ad apparationem ballistarum et scorpionum","lemmaFolded":"ad apparationem ballistarum et scorpionum","glosa":"Apparationem = preparation, construction. •","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p222-529","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":222,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=222","forma":"corchete","lemma":"recognitionem per sororis commendationem servasti","lemmaFolded":"recognitionem per sororis commendationem seruasti","glosa":"Adopted reading. Recognitionem = gratification, economic reward; sororis refers to Octavia, sister of Augustus. Academic translation “But when I observed that you were concerned not only with the common welfare of all and the organization of the state, but also with the proper arrangement of public buildings — so that, thanks to you, the city had not only grown larger through the annexation of provinces, but also that the majesty of the Empire had the exalted authority of its public buildings — I considered that I should not delay any longer in dedicating these writings to you on such matters ","locus":"1.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p223-1971","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":223,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=223","forma":"corchete","lemma":"eo beneficio essem obligatus","lemmaFolded":"eo beneficio essem obligatus","glosa":"It refers to the rewards and the financial support received from Augustus. 211","locus":"1.praef.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p224-50","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":224,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=224","forma":"corchete","lemma":"ad exitum vitae non haberem inopiae timorem","lemmaFolded":"ad exitum uitae non haberem inopiae timorem","glosa":"An elegant expression that means “not having to fear poverty until the end of my days”. •","locus":"1.praef.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p224-185","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":224,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=224","forma":"corchete","lemma":"multa te aedificavisse et nunc aedificare","lemmaFolded":"multa te aedificauisse et nunc aedificare","glosa":"It indicates both completed works and those under construction. •","locus":"1.praef.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p224-294","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":224,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=224","forma":"corchete","lemma":"pro amplitudine rerum gestarum","lemmaFolded":"pro amplitudine rerum gestarum","glosa":"It alludes directly to the greatness of Augustus' feats (Res Gestae). •","locus":"1.praef.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p224-398","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":224,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=224","forma":"corchete","lemma":"posteris memoriae tradantur","lemmaFolded":"posteris memoriae tradantur","glosa":"It means “to be transmitted to posterity as a (lasting) memory”. •","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p224-494","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":224,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=224","forma":"corchete","lemma":"Conscripsi praescriptiones terminatas","lemmaFolded":"conscripsi praescriptiones terminatas","glosa":"Praescriptiones terminatas = “precise instructions” or “well-defined rules” (referring to the ten books of the treatise). •","locus":"1.praef.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p224-657","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":224,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=224","forma":"corchete","lemma":"et ante facta et futura","lemmaFolded":"et ante facta et futura","glosa":"Vitruvius offers tools to evaluate both works already completed and those that will be built in the future. Academic translation “Being bound, therefore, by that favor of yours, so that until the end of my life I need not fear want, I began to write these books for you because I noticed that you had built many works and that at this moment you were still building, and that in the future you would also take care of both public and private buildings, ensuring they matched the greatness of your achievements, so that they might be passed on to posterity as your memory. I have written precise and w","locus":"1.praef.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p226-1933","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":226,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=226","forma":"corchete","lemma":"cuius iudicio probantur omnia","lemmaFolded":"cuius iudicio probantur omnia","glosa":"A disputed passage in the editorial tradition. Krohn (1912) prints these words in the text; other editions have marked them as doubtful or enclosed them in brackets. This edition retains them, but records the discussion without attributing a deletion to the manuscript tradition where the apparatus for the passage has not been verified. 214","locus":"1.1.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p227-635","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":227,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=227","forma":"corchete","lemma":"Architecti est scientia","lemmaFolded":"architecti est scientia","glosa":"Adopted reading. The genitive architecti indicates “the science proper to the architect” or “the knowledge of the architect”, not “the architect is a science”. •","locus":"1.1.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p227-823","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":227,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=227","forma":"corchete","lemma":"pluribus disciplinis et variis eruditionibus ornata","lemmaFolded":"pluribus disciplinis et uariis eruditionibus ornata","glosa":"Standard reading. Ornata = enriched, decorated. •","locus":"1.1.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p227-927","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":227,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=227","forma":"corchete","lemma":"cuius iudicio probantur omnia","lemmaFolded":"cuius iudicio probantur omnia","glosa":"This edition retains the transmitted phrase. Granger questioned its authenticity and proposed treating the passage differently; the manuscript evidence should not be described as unanimous without reference to a critical apparatus. • Ab ceteris artibus] “By the other arts”. This is the adopted phrase. The alternative ex ceteris lacks an identified witness in the sources cited here and is not assigned to a manuscript. •","locus":"1.1.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[{"siglum":"Granger","nombre":"Granger","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p227-1381","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":227,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=227","forma":"corchete","lemma":"continuata ac trita usus meditatio","lemmaFolded":"continuata ac trita usus meditatio","glosa":"Preferred reading. Trita = worn by use, exercised, habitual. •","locus":"1.1.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p227-1481","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":227,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=227","forma":"corchete","lemma":"ad propositum deformationis","lemmaFolded":"ad propositum deformationis","glosa":"Adopted reading. Deformatio = design, layout, projected form. •","locus":"1.1.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p227-1575","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":227,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=227","forma":"corchete","lemma":"sollertiae ac rationis pro portione","lemmaFolded":"sollertiae ac rationis pro portione","glosa":"Adopted in the Spanish source edition; the alternative sollertia ratione proportionis is an editorial normalization. The distinction is textual, not merely typographical. Academic translation “The architect’s knowledge is enriched by many disciplines and varied forms of learning; by its judgment all works carried out by the other arts are assessed. It arises from building practice (fabrica) and theoretical reasoning (ratiocinatio).” 215","locus":"1.1.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p229-446","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":229,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=229","forma":"corchete","lemma":"sine litteris contenderant","lemmaFolded":"sine litteris contenderant","glosa":"Adopted reading. Litterae = theoretical studies, literary and scientific culture. •","locus":"1.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p229-559","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":229,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=229","forma":"corchete","lemma":"ut manibus essent exercitati","lemmaFolded":"ut manibus essent exercitati","glosa":"Refers to exclusively practical and manual training. •","locus":"1.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p229-644","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":229,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=229","forma":"corchete","lemma":"pro laboribus auctoritatem","lemmaFolded":"pro laboribus auctoritatem","glosa":"Means “authority or professional standing commensurate with their efforts”. •","locus":"1.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p229-750","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":229,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=229","forma":"corchete","lemma":"umbram non rem persecuti","lemmaFolded":"umbram non rem persecuti","glosa":"Platonic metaphor: they pursued the “shadow” (appearance) and not the “reality” (rem). •","locus":"1.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p229-865","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":229,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=229","forma":"corchete","lemma":"uti omnibus armis ornati","lemmaFolded":"uti omnibus armis ornati","glosa":"Comparison of the complete architect with a fully armed soldier (very Roman image). •","locus":"1.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p229-977","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":229,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=229","forma":"corchete","lemma":"citius cum auctoritate","lemmaFolded":"citius cum auctoritate","glosa":"Emphasizes that those who master both forms of training achieve their aims more quickly and with greater authority. Academic translation \" Therefore, those architects who strove to practice solely with their hands, without the support of letters, could not achieve an authority commensurate with their efforts. On the other hand, those who relied only on theoretical reasoning and letters seem to have pursued a shadow and not reality itself. But those who thoroughly mastered both disciplines, like soldiers equipped with all weapons, achieved their goal more quickly and with greater authority. \" E","locus":"1.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p231-927","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":231,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=231","forma":"corchete","lemma":"quod significatur et quod significat","lemmaFolded":"quod significatur et quod significat","glosa":"Vitruvius distinguishes the subject or matter under discussion from its demonstrative explanation through the principles of the disciplines. This is a semantic explanation, not a claim of manuscript unanimity. •","locus":"1.1.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p231-1177","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":231,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=231","forma":"corchete","lemma":"docilem","lemmaFolded":"docilem","glosa":"The word denotes a disposition or capacity to learn. No particular textual judgment is added where a relevant variant has not been documented. The Spanish edition heads this lexical note ingenio et disciplinae docilem; the running text has ad disciplinam docilem. •","locus":"1.1.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p231-1452","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":231,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=231","forma":"corchete","lemma":"peritus graphidos","lemmaFolded":"peritus graphidos","glosa":"Graphidos is a Greek genitive used in Latin by Vitruvius and refers to skill in drawing. It is translated according to its function in I.1.3–4. •","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p233-1400","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":233,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=233","forma":"corchete","lemma":"haec sunt causae","lemmaFolded":"haec sunt causae","glosa":"An explanatory transition introducing the reasons for the educational requirements. •","locus":"1.1.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p233-1504","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":233,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=233","forma":"corchete","lemma":"graphidos scientiam","lemmaFolded":"graphidos scientiam","glosa":"Graphidos (Greek genitive) = art of technical and design drawing. •","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p233-1924","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":233,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=233","forma":"corchete","lemma":"in areis expediuntur descriptiones","lemmaFolded":"in areis expediuntur descriptiones","glosa":"Adopted reading. In areis = on the ground, in the lot. •","locus":"1.1.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p233-2018","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":233,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=233","forma":"corchete","lemma":"normarumque et librationum","lemmaFolded":"normarumque et librationum","glosa":"Normae are set squares; librationes are leveling operations or levels. •","locus":"1.1.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p233-2119","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":233,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=233","forma":"corchete","lemma":"per opticen","lemmaFolded":"per opticen","glosa":"It refers to optics (perspective and lighting). 221","locus":"1.1.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p234-50","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":234,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=234","forma":"corchete","lemma":"per arithmeticen","lemmaFolded":"per arithmeticen","glosa":"Arithmetic applied to the calculation of costs and measurements. •","locus":"1.1.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p234-135","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":234,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=234","forma":"corchete","lemma":"symmetriarum quaestiones","lemmaFolded":"symmetriarum quaestiones","glosa":"Vitruvian central concept: harmonic proportions. Academic translation \" Here are the reasons why this is so. The architect must know how to read and write, in order to strengthen his memory through written notes. Likewise, he must have knowledge of drawing, so that he can more easily represent, through exemplary drawings, the appearance of the work he wishes to design.\" Geometry, for its part, provides architecture with numerous aids: firstly, it teaches the use of the ruler and compass, thanks to which the plans of buildings, as well as the directions of set squares, levels, and lines, can be","locus":"1.1.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p235-703","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":235,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=235","forma":"dospuntos","lemma":"percontantibus ita reddet rationem","lemmaFolded":"percontantibus ita reddet rationem","glosa":"He must also know many historical narratives, because architects often include ornaments in their works and must explain the reasoning behind them to anyone who asks why they were used. Thus, if someone sets up marble statues of robed women, called caryatids, in place of columns, and places mutules and cornices above them, he will give the following explanation. Carya, civitas Peloponnensis, cum Persis hostibus contra Graeciam consensit. Postea Graeci, per victoriam gloriose bello liberati, communi consilio Caryatibus bellum indixerunt. Itaque, oppido capto, viris interfectis, civitate deflagr","locus":"1.1.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p236-275","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":236,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=236","forma":"corchete","lemma":"cur fecerint","lemmaFolded":"cur fecerint","glosa":"The expression means “the reason and rationale for the motif”. • Carya,","locus":"1.1.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p238-1879","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":238,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=238","forma":"corchete","lemma":"Agesilae filio","lemmaFolded":"agesilae filio","glosa":"Krohn retains “son of Agesilaus,” and the translation follows the adopted text. Historically, the commander at Plataea was Pausanias son of Cleombrotus (Herodotus 9.10). The patronymic in Vitruvius is therefore distinguished from the historical identification; it is not silently corrected in the Latin. •","locus":"1.1.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p238-2201","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":238,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=238","forma":"corchete","lemma":"Plataico proelio","lemmaFolded":"plataico proelio","glosa":"It refers to the Battle of Plataea (479 BCE). •","locus":"1.1.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p238-2267","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":238,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=238","forma":"corchete","lemma":"pauca manu","lemmaFolded":"pauca manu","glosa":"An idiomatic expression: with a handful of men. 226","locus":"1.1.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p239-36","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":239,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=239","forma":"corchete","lemma":"porticum Persicam ex manubiis","lemmaFolded":"porticum persicam ex manubiis","glosa":"Manubiae = booty of war. • laudis et virtutis civium indicem] “As a testimony to the honor and valour of the citizens”. • superbia meritis contumeliis punita] “Their pride punished with deserved humiliations”. The phrase concerns the captives collectively, not the pride of a single unnamed man. •","locus":"1.1.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p239-365","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":239,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=239","forma":"corchete","lemma":"sustinentia tectum","lemmaFolded":"sustinentia tectum","glosa":"Standard reading. “Supporting the roof.” •","locus":"1.1.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p239-429","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":239,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=239","forma":"corchete","lemma":"Timore eorum fortitudinis effectus","lemmaFolded":"timore eorum fortitudinis effectus","glosa":"In context, the enemies are to shudder in fear at the effects of the Laconians’ courage. The note explains the sentence without presenting an unidentified editorial correction as manuscript evidence. Academic translation “Likewise, the Lacedaemonians, under the command of Pausanias, son of Agesilaus, after having won at the Battle of Plataea with a small contingent against an immense number of the Persian army, and after celebrating a glorious triumph with the spoils and booty, erected the Persian Portico with the spoils of war, as a testimony to the honor and valour of their citizens and as a","locus":"1.1.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p241-912","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":241,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=241","forma":"corchete","lemma":"animo magno","lemmaFolded":"animo magno","glosa":"The reading of the adopted text, also printed by Krohn, means “with breadth or greatness of mind”. Animo is an ablative; the adjective must agree with it. • facilis,","locus":"1.1.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p241-1091","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":241,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=241","forma":"corchete","lemma":"aequus et fidelis","lemmaFolded":"aequus et fidelis","glosa":"Moral virtues of the ideal architect. • sine fide et castitate] Castitas = integrity, probity, honesty. • φυσιολογία] Greek term correctly transcribed (physiologia = study of nature). • in aquarum ductionibus] A reference to the conveyance of water in aqueducts and other conduits. • [incursibus enim et circumitionibus ] Adopted reading. It refers to the movements and pressures of air and water. • Ctesibii aut Archimedis] Ctesibius of Alexandria and Archimedes, the great Hellenistic engineers. 108 Ctesibius (Greek Κτησίβιος) was a Greek inventor, hydraulic engineer and mathematician associated ","locus":"1.1.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p241-1150","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":241,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=241","forma":"corchete","lemma":"sine fide et castitate","lemmaFolded":"sine fide et castitate","glosa":"Castitas = integrity, probity, honesty. •","locus":"1.1.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p241-1296","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":241,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=241","forma":"corchete","lemma":"in aquarum ductionibus","lemmaFolded":"in aquarum ductionibus","glosa":"A reference to the conveyance of water in aqueducts and other conduits. • [","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p241-1510","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":241,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=241","forma":"corchete","lemma":"Ctesibii aut Archimedis","lemmaFolded":"ctesibii aut archimedis","glosa":"Ctesibius of Alexandria and Archimedes, the great Hellenistic engineers. 108 Ctesibius (Greek Κτησίβιος) was a Greek inventor, hydraulic engineer and mathematician associated with Alexandria in the third century BC. Ctesibius was especially important for Hellenistic hydraulics and mechanical invention. The dates 285–222 BC should not be used as secure birth and death dates without independent evidence; the chronology of Ctesibius and that of Archimedes must not be conflated. Compare the Aquincum Museum’s account, “Ctesibius: The barber of Alexandria”, which places his activity in the early thi","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p241-2055","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":241,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=241","forma":"dospuntos","lemma":"Ctesibius","lemmaFolded":"ctesibius","glosa":"The barber of Alexandria”, which places his activity in the early third century BC. 109Archimedes of Syracuse (Ἀρχιμήδης; c. 287–c. 212 BCE) was a Greek mathematician, engineer, inventor and astronomer. An etymological interpretation of his name requires linguistic evidence and should be distinguished from a symbolic reading of his role in this work. 229","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["9.8.2","9.8.4"],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p243-1261","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":243,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=243","forma":"corchete","lemma":"Musicen autem sciat oportet","lemmaFolded":"musicen autem sciat oportet","glosa":"Musicen = music (in the broad sense: musical and harmonic theory). •","locus":"1.1.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p243-1359","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":243,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=243","forma":"corchete","lemma":"canonicam rationem","lemmaFolded":"canonicam rationem","glosa":"It refers to the theory of musical (canonical) proportions. • ballistarum,","locus":"1.1.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p243-1454","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":243,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=243","forma":"corchete","lemma":"catapultarum et scorpionum","lemmaFolded":"catapultarum et scorpionum","glosa":"The three main types of torsion war machines. •","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p243-1530","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":243,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=243","forma":"corchete","lemma":"foramina hemitoniorum","lemmaFolded":"foramina hemitoniorum","glosa":"Openings for the torsion bundles of the artillery frame. The musical context explains the equal tuning of the two sides; the phrase does not mean “holes of half-tones”. •","locus":"1.1.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p243-1724","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":243,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=243","forma":"corchete","lemma":"e nervo torti funes","lemmaFolded":"e neruo torti funes","glosa":"Twisted cords of tendons or nerves of animals. •","locus":"1.1.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p243-1794","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":243,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=243","forma":"corchete","lemma":"homotona","lemmaFolded":"homotona","glosa":"A Greek term meaning “of the same pitch” or “at the same tension”. •","locus":"1.1.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p245-1115","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":245,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=245","forma":"corchete","lemma":"vasa aerea","lemmaFolded":"uasa aerea","glosa":"Corrected reading. Vessels and urns of bronze. • quae Graeci ἠχεῖα appellant] Ἠχεῖα (echeia) = acoustic resonators. •","locus":"1.1.9","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p245-1246","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":245,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=245","forma":"corchete","lemma":"diatessaron et diapente et diapason ad disdiapason","lemmaFolded":"diatessaron et diapente et diapason ad disdiapason","glosa":"Musical intervals: fourth, fifth, octave and double octave. • [","locus":"1.1.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p245-1361","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":245,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=245","forma":"corchete","lemma":"in circinatione","lemmaFolded":"in circinatione","glosa":"Adopted reading. It refers to the circular or semicircular arrangement under the steps. •","locus":"1.1.9","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p245-1469","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":245,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=245","forma":"corchete","lemma":"scaenici sonitus","lemmaFolded":"scaenici sonitus","glosa":"The voice of the actors on stage. • hydraulicas quoque machinas] Reference to the hydraulic organs (hydraulis) of Ctesibius. Academic translation \" Likewise, in theaters, bronze vessels are placed in niches under the seating according to mathematical principles. These vessels, which the Greeks call echeia (ἠχεῖα), are tuned according to the intervals of musical harmonies or chords, distributed in circles according to the fourth, the fifth, the octave, and the double octave, so that the actor's voice, resonating properly in these arrangements, striking them, augmented and enriched, reaches the ","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p245-1523","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":245,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=245","forma":"corchete","lemma":"hydraulicas quoque machinas","lemmaFolded":"hydraulicas quoque machinas","glosa":"Reference to the hydraulic organs (hydraulis) of Ctesibius. Academic translation \" Likewise, in theaters, bronze vessels are placed in niches under the seating according to mathematical principles. These vessels, which the Greeks call echeia (ἠχεῖα), are tuned according to the intervals of musical harmonies or chords, distributed in circles according to the fourth, the fifth, the octave, and the double octave, so that the actor's voice, resonating properly in these arrangements, striking them, augmented and enriched, reaches the ears of the spectators more clearly and more softly.\" 233","locus":"1.1.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p248-745","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":248,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=248","forma":"corchete","lemma":"communium parietum","lemmaFolded":"communium parietum","glosa":"Party walls or walls held in common. • ad ambitum stillicidiorum] Stillicidia denotes rainwater dripping or running off the eaves, together with the corresponding right of discharge. • locatori et conductori] The parties to a contract of letting and hiring. In this building context the terms refer to the employer or owner commissioning the work and the contractor undertaking it; their wider meanings include lessor and lessee. • sine captione] “Without deception” or “without loss”. • horologiorum rationem] It refers to the design and operation of sundials. Academic translation “He must also kno","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["2.8.8","6.6.6"],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p248-804","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":248,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=248","forma":"corchete","lemma":"ad ambitum stillicidiorum","lemmaFolded":"ad ambitum stillicidiorum","glosa":"Stillicidia denotes rainwater dripping or running off the eaves, together with the corresponding right of discharge. •","locus":"1.1.10","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p248-950","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":248,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=248","forma":"corchete","lemma":"locatori et conductori","lemmaFolded":"locatori et conductori","glosa":"The parties to a contract of letting and hiring. In this building context the terms refer to the employer or owner commissioning the work and the contractor undertaking it; their wider meanings include lessor and lessee. • sine captione] “Without deception” or “without loss”. •","locus":"1.1.10","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p248-1253","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":248,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=248","forma":"corchete","lemma":"horologiorum rationem","lemmaFolded":"horologiorum rationem","glosa":"It refers to the design and operation of sundials. Academic translation “He must also know the discipline of medicine because of the inclinations of the heavens — which the Greeks call klimata —as well as the qualities of the air, of healthy or pestilent places, and of the use of water. For without this knowledge it is not possible to build any healthy dwelling.” It is also advisable that they be familiar with the necessary legal principles relating to buildings, such as those concerning party walls, rainwater runoff, sewers, lighting, water pipes, and other similar matters. All of this should","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p250-50","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":250,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=250","forma":"corchete","lemma":"tanta haec disciplina sit condecorata","lemmaFolded":"tanta haec disciplina sit condecorata","glosa":"Condecorata = adorned, enriched, dignified. •","locus":"1.1.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p250-135","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":250,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=250","forma":"corchete","lemma":"abundans eruditionibus variis ac pluribus","lemmaFolded":"abundans eruditionibus uariis ac pluribus","glosa":"Emphasizes the richness and variety of knowledge. •","locus":"1.1.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p250-230","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":250,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=250","forma":"corchete","lemma":"profiteri architectos","lemmaFolded":"profiteri architectos","glosa":"Profiteri = to declare oneself publicly, to proclaim oneself an architect. •","locus":"1.1.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p250-330","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":250,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=250","forma":"corchete","lemma":"his gradibus disciplinarum scandendo","lemmaFolded":"his gradibus disciplinarum scandendo","glosa":"Beautiful metaphorical image: “ascending these steps of the disciplines”. •","locus":"1.1.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p250-444","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":250,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=250","forma":"corchete","lemma":"ad summum templum architecturae","lemmaFolded":"ad summum templum architecturae","glosa":"Metaphor of the temple as the summit or supreme sanctuary of architecture. Academic translation “Since this discipline is so vast and so richly adorned with multiple and varied forms of erudition, I do not believe that anyone can justly proclaim themselves an architect suddenly, but only those who, from childhood, ascending these steps of disciplines and nourished with the knowledge of numerous letters and arts, have reached the highest temple of architecture.” Explanation of the Meaning of the Text This paragraph gives a climactic formulation of the architect’s educational ideal. It does not ","locus":"1.1.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p258-638","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":258,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=258","forma":"dospuntos","lemma":"Opus versus Ratiocinatio","lemmaFolded":"opus uersus ratiocinatio","glosa":"Vitruvius here establishes a division that elevates architecture to the rank of a liberal science. Opus is blind; it is the mechanical repetition of the craftsman who knows how to move his hands but does not know why the structure works. Ratiocinatio is the logos, the mathematical matrix that governs the phenomenon physically and formally. The architect's value lies in the fact that, although he shares ratiocinatio with other scholars (commune cum omnibus doctis), he has the unique ability to project it onto the constructive opus. 2. The analogy of the pulse and the cosmic metronome (de venaru","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p281-1832","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":281,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=281","forma":"dospuntos","lemma":"Fana constituentur","lemmaFolded":"fana constituentur","glosa":"Fanum in Latin means \" sanctuary \", \" sacred precinct \" or \" temple \" (from which the word \"profane\" comes). 2.","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p281-1964","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":281,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=281","forma":"dospuntos","lemma":"Aesculapio Saluti","lemmaFolded":"aesculapio saluti","glosa":"They are not two separate deities called \" Aesculapius Salutus \", but Asclepius (Aesculapius) and Salus (the goddess Hygieia of health). 3.","locus":"1.2.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p281-2123","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":281,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=281","forma":"dospuntos","lemma":"Hibernaculis ab occidente hiberno","lemmaFolded":"hibernaculis ab occidente hiberno","glosa":"These are not \" hibernations \", but the winter rooms of the Roman house, which must face southwest to take advantage of the afternoon heat. 269","locus":"1.2.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p282-51","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":282,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=282","forma":"dospuntos","lemma":"Neque exclaratur neque obscuratur","lemmaFolded":"neque exclaratur neque obscuratur","glosa":"This refers to the fact that the northern light \" does not suffer glare or obscuration \" from the passage of the sun. Latin text «7. Naturalis autem decor sic erit, si primum omnibus templis saluberrimae regiones aquarumque fontes in îs locis idonei eligentur in quibus fana constituantur, deinde maxime Aesculapio, Saluti, ut eorum deorum quorum plurimi medicinis aegri curari videntur. Cum enim ex pestilenti in salubrem locum corpora aegra translata fuerint et e fontibus salubribus aquarum usus subministrabuntur, celerius convalescent. Ita efficietur uti ex natura loci maiores auctasque cum dig","locus":"1.2.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p286-1152","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":286,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=286","forma":"corchete","lemma":"Distributionis","lemmaFolded":"distributionis","glosa":"Genitive of distributio: the passage introduces its second aspect, the arrangement of buildings for different uses. Aedificia apte disponentur] “Buildings will be suitably arranged”. The adopted phrase concerns planning for intended use and the occupants’ circumstances. Patrum familiarum] “Heads of households” or “householders”. The wording belongs to the comparison of buildings appropriate to different owners. Pecuniae copiam] “Available financial means”. The genitive pecuniae depends on copiam in the adopted text. Eloquentiae dignitatem] “The standing or dignity of eloquence”. It characteriz","locus":"1.2.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p290-1375","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":290,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=290","forma":"dospuntos","lemma":"machinatio","lemmaFolded":"machinatio","glosa":"The traditional translation of \" engineering \" is amended to \" mechanical\". In the context of the 1st century BC, machinatio strictly refers to the science of machines (both civil traction and military poliorctics), differentiating itself from the contemporary and institutionalized meaning of general engineering. •","locus":"1.3.1","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p290-1704","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":290,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=290","forma":"dospuntos","lemma":"explicatio","lemmaFolded":"explicatio","glosa":"The term is more precisely cast as \"layout \" or \"deployment\" of private buildings, surpassing the flat translation of \"realization.\" Vitruvius alludes to the planned development of domestic and residential space. •","locus":"1.3.1","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p290-2214","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":290,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=290","forma":"dospuntos","lemma":"fanorum aediumque sacrarum","lemmaFolded":"fanorum aediumque sacrarum","glosa":"The translation precisely distinguishes between the two terms. Fanum designates the sacred enclosure or 278","locus":"1.3.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p292-1371","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":292,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=292","forma":"dospuntos","lemma":"habeatur ratio","lemmaFolded":"habeatur ratio","glosa":"It is translated with greater academic precision as \" take into account\" or \"attend to\", maintaining the structure of the technical conditional of the treatise. • ad solidum depressio: the foundations are to be excavated down to firm bearing ground. Solidum denotes a sufficiently stable stratum; it does not require bedrock in every case. The passage concerns the support of the foundations, not the sinking of a finished building. • Diligent selection of resources without avarice. The Latin excludes avaricious parsimony in the procurement of resources.It alludes to the sources of resources or su","locus":"1.3.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p293-244","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":293,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=293","forma":"dospuntos","lemma":"distributio","lemmaFolded":"distributio","glosa":"Vitruvius refers not only to the \"category \" of the building, but also to its climatic and geographical orientation. The regions in this passage are the cardinal points and the zones of the sky (sun exposure and prevailing winds). •","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.2.8","1.3.2","4.3.1","5.1.10"],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p293-490","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":293,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=293","forma":"dospuntos","lemma":"membrorumque commensus","lemmaFolded":"membrorumque commensus","glosa":"This translates as \"the proportion of the members\" (or architectural elements). Commensus is the mutual metric correspondence between the parts and the whole. •","locus":"1.3.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p293-675","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":293,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=293","forma":"dospuntos","lemma":"symmetriarum ratiocinationes","lemmaFolded":"symmetriarum ratiocinationes","glosa":"The term symmetria in the classical world does not equate to the modern concept of bilateral mirror reflection. It means \"modular relation\". It is therefore translated as \"the just calculation of symmetries \", that is, mathematical modulation based on a control member (the diameter of a column, for example). 1.3.2 These constructions must be achieved in such a way as to attend to solidity, utility, and beauty. Solidity will be ensured by deepening the foundations to the firm stratum and by diligently choosing the materials without sparing any expense; utility, when the arrangement of the space","locus":"1.3.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p296-995","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":296,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=296","forma":"dospuntos","lemma":"moenibus","lemmaFolded":"moenibus","glosa":"Although a literal version translates \"in the walls themselves\", in this context moenia does not refer only to the physical structure of the stone wall, but to the walled enclosure or the fortified urban perimeter that delimits the foundation of the city. • spiritusque bestiarum palustrium: \"The spirits of the swamp beasts.\" Philologically, spiritus should be translated here as \" breath, \" \"emanations,\" or \"exhalations.\" Vitruvius operates under the ancient medical theory of miasmas (corrupt air currents that transmit diseases), so the allusion to bestiae refers to the harmful insects and micr","locus":"1.4.1","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p296-1825","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":296,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=296","forma":"dospuntos","lemma":"vespere fervet","lemmaFolded":"uespere feruet","glosa":"The precision of Vitruvian thermal gradation is increased. The text describes a progressive increase in heat in the west orientation: tepescit (warms), calet (warms) and fervet (boils, or scorches). Translating fervet simply as \"hot in the afternoon\" distorts the author's emphasis on the suffocating effect of the west orientation. 1.4.1 Regarding the configuration of the walls, the first principle will be the choice of a highly healthy site: elevated, free from fog, and facing temperate regions, avoiding the proximity of marshes whose exhalations pollute the air. 284","locus":"1.4.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p298-50","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":298,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=298","forma":"dospuntos","lemma":"ex is quae non sunt animalia","lemmaFolded":"ex is quae non sunt animalia","glosa":"A literal rendering would be: \"because they are not animals.\" It is amended to the correct logical category in Spanish: \" in inanimate objects\" or \"in things that do not have life,\" since Vitruvius establishes a methodological contrast between the living organisms studied in 1.4.1 and the inert matter of this paragraph. • lumina nemo capit: in this architectural context, lumina capere means to provide or take openings for natural light. The wine rooms take their light from the north rather than the south or west. The expression does not describe a person’s ability to see. •","locus":"1.4.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p298-661","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":298,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=298","forma":"dospuntos","lemma":"bonitatem cito mutant","lemmaFolded":"bonitatem cito mutant","glosa":"The syntactic calque \"they quickly change in freshness\" is corrected. The term bonitas in the classic agricultural context refers to the quality, organoleptic properties, or optimal state of preservation of the grain. An incorrect solar orientation accelerates fermentation and the proliferation of pests. •","locus":"1.4.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p298-992","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":298,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=298","forma":"dospuntos","lemma":"obsoniaque","lemmaFolded":"obsoniaque","glosa":"Error of omission that left the Latinized term as \"obsoni\". Obsonium (from the Greek ὄψον) generally designates perishable foods, provisions of meats or fish that accompanied the daily bread and that required cold environments for their preservation. 1.4.2 Heat and cold alterations damage not only living organisms but also inanimate matter. Proof of this is that cellar windows are always oriented to the north to avoid thermal variations. Likewise, granaries exposed to the sun quickly spoil crops, and perishable foods (obsonia) along with fruits rot if they are not stored in the shade from the ","locus":"1.4.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p299-1263","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":299,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=299","forma":"dospuntos","lemma":"calor cum excoquit","lemmaFolded":"calor cum excoquit","glosa":"A literal translation poured in a somewhat crude way, \"when firmness boils over.\" The verb excoquere means \"to consume by cooking, \" \"to dry out,\" or \"to extract the juices by means of heat.\" Vitruvius refers to the physical process by which excessive heat dehydrates materials and breaks their internal cohesion. •","locus":"1.4.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p301-530","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":301,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=301","forma":"dospuntos","lemma":"corpora","lemmaFolded":"corpora","glosa":"Although it is literally translated as \"the bodies\", in this biological and hygienist context it is more appropriate to translate it as \"the organisms\" or \"the living beings\", since Vitruvius analyses the physiological responses of humans and animals to the environment. • a refrigerationibus...","locus":"1.4.4","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p301-835","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":301,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=301","forma":"dospuntos","lemma":"in calidas","lemmaFolded":"in calidas","glosa":"The broken syntax of the original is amended (\"because the bodies are transferred from the cold to the warm \"). The Latin text describes an abrupt change of state: organisms shaped by the cold (a refrigerationibus) that are moved or exposed to warm zones (in calidas [regions]). •","locus":"1.4.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p301-1128","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":301,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=301","forma":"dospuntos","lemma":"non possunt durare sed dissolvuntur","lemmaFolded":"non possunt durare sed dissoluuntur","glosa":"A literal translation would In a flat way, \"they cannot last but dissolve.\" In ancient medicine of the Galenic and Hippocratic tradition, \" dissolve \" implies that the humours of the body become unbalanced, lose their natural tension (tones) and dilate due to heat, which is technically translated in Spanish as \"they become decompensated, \" \"they weaken,\" or \"they suffer a physical collapse.\" •","locus":"1.4.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p301-1562","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":301,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=301","forma":"dospuntos","lemma":"non laborant inmutatione loci valetudinibus","lemmaFolded":"non laborant inmutatione loci ualetudinibus","glosa":"The grammatical confusion of a literal version (\"they do not suffer the change in the health of the place\") is corrected. The verb laborare with the ablative inmutatione means \"to suffer because of the change,\" and valetudinibus (in the affective or conditional plural) refers to the physical state. The correct translation is \"they do not suffer disorders in their health due to the change of place. \" 1.4.4 Climatic evidence confirms these facts: in summer, the heat weakens organisms even in healthy areas, while in winter, unhealthy regions stabilize. The cause lies in the humoral balance of the","locus":"1.4.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p303-442","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":303,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=303","forma":"dospuntos","lemma":"moenibus conlocandis","lemmaFolded":"moenibus conlocandis","glosa":"In accordance with the previous paragraphs, \"placing the walls\" is ruled out in favor of a formal urban planning expression: \"establishing the walled enclosure\" or \"founding the plan of the walled city\", since climatic precaution affects the entire urban layout. • Heat and humor,","locus":"1.4.5","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p303-1072","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":303,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=303","forma":"dospuntos","lemma":"animalium","lemmaFolded":"animalium","glosa":"It is technically translated as \"living beings\" or \"animated creatures\" (from the Latin anima, beings that possess vital breath). Limiting it to \"animals\" in contemporary Spanish erroneously reduces a concept that in the treatise primarily includes human beings and their physiological responses. 1.4.5 When planning the perimeter of walls, exposure to warm winds that affect human health should be avoided. The reason is that all organisms are composed of the principles that the Greeks call elements (στοιχεῖα) — heat, moisture, earth, and air — and it is the natural balance of these mixtures that","locus":"1.4.5","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p306-971","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":306,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=306","forma":"dospuntos","lemma":"sensu percipere","lemmaFolded":"sensu percipere","glosa":"A literal translation would \"to perceive with one's senses.\" Philologically, it implies the method of empirical observation or direct sensory verification, a pillar of Vitruvian technical thought as opposed to purely theoretical speculations. •","locus":"1.4.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p306-1233","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":306,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=306","forma":"dospuntos","lemma":"in aeris impetum nituntur","lemmaFolded":"in aeris impetum nituntur","glosa":"The phrase should not be construed as “sustained by the attack of the air”. The noun impetus refers to the driving force, current, or thrust, while the verb nitor denotes the physical effort of leaning, propelling oneself, or breaking through. The correct translation is \"propelling oneself in the air current. \" •","locus":"1.4.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p306-1575","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":306,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=306","forma":"dospuntos","lemma":"oppido quam paulum","lemmaFolded":"oppido quam paulum","glosa":"The archaic adverb oppido (reinforced by quam) emphasizes extreme scarcity. It should be translated as \"extremely scarce\" or \"excessively little.\" •","locus":"1.4.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p306-1744","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":306,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=306","forma":"dospuntos","lemma":"facilius in umore perdurant","lemmaFolded":"facilius in umore perdurant","glosa":"The truncated phrase \"can survive longer in moisture\" is corrected. The verb perdurare means \"to subsist\", \"to remain\" or \"to last\", indicating that the elemental affinity allows them to inhabit the aquatic environment continuously. • animam...","locus":"1.4.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p306-2018","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":306,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=306","forma":"dospuntos","lemma":"relinquunt","lemmaFolded":"relinquunt","glosa":"A literal translation \"leave their souls with the water.\" In classical physiology, anima is the vital breath or respiration. Fish die when removed from their environment because they exhale their last breath along with the water that leaves their gills. 294","locus":"1.4.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p308-50","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":308,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=308","forma":"dospuntos","lemma":"laborare dissolvique","lemmaFolded":"laborare dissoluique","glosa":"The literal translation \"worked and dissolved\" is corrected. As established in passage 1.4.4, laborare means \"to become ill\" or \"to suffer from a disorder,\" and dissolvi refers to the destabilization or collapse of the body's homeostatic balance. •","locus":"1.4.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p308-321","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":308,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=308","forma":"dospuntos","lemma":"diligentius quaeri oporteat","lemmaFolded":"diligentius quaeri oporteat","glosa":"The literal sense “it is necessary to investigate more carefully” requires contextual interpretation. The expression denotes methodological rigor and implies that the architect must carry out a thorough preliminary investigation of the territory (analyzing winds, water and sun exposure) before drawing a single line. •","locus":"1.4.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p308-670","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":308,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=308","forma":"dospuntos","lemma":"in moenium conlocationibus","lemmaFolded":"in moenium conlocationibus","glosa":"The vulgarism \"placement of the walls\" is once again eradicated. Technically and urbanistically, it refers to the \"layout and placement of the urban walls\" or the delimitation of the city's perimeter. 1.4.8 In conclusion, given that living beings become ill and collapse due to excesses or deficiencies of their elemental components, it is imperative that the architect investigate the territory with the utmost thoroughness to choose the most temperate climatic regions, thus guaranteeing health when determining the site of the walled city (Vitruvius, De architectura 1.4.8). Critical Interlineatio","locus":"1.4.8","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p309-1771","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":309,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=309","forma":"dospuntos","lemma":"maiores enim pecoribus","lemmaFolded":"maiores enim pecoribus","glosa":"The phrase should not be construed as “the elders of the sacrificed cattle”. Maiores means \" the ancestors\" or \"our elders,\" and pecoribus immolatis is an ablative absolute referring to the heads of cattle offered in ritual sacrifice. • iocinera /","locus":"1.4.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p309-2043","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":309,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=309","forma":"dospuntos","lemma":"iocinerum","lemmaFolded":"iocinerum","glosa":"He translated iocinera first as \"wild animals\" and then iocinerum as \"the water play.\" Iocur (plural iocinera) is the Latin anatomical term for the livers. The livers of local cattle acted as a biological laboratory, assimilating toxins from the soil and water before the city was built. 297","locus":"1.4.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p310-50","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":310,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=310","forma":"dospuntos","lemma":"livida et vitiosa","lemmaFolded":"liuida et uitiosa","glosa":"It is translated with classical medical precision as \" bruised and sick\" (or damaged), surpassing the colloquial term \"bruised\". •","locus":"1.4.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p310-200","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":310,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=310","forma":"dospuntos","lemma":"castra stativa","lemmaFolded":"castra statiua","glosa":"The adjective stativa is indispensable to the technical sense.In Roman military engineering, this refers not to just any camp, but to \"permanent camps\" or stable barracks, whose long-term health was as critical as that of a civilian city. • nascentem… a supply of water and food, alluding to the “natural yield” — the resources that spring from the very soil of the place. 1.4.9 It is imperative to recover the method of our ancestors, who, before founding cities or permanent camps (castra stativa), sacrificed local livestock to examine their livers (iocinera). If the organs were diseased, they de","locus":"1.4.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p313-1461","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":313,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=313","forma":"dospuntos","lemma":"Gnoson et Gortynam","lemmaFolded":"gnoson et gortynam","glosa":"Mythical and real geography combined. Vitruvius uses the topography of Crete (the rivals Knossos and Gortyna) to offer a natural experiment with a control group (the river acts as a strict ecological boundary). • σπλήν) and the purely Latin term lien interchangeably to refer to the spleen. In ancient medicine (following the theory of the four humours), the spleen was the organ responsible for processing black bile; its inflammation or atrophy drastically altered the temperament and health of the individual. •","locus":"1.4.10","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p315-170","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":315,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=315","forma":"dospuntos","lemma":"Gallicae paludes","lemmaFolded":"gallicae paludes","glosa":"A recurring historical error in literal translations that render it as \"the marshes of France.\" In the geography of the 1st century BC, it strictly refers to the marshes of Cisalpine Gaul (the region of northern Italy, around the Po River delta and the Venetian Lagoon). — 2. Altinum, Ravenna,","locus":"1.4.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p315-2103","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":315,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=315","forma":"dospuntos","lemma":"ratione videbuntur esse constituta","lemmaFolded":"ratione uidebuntur esse constituta","glosa":"A literal translation would render in a disjointed way \"it will be seen that they have been established by reason.\" The technical expression ratione implies that the architectural project complies with the principles of constructive logic and physical science, being fully justified. 303","locus":"1.4.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":null,"autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p316-420","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":316,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=316","forma":"dospuntos","lemma":"inconsueta salsitudine necantur","lemmaFolded":"inconsueta salsitudine necantur","glosa":"Vitruvius describes a biological principle of osmotic shock: freshwater organisms descending from the rivers of the highlands (de superioribus locis) die upon contact with the \"unusual salinity\" of the marine lagoon. •","locus":"1.4.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p318-1591","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":318,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=318","forma":"dospuntos","lemma":"nummo sestertio … mancipio dedit","lemmaFolded":"nummo sestertio … mancipio dedit","glosa":"Hostilius conveyed each building plot by mancipatio for a nominal sestertius. The legal formula denotes a formal transfer of ownership. The passage does not specify a beneficiary class or supply the full legal circumstances of the transaction. 1.4.12 Lands with stagnant, undrained water, such as the Pontine Marshes, become corrupted, emitting pestilent miasmas. This affected ancient Salpia in Apulia, where its citizens fell ill annually until Marcus Hostilius, through a rigorous technical study, moved the city to a healthy location by the sea. Hostilius walled the perimeter, subdivided the bui","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p321-317","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":321,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=321","forma":"dospuntos","lemma":"fructibus ad alendam civitatem copiosae","lemmaFolded":"fructibus ad alendam ciuitatem copiosae","glosa":"The clause can be overlooked during transcription because of similar neighboring endings; any claim of a scribal omission must be established by collation. Vitruvius relates the healthfulness of the city’s location to the availability of fertile land and sufficient provisions for its inhabitants. • viarum munitiones /","locus":"1.5.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p321-970","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":321,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=321","forma":"dospuntos","lemma":"ad solidum et in solido","lemmaFolded":"ad solidum et in solido","glosa":"A fundamental technical term in Roman foundation engineering. Solidum designates the bedrock, the firm geological stratum, or the compact, non-clayey ground. Vitruvius requires two conditions: excavating until the firm stratum is reached (ad solidum) and laying the foundations within that stratum (in solido). A literal version incorrectly summarized this as \"in the solid mass.\" •","locus":"1.5.1","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p323-776","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":323,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=323","forma":"dospuntos","lemma":"Lateribus apertis","lemmaFolded":"lateribus apertis","glosa":"In Roman military terminology, latera aperta refers to the \"open\" or unprotected flanks of a battle formation. The projecting arrangement of the towers allowed for a deadly crossfire that battered the flanks of the attacking troops. • itinera...","locus":"1.5.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p323-1041","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":323,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=323","forma":"dospuntos","lemma":"non sint directa sed scaeva","lemmaFolded":"non sint directa sed scaeua","glosa":"A literal version erred in translating scaeva as \"accident-ridden.\" Scaevus means \"oblique,\" \"deviated to the left,\" or \"skewed.\" Vitruvius introduces here a classic rule of siege tactics: to force the enemy to approach by turning to the left. •","locus":"1.5.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p323-1316","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":323,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=323","forma":"dospuntos","lemma":"erit tectum","lemmaFolded":"erit tectum","glosa":"A literal version suffered a notable lexical confusion by translating scuto (shield) as \"roof\" (tectum is here the participle of the verb tegere, to protect). Since Roman and Hellenistic soldiers carried the shield (scutum) on their left arm, the right flank was completely unprotected. If the route forced them to march with their right side exposed towards the wall, the defenders could easily shoot them with arrows. •","locus":"1.5.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p323-1751","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":323,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=323","forma":"dospuntos","lemma":"circumitionibus","lemmaFolded":"circumitionibus","glosa":"Not \" Circles.\" Vitruvius does not demand perfectly circular cities, but rather layouts \"in continuous curved lines\" or organic shapes that follow the topography of the land, avoiding straight lines and corners that create blind spots. •","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["10.2.10","2.10.1","6.3.10"],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p323-2006","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":323,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=323","forma":"dospuntos","lemma":"angulus magis hostem tuetur quam civem","lemmaFolded":"angulus magis hostem tuetur quam ciuem","glosa":"Geometric explanation of blind spots in fortifications. A salient angle (procurrentibus angulis) provides a sheltered space or \" blind spot \" where the attacker can take cover from projectiles falling from the top of adjacent walls. 311","locus":"1.5.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p325-760","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":325,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=325","forma":"dospuntos","lemma":"praeterire possint","lemmaFolded":"praeterire possint","glosa":"Vitruvius defines the minimum thickness of the parapet or wall-walk not by means of abstract units of measurement (feet or cubits), but through a criterion of military logistical functionality. The ideal width must guarantee the free bidirectional and simultaneous flow of heavily armed sentries (armati) during a siege, avoiding tactical bottlenecks. • oleagineae ustilatae): The use of olive wood taleae (braces, crossbeams, or stakes) applied an empirical principle of structural strength. Vitruvius prescribed that the wood be singed or charred superficially (ustilatae). This thermal process rem","locus":"1.5.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p325-1578","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":325,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=325","forma":"dospuntos","lemma":"quemadmodum fibulis","lemmaFolded":"quemadmodum fibulis","glosa":"In this context of construction engineering, the term fibula designates a clamp, connector, or locking key. Roman walls typically consisted of two outer faces of ashlar or masonry (frontes) filled internally with a core of loose stones and mortar (caementicium). Olive beams acted as transverse tensioners that tied both faces of the wall together, preventing the internal pressure of the fill from causing the structure to burst. •","locus":"1.5.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p327-877","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":327,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=327","forma":"dospuntos","lemma":"scorpionibus","lemmaFolded":"scorpionibus","glosa":"Vitruvius subordinated the geometry of the urban perimeter to the effective range of Hellenistic and Roman torsion artillery. The scorpio (scorpion) was a light, precision catapult that launched iron bolts with a flat trajectory and lethal penetrating power. By spacing the towers closer than the range of a common arrow, it was ensured that any intermediate point along the curtain wall (curtina) was perfectly covered by the artillery flanks of the adjacent towers. • dividens est murus /","locus":"1.5.4","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p327-1382","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":327,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=327","forma":"dospuntos","lemma":"intervallis tam magnis","lemmaFolded":"interuallis tam magnis","glosa":"The verb dividere here has the sense of \"to interrupt\" or \"to fracture.\" Vitruvius prescribes a revolutionary structural solution for his time: the wall should not be a continuous passageway over which the enemy can run freely if they manage to scale a section. The wall walk should be physically interrupted at the internal access points that cross the towers. • itinera... contignata,","locus":"1.5.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p327-1793","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":327,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=327","forma":"dospuntos","lemma":"neque ea ferro fixa","lemmaFolded":"neque ea ferro fixa","glosa":"Demountable wooden walkways. Contignata refers to structures made of planks or formed by wooden beams joined in a simple way. The fundamental requirement that no nails or fastening hardware be used (neque ferro fixa) responds to a defensive tactic: to allow the planks to be removed or destroyed (rescindent) instantly. •","locus":"1.5.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p327-2136","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":327,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=327","forma":"dospuntos","lemma":"qui repugnabunt rescindent","lemmaFolded":"qui repugnabunt rescindent","glosa":"The verb rescindere implies a physical action of force: cutting, chopping, or dismantling. Vitruvius details the emergency protocol of the defending garrison (qui repugnabunt): by isolating the compromised section of wall through the removal of the timbers, the enemy 315","locus":"1.5.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p329-880","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":329,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=329","forma":"dospuntos","lemma":"uti cuneos ad centrum adigendo","lemmaFolded":"uti cuneos ad centrum adigendo","glosa":"An application of the physics of arches and vaults to vertical defense. Vitruvius argues that a cylindrical tower reacts to the impact of a battering ram like a horizontal relieving arch: striking the convex surface, the force is deflected and distributed radially towards the central axis (ad centrum), pressing the stones together like the voussoirs or wedges (cunei) of a vault, and so dissipating the kinetic energy of the enemy engine. •","locus":"1.5.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p329-1355","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":329,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=329","forma":"dospuntos","lemma":"aggeribus coniunctae","lemmaFolded":"aggeribus coniunctae","glosa":"The agger was a traditional defensive element of Roman military engineering, consisting of a massive earthen ramp or embankment supported against the inner face of the wall. By filling the interior space with compacted earth, the outer stone wall gained colossal inertia, absorbing the vibrations of battering ram blows without cracking. •","locus":"1.5.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p329-1717","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":329,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=329","forma":"dospuntos","lemma":"Suffossiones","lemmaFolded":"suffossiones","glosa":"A technical term for underground mining or undermining work. It consisted of excavating tunnels beneath the foundations of the wall, temporarily shoring them up with wooden beams which were then set on fire to cause the wall to collapse under its own weight. The presence of a large earthen embankment (agger) discouraged these operations, as the massive weight of the structure caused the attackers' galleries to collapse before reaching the core of the fortification. 1.5.5 Fortified towers should have circular or polygonal plans, since square plans are vulnerable to battering rams that fracture ","locus":"1.5.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p331-1169","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":331,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=331","forma":"dospuntos","lemma":"plano pede","lemmaFolded":"plano pede","glosa":"A Latin expression that literally means \"on level ground\" or \"at ground level.\" It describes the tactical scenario in which an attacker, taking advantage of a natural elevation outside at the same level as the top of the wall, does not need to climb with ladders, but can charge in a straight horizontal line against the defenses. •","locus":"1.5.6","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p331-1514","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":331,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=331","forma":"dospuntos","lemma":"Intra alveum fossae","lemmaFolded":"intra alueum fossae","glosa":"The alveus is the channel, bed, or excavated bottom. Vitruvius prescribed that the foundations of the wall should not stop at the level of the surface of the ditch, but rather extend below the floor of the ditch itself. This prevented enemy sappers from undermining the base of the wall from inside the ditch by eroding the lower stones. •","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p331-1875","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":331,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=331","forma":"dospuntos","lemma":"ut opus terrenum facile sustineatur","lemmaFolded":"ut opus terrenum facile sustineatur","glosa":"Vitruvius here formulates the primitive principles of earth retaining wall engineering. The inner face of the wall must act as a buttress capable of withstanding the active lateral thrust exerted by the large mass of earth accumulated in the agger, preventing failures due to overturning or sliding of the masonry. 1.5.6 The construction of an embankment (agger) is only necessary when the enemy has level access (plano pede) from an external elevation. In these vulnerable sectors, ditches of maximum dimensions must be excavated and the 319","locus":"1.5.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p333-560","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":333,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=333","forma":"dospuntos","lemma":"in acie instructae","lemmaFolded":"in acie instructae","glosa":"Vitruvius links the geometric scale of the inner earthwork (agger) with the logistical needs of Roman military tactics. The width of the upper part of the structure is not calculated randomly, but to allow the operational deployment of entire cohorts in battle formation (acies). This ensured rapid maneuverability and rotation of fresh troops during a mass assault on the engaged sectors. • pectinatim disposita /","locus":"1.5.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p333-995","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":333,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=333","forma":"dospuntos","lemma":"serrae dentes","lemmaFolded":"serrae dentes","glosa":"A famous passage from ancient structural engineering. Vitruvius describes the construction of internal transverse buttress walls arranged in parallel or \"comb-like\" (pectinatim), joining the exposed outer face of the wall with the internal retaining wall. The simile with the teeth of a saw (serrae dentes) visually illustrates how these perpendicular walls created independent structural cells or boxes. • Vitruvius empirically formulates the principle of the fragmentation of lateral earth pressures. By filling the spaces formed by the transverse walls with earth, the friction of the earth mass a","locus":"1.5.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p333-1832","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":333,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=333","forma":"dospuntos","lemma":"Extrudere muri substructiones","lemmaFolded":"extrudere muri substructiones","glosa":"The verb extrudere denotes the action of pushing out, displacing, or bursting. In ancient soil mechanics, the main danger of large fills of clayey or humic soil was the failure of the retaining wall by overturning or basal sliding. The intricate network of double foundations and comb walls physically prevented this type of structural collapse. 1.5.7 To consolidate the embankment (agger), a second inner foundation will be erected at a distance that allows the tactical deployment of 321","locus":"1.5.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p335-436","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":335,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=335","forma":"dospuntos","lemma":"copiae","lemmaFolded":"copiae","glosa":"Vitruvius here states the principle of material autarky or adaptation to the geological environment. The Roman architect and engineer should not impose an abstract theoretical design, but rather critically evaluate the resources of the quarry and the local deposits (copiae). The economy of transport in the ancient world made the large-scale importation of stone for perimeter fortifications unfeasible. • Saxa quadrata / flint /","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["2.7.1","2.9.16","5.11.4","7.10.3","7.6.1","8.1.2","8.6.14"],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p335-875","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":335,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=335","forma":"dospuntos","lemma":"caementum","lemmaFolded":"caementum","glosa":"Typological classification of stone in Roman construction. Saxa quadrata are perfectly squared ashlar blocks with parallel faces, typical of monumental architecture. Flint refers to extremely hard stones, such as flint or basaltic volcanic rocks (frequently used in roads and foundations). Caementum designates rubble masonry, fragmented and irregular stones that were joined with mortar to form the core of the wall (opus caementicium). •","locus":"1.5.8","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p335-1326","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":335,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=335","forma":"dospuntos","lemma":"coctus later sive crudus","lemmaFolded":"coctus later siue crudus","glosa":"Vitruvius equates the use of industrialized clay. Later crudus (adobe or sun-dried brick) remained common in domestic architecture and secondary walls of the Republican periphery, while later coctus (kiln-fired brick) represented maximum resistance to compression and humidity. • Babylon...","locus":"1.5.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p338-1267","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":338,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=338","forma":"dospuntos","lemma":"Arearum divisiones platearumque et angiportorum","lemmaFolded":"arearum diuisiones platearumque et angiportorum","glosa":"Vitruvius establishes the hierarchy of Roman urban planning (spatial units). The areae are the plots intended for dwellings or public buildings; the plateae are the main avenues, wide and for general traffic; the angiporta are the secondary alleys or narrower passages. The author subordinates the geometry of the entire urban network to a climatic factor: the aerodynamics of the wind. •","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p338-1705","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":338,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=338","forma":"dospuntos","lemma":"ad caeli regionem directiones","lemmaFolded":"ad caeli regionem directiones","glosa":"The road layout is not drawn randomly or solely according to aesthetic criteria. It must be aligned with the \"celestial regions\" (the cardinal points and the solar paths), a principle that united surveying and astronomy to regulate lighting and air currents within the orthogonal grid. • Auster / Corus /","locus":"1.6.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p338-2041","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":338,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=338","forma":"dospuntos","lemma":"Septentrio","lemmaFolded":"septentrio","glosa":"Vitruvius applies the theory of classical medical winds. The Auster is the humid and warm south wind, associated in Hippocratic medicine with the dispersion of dense humours and fevers; the Corus (northwest wind) is dry and violent, causing inflammatory respiratory conditions (tussiunt); the Septentrio (north wind) purified the air of cities by 326","locus":"1.6.1","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p339-156","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":339,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=339","forma":"dospuntos","lemma":"sed positum non prudenter","lemmaFolded":"sed positum non prudenter","glosa":"Vitruvius uses Mytilene (capital of Lesbos) as a technical counterexample. He acknowledges its formal and constructive values (magnificer... et eleganter), but criticizes its bioclimatic design flaw. By aligning the alleyways directly with the prevailing winds, the streets acted as wind tunnels or funnels that amplified the harshness of the local climate, harming health and the use of public space (non possunt constantere). 1.6.1 Once the walls were completed, the division of building plots (areae) and the layout of avenues (plateae) and alleyways (angiporta) should be oriented according to th","locus":"1.6.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p340-210","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":340,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=340","forma":"corchete","lemma":"aeolis aereis","lemmaFolded":"aeolis aereis","glosa":"The former wording occurs in Rose’s printed text (1899, 22); Krohn (1912, 20) prints aeolis aereis and subsequently aeoli pilae aereae cavae. The familiar term aeolipile combines Aeolus with pila, “sphere”. Vitruvius describes a hollow bronze vessel with a narrow opening. These differences are recorded as editorial wordings rather than collapsed into an unverified general claim about manuscript spelling. Notes (Explanation of Vitruvius's Text) Marcus Vitruvius Pollio, De architectura 1.6.2. Compare Rose, Vitruvii De architectura libri decem (Leipzig: Teubner, 1899), 22–23, and Krohn, Vitruvii ","locus":"1.6.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p341-187","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":341,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=341","forma":"dospuntos","lemma":"de magnis et inmanibus","lemmaFolded":"de magnis et inmanibus","glosa":"The author explains the analytical method of the microcosm versus the macrocosm. The observation of a domestic and controlled phenomenon allows the architect to deduce the general laws of atmospheric physics (caeli ventorumque naturae rationibus), essential knowledge for the bioclimatic design of cities. 1.6.2 Wind is defined as a wave of flowing air caused by the impact of heat on moisture, expanding the vapor. This thermodynamic law is verified experimentally by the use of bronze aeolipiles (aeolipilis aereis), hollow spheres with a narrow conduit which, when filled with water and exposed to","locus":"1.6.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p342-1468","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":342,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=342","forma":"dospuntos","lemma":"temperaturam","lemmaFolded":"temperaturam","glosa":"Vitruvius adopts the postulates of the Hippocratic treatise On Airs, Waters, and Places. Temperature in Vitruvian Latin is not the modern quantitative measurement, but the notion of climatic equilibrium and proportion. If the urban fabric slows down air currents, a protected microclimate is generated that optimizes bodily homeostasis. • Gravedo, arteriace...: Ancient symptomatology of respiratory ailments. Gravedo defines heavy nasal congestion or coryza; arteriace is a medical Hellenism that designates the inflammation of the arteria aspera (the trachea and bronchi, not the blood arteries); p","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["2.5.1","4.4.3","6.1.3","6.1.6","7.9.1","8.praef.2"],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p342-2245","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":342,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=342","forma":"dospuntos","lemma":"Non detractionibus sed adiectionibus","lemmaFolded":"non detractionibus sed adiectionibus","glosa":"A fundamental therapeutic concept of Galenic and Hippocratic medicine. Bodies suffered from 330","locus":"1.6.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p343-388","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":343,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=343","forma":"dospuntos","lemma":"detrahit sucum","lemmaFolded":"detrahit sucum","glosa":"Vitruvius offers a microclimatic explanation based on physical evaporation. The air agitated by the wind becomes thinner or more subtle (extenuatur) and acts by increasing the rate of perspiration and drying of the patient's mucous membranes. By stripping away the sucus (the bodily juices or fluids that maintained the flexibility and defense of the tissues), the wind accelerates the emaciation or malnutrition (exiliora) of the patients. •","locus":"1.6.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p343-847","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":343,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=343","forma":"dospuntos","lemma":"lenis et crassus aer","lemmaFolded":"lenis et crassus aer","glosa":"The paradox of \"thick or dense air.\" While modern urban planning prioritizes constant ventilation, ancient science considered that still, warm, and dense (crassus) air inside sheltered alleyways acted as a physical balm for damaged lungs. Lacking turbulence (perflatus), this stable air provided an environmental rest that allowed the body to absorb nutrients and recover lost energy. 1.6.3 The exclusion of winds in urban design generates optimal thermal stability (temperature) for the recovery from chronic respiratory pathologies, such as catarrh (gravedo), bronchitis (arteriace), tuberculosis (","locus":"1.6.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p345-281","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":345,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=345","forma":"dospuntos","lemma":"turrim marmoream octagonon","lemmaFolded":"turrim marmoream octagonon","glosa":"Known archaeologically as the Horologium of Andronicus of Cyrrhus or the \"Tower of the Winds\" at Athens (c. 1st century BC). Vitruvius used the quote as the exemplum (physical model or archetype) to justify the transition from the four - partite to the octagonal system in urban planning. Academic translation 1.6.4 Some authors have determined that there are only four winds: the Solano, which blows from the east; the Austro, from the south; the Favonius, from the west; and the Septentrion, from the north. However, those who investigated this matter more rigorously have transmitted that there ar","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p346-517","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":346,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=346","forma":"dospuntos","lemma":"Andronicus Cyrrestes","lemmaFolded":"andronicus cyrrestes","glosa":"Andronicus of Cyrrhus (Syrian by origin), astronomer and mathematician of the 1st century BC. His tower in the Roman Agora of Athens combined a multiple sundial, an internal water clock (clepsydra) for cloudy days and the weathervane system described by Vitruvius, constituting a compendium of the sciences of astronomy and gnomonics of the time. •","locus":"1.6.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p346-888","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":346,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=346","forma":"dospuntos","lemma":"Imagines excalptas contra suos flatus","lemmaFolded":"imagines excalptas contra suos flatus","glosa":"The eight friezes sculpted in bas-relief at the top of the tower are still preserved. Each wind deity is represented anthropomorphically and flying, carrying specific climatic attributes and oriented exactly towards the geographical direction from which its wind originates (e.g., Boreas in the north, Notus in the south). •","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p346-1252","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":346,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=346","forma":"dospuntos","lemma":"metam marmoream","lemmaFolded":"metam marmoream","glosa":"The meta refers to the conical or pyramidal shape that crowns the roof of the tower, constructed with interlocking Pentelic marble slabs. Its design imitated the meta of Roman circuses, serving as a solid and elevated base for the automaton's axis. • Tritonem aereum...","locus":"1.6.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p346-1539","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":346,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=346","forma":"dospuntos","lemma":"indicem virgam","lemmaFolded":"indicem uirgam","glosa":"The description of this bronze Triton represents the first historical record of an automated anemoscope or weathervane. The mythological marine figure functioned under simple static and aerodynamic principles: as the air current acted upon the Triton's tail or folds, it rotated on a central pivot until it offered the least resistance to the wind, aligning its torso and the indicator rod (virga) towards the exact quadrant from which the wind originated, pointing to the sculpted deity that generated it. 1.6.4 In contrast to the traditional theory of the four cardinal winds, Vitruvius adopted the","locus":"1.6.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p348-170","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":348,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=348","forma":"dospuntos","lemma":"Aquilo","lemmaFolded":"aquilo","glosa":"Definition of the four collateral directions that complete the octagonal system (compass rose): ◦ Euro (Eurus): Southeast wind, located between east (Solanus) and south (Auster). ◦","locus":"1.6.5","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p348-359","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":348,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=348","forma":"dospuntos","lemma":"Africus","lemmaFolded":"africus","glosa":"Southwest wind, blew from the Roman province of Africa towards Italy, between the south (Auster) and the west (Favonius). ◦ Cauru (Caurus / Corus): Wind from the northwest, between the west (Favonius) and the north (Septentrio). Vitruvius ascertains a fact of technical sociolinguistics: the dialectal phonetic form Corus was much more frequent (plures vocant) than the cultic or archaic term Caurus. ◦","locus":"1.6.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p348-771","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":348,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=348","forma":"dospuntos","lemma":"Aquilo","lemmaFolded":"aquilo","glosa":"Northeast wind, with cold and dry characteristics, located between the north (Septentrio) and the east (Solanus). • numbers, names,","locus":"1.6.5","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p348-1190","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":348,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=348","forma":"dospuntos","lemma":"sic erit ratiocinandum","lemmaFolded":"sic erit ratiocinandum","glosa":"The term ratiocinandum does not refer to mere theoretical reflection, but to the use of mathematical reason and instrumental gnomonics. In the following paragraphs, Vitruvius will mathematically explain the use of the gnomon to draw the exact meridian line, a rigorous geometric method that surpasses empirical estimations by eye. 1.6.5 The octagonal compass rose is completed by four intercardinal winds defined by the solstices: the Euro (Eurus) in the southeast or winter sunrise; the Africus (Africus) in the southwest or winter sunset; the Caurus or Corus (Caurus/Corus) in the northwest; and th","locus":"1.6.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p350-1679","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":350,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=350","forma":"dospuntos","lemma":"Antemeridiana circiter hora quinta","lemmaFolded":"antemeridiana circiter hora quinta","glosa":"Vitruvius prescribes a specific time window for taking the first measurement. Since the Roman day was divided into 12 variable hours from sunrise to sunset, the fifth hour of the morning corresponds to the period immediately before noon (the solar zenith occurs exactly at the end of the sixth hour). During this time, the shadow of the gnomon is long and sharp enough to be indexed accurately, and its speed of movement allows for clear marking. • Circinus diductus /","locus":"1.6.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p350-2184","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":350,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=350","forma":"dospuntos","lemma":"linea rotundationis","lemmaFolded":"linea rotundationis","glosa":"The method of concentric circles or equal shadows. By drawing a circle taking as the exact radius the length of the shadow of the fifth hour of the morning, Vitruvius generates a geometric control arc based on the astronomical principle that the 338","locus":"1.6.6","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p351-658","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":351,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=351","forma":"dospuntos","lemma":"parem antemeridianae umbrae postmeridianam","lemmaFolded":"parem antemeridianae umbrae postmeridianam","glosa":"The implicit trigonometric basis of the method. Throughout the day, the shadow of the gnomon describes a hyperbolic curve decreasing towards midday and increasing towards sunset. By intersecting the afternoon shadow with the morning circle, two vectors of equal length are obtained. The bisector of the angle formed by these two fixed points of shadow will invariably indicate the exact axis of midday (the true north-south line or astronomical meridian). 1.6.6 The layout of the road requires precisely leveling a horizontal surface (amussium) and installing a bronze stylus or gnomon (skiatheras) i","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.6.12","1.6.6"],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p353-841","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":353,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=353","forma":"dospuntos","lemma":"linea perducenda","lemmaFolded":"linea perducenda","glosa":"Vitruvius explains the Euclidean geometric method for drawing the perpendicular bisector of a segment. By centering the compass (circinus) on the two shadow points recorded in the previous paragraph (morning and afternoon), and opening the instrument to a fixed radius, the intersection of both arcs generates a cross-section point (decussatio). The line joining this point with the center of the gnomon is the exact perpendicular to the line of shadows, representing the local astronomical meridian (North-South axis). • sexta decima pars...","locus":"1.6.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p353-1402","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":353,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=353","forma":"dospuntos","lemma":"octavae partis designatio","lemmaFolded":"octauae partis designatio","glosa":"A practical, highly precise geometric operation. Vitruvius divides the circumference (360 °) into 16 equal parts, so each sixteenth part is equivalent to an arc of 22.5 ° . By marking this distance to the right and left on the meridian axis, a total angular sector of 45 ° is obtained (22.5 ° × 2 = 45 °). This angle of 45 ° Mathematically, it represents one-eighth of the circumference (octavae partis designatio), which is the space or \"house\" assigned to the quadrant of influence of a specific wind (in this case, the Austro in the south and the Septentrio in the north). Repeating the operation,","locus":"1.6.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p353-2089","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":353,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=353","forma":"dospuntos","lemma":"per angulos inter duas ventorum regiones","lemmaFolded":"per angulos inter duas uentorum regiones","glosa":"This is the core of Vitruvius's bioclimatic urban theory. Streets and alleys (plateae et angiporta) should not be aligned in the central direction of the winds, but along the lines that delimit the boundaries between two winds (the bisectors or intermediate angles). 341","locus":"1.6.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p354-50","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":354,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=354","forma":"dospuntos","lemma":"videntur debere dirigi descriptiones","lemmaFolded":"uidentur debere dirigi descriptiones","glosa":"The physical reason for this design principle lies in the circulation of the winds through the urban layout. If an avenue is oriented directly towards the center of a wind's quadrant, the wind penetrates in a straight and violent manner, intensified by the tunnel effect of the facades. By orienting streets towards intermediate angles, air currents collide obliquely with the corners of the blocks and the facades of the buildings, fragmenting, losing their kinetic energy, and dispersing harmlessly throughout the city's fabric. 1.6.7 By the cross-intersection (decussatim) of two compass arcs base","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p355-1186","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":355,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=355","forma":"dospuntos","lemma":"ventorum vis molesta","lemmaFolded":"uentorum uis molesta","glosa":"Vitruvius conceptualizes the action of the wind on the city not as a simple thermal nuisance, but as a destructive mechanical and hydrodynamic force (vis). The objective of Roman urban planning is to neutralize the force vectors of the atmosphere through artificial architectural screens. •","locus":"1.6.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p355-1499","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":355,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=355","forma":"dospuntos","lemma":"conclusus in faucibus angiportorum","lemmaFolded":"conclusus in faucibus angiportorum","glosa":"Empirical intuition of the Venturi effect or tunnel effect. Vitruvius describes a real physical principle of fluid dynamics: when a mass of air moving freely through an open space (ex aperto caeli spatio) is forced to suddenly enter a narrow channel or throat (fauces), the reduction of the cross-section of passage forces the fluid to increase its speed drastically, increasing the kinetic energy and the aggressiveness of the internal currents of the city (vehementioribus viribus pervagabitur). • Directiones vicorum /","locus":"1.6.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p355-2057","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":355,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=355","forma":"dospuntos","lemma":"angulos insularum","lemmaFolded":"angulos insularum","glosa":"Vitruvius employs the technical urban planning vocabulary of the late Republic. The vici are the urban administrative neighborhoods or districts; the insulae are the blocks or city 343","locus":"1.6.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p356-333","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":356,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=356","forma":"dospuntos","lemma":"frangantur repulsique dissipentur","lemmaFolded":"frangantur repulsique dissipentur","glosa":"Dynamics of wind dissipation. When the airflow strikes the corner of the block (insula) at an oblique angle, the current experiences a break in its original linear vector (frangantur), causing a sudden loss of pressure, local turbulence, and a rebound effect (repulsi). The air front becomes disorganized into small, disordered vortices that instantly lose strength as they expand through the secondary street network, achieving passive climate control and comfort in the living space. 1.6.8 The application of this angular layout neutralizes the virulence (vis) of wind currents in residential areas","locus":"1.6.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p358-959","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":358,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=358","forma":"dospuntos","lemma":"rationibus mathematicis","lemmaFolded":"rationibus mathematicis","glosa":"Vitruvius testifies to the geodetic method of Eratosthenes (c. 276 – 194 BCE). This consisted of simultaneously measuring the difference in the inclination of the sun's rays at midday","locus":"1.6.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p358-1620","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":358,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=358","forma":"dospuntos","lemma":"ducentorum quinquaginta duum milium stadium","lemmaFolded":"ducentorum quinquaginta duum milium stadium","glosa":"The figure of 252 000 stadia adopted by Vitruvius represents the practical correction attributed to Eratosthenes (or his successors) to make the number perfectly divisible by 360 ° from the division of the circle, assigning exactly 700 stades per geographical degree. Depending on the stadium module used (probably the Egyptian stadium of ≈ 157.5 m), the calculation yields a circumference of about 39 690 km, a value astonishingly close to modern satellite measurement (≈ 40 075 km). •","locus":"1.6.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p361-1478","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":361,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=361","forma":"dospuntos","lemma":"Euri venti tenent partes","lemmaFolded":"euri uenti tenent partes","glosa":"The text links the physics of local microbreezes with the major currents of the wind rose. If the dawn breeze survives the warming of the first hours of the day, it stabilizes and assimilates into the Eurus sector (southeast/east wind). • euros... aurion (Popular Etymologies): Vitruvius falls into a very common feature of ancient technical literature: popular etymology or pseudoetymology. He attempts to link the Latin noun aura (breeze, gentle wind) with the Greek words εὖρος (the Euro wind) and αὔριον (morning / the following day). Although philologically erroneous (the Indo-European linguist","locus":"1.6.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p361-2223","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":361,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=361","forma":"dospuntos","lemma":"Sunt autem nonnulli qui negant Eratosthenem","lemmaFolded":"sunt autem nonnulli qui negant eratosthenem","glosa":"Vitruvius acknowledges the existence of a lively scientific controversy in his own time (the 349","locus":"1.6.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p362-437","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":362,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=362","forma":"dospuntos","lemma":"Non potest nostra scriptura non veras habere terminationes","lemmaFolded":"non potest nostra scriptura non ueras habere terminationes","glosa":"The pride of the pragmatic architect and engineer. Vitruvius brilliantly settles the astronomers' theoretical dispute: he affirms that, regardless of the actual kilometers or paces that the Earth's circumference measures (sive est certa sive non vera), the urban design method he has set forth in this chapter remains mathematically and geometrically infallible. By basing it on the internal division of a 360 ° circle drawn using the shadows of the local gnomon itself, the terminations (the 45 ° angular limits) of each street) they isolate citizens from the winds with the same effectiveness, rega","locus":"1.6.11","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p364-2018","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":364,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=364","forma":"dospuntos","lemma":"schemata","lemmaFolded":"schemata","glosa":"This passage is a fundamental testimony for the history of the book in antiquity. It confirms that Vitruvius's original treatise contained illustrations and complex geometric diagrams (schemata) drawn at the end of the papyrus scroll (volume). Unfortunately, these original drawings were lost in successive medieval manuscript transcriptions, leaving only the detailed textual instructions that allowed Renaissance architects (such as Fra Giocondo or Palladio) to reconstruct the graphic layouts. 352","locus":"6.praef.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[{"siglum":"Giocondo","nombre":"Giocondo 1511","tipo":"impresa-antigua"}],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p365-49","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":365,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=365","forma":"dospuntos","lemma":"aversis directionibus","lemmaFolded":"auersis directionibus","glosa":"The first diagram corresponded to the compass rose itself; the second functioned as an urban pilot plan that graphically demonstrated the principle of the oblique orientation of the blocks of houses with respect to the lines of atmospheric pressure. • Geometrical nomenclature in I.6.12. The letters A–F serve solely to identify points in the graphic construction described by Vitruvius. A is the center; B and C are the ends of two equal shadows; D is the intersection of arcs drawn from B and C; E and F are the ends of the meridian line. The note does not project the cardo maximus, the groma or m","locus":"1.6.12","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p368-1468","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":368,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=368","forma":"dospuntos","lemma":"reliquae partes dividendae sunt","lemmaFolded":"reliquae partes diuidendae sunt","glosa":"The remaining lateral arcs are subdivided with","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p368-1841","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":368,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=368","forma":"dospuntos","lemma":"inter ventorum regiones","lemmaFolded":"inter uentorum regiones","glosa":"This is the critical point of Vitruvius' bioclimatic urban design. The letters G, H, N, O, K, I, L, M do not represent the directions from which the winds blow, but the vertices (angles) of the octagon that serve as a boundary between two winds. • Dirigantur angiportorum divisiones. The conclusion connects the diagram with the orientation of the lanes. Rose and Krohn retain gnomon ponatur in the transmitted final phrase; its exact practical interpretation has been disputed, and it is not emended here to linea ponatur. 356","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p372-158","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":372,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=372","forma":"dospuntos","lemma":"haruspicibus disciplinarum scripturis","lemmaFolded":"haruspicibus disciplinarum scripturis","glosa":"Refers to the Etruscan Disciplina, the set of ritual and sacred books (such as the Libri Rituales and Acherontici) that regulated the founding of cities (ritus etruscus) and which the Romans adopted as a pillar of their sacred urbanism. Academic translation 1.7.1 Once the alleyways have been divided and the main avenues established, the allocation of building plots (areae) intended for the convenience and common use of the citizenry must proceed: the sacred temples, the forum, and the remaining public spaces. If the walls are situated by the sea, the plot for the forum should be chosen in the ","locus":"1.7.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p373-456","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":373,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=373","forma":"dospuntos","lemma":"proxime portum","lemmaFolded":"proxime portum","glosa":"Vitruvius applies a functional and typological criterion for the distribution of space (areae). The forum (forum) is the economic, legal, and political center. In a maritime colony, its position must correspond to the logistics of overseas trade (proxime portum), connecting the port with the road axis. In continental cities (mediterranea), the geometry of the military model is applied: the forum occupies the intersection of the cardo and the decumanus, in the geographical heart of the settlement (ino oppido medio). •","locus":"1.7.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p373-995","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":373,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=373","forma":"dospuntos","lemma":"Iovi et Iunoni et Minervae in excelsissimo loco","lemmaFolded":"ioui et iunoni et mineruae in excelsissimo loco","glosa":"This is the urbanistic translation of the model of the Capitoline Triad of Rome. The main temple, dedicated to the state cult, must preside over the city from the acropolis or the highest topographical point (excelsissimus locus). This position not only corresponds to a theological hierarchy, but also to a defensive-visual function: the gods act as sentinels guarding the curtain of the walls (moenium maxima pars conspiciatur). • Theological -","locus":"1.7.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p373-2094","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":373,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=373","forma":"dospuntos","lemma":"extra murum","lemmaFolded":"extra murum","glosa":"Vitruvius justifies zoning restrictions through Etruscan tradition, the legal and religious framework that conditioned Roman urban planning. The haruspices segregated three specific 361","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.5.6","1.7.1","10.16.10"],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p375-1467","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":375,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=375","forma":"corchete","lemma":"deinde","lemmaFolded":"deinde","glosa":"These adverbs articulate the program: materials are treated first in Book II, followed by dimensions and orders in Books III and IV. The Spanish edition and Krohn mark <deinde> as an editorial supplement. The reading imum is not attributed to a particular manuscript without documentary support. Notes (Explanation of Vitruvius's Text) Marcus Vitruvius Pollio, De architectura 1.7.2. For the text and its program of materials, temple building and symmetria, compare Rose (1899), 30, and Krohn (1912), 26. The passage itself does not identify particular agrarian mysteries as the reason for the sanctu","locus":"1.7.2","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p376-486","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":376,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=376","forma":"dospuntos","lemma":"quibus sint virtutibus","lemmaFolded":"quibus sint uirtutibus","glosa":"Justification of the plan of the work. Before addressing the aesthetics of the architectural orders, Vitruvius adopts a strictly constructive and engineering approach. He maintains that it is useless to design ideal beauty if the architect is ignorant of the physics, resistance, and behavior of the raw materials. Book II will therefore become a treatise on the science of materials (analysis of sand, lime, stone, pozzolanic cement, and wood). • commensus...","locus":"1.7.2","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p376-971","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":376,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=376","forma":"dospuntos","lemma":"et genera singula symmetriarum","lemmaFolded":"et genera singula symmetriarum","glosa":"Introduction to the architectural theory of the following books. The term commensus translates the Greek concept of proportional symmetry (the modular metric correspondence between individual elements and the whole of the work). Vitruvius anticipates the structure of Books III and IV, dedicated entirely to the typology of religious temples and the codification of the classical orders (Doric, Ionic, and Corinthian), thereby closing the general introductory framework of the discipline. 1.7.2 Vitruvius concludes the arrangement of sacred sites by placing the sanctuary of Ceres outside the city an","locus":"1.7.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p379-954","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":379,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=379","forma":"dospuntos","lemma":"Dinocrates","lemmaFolded":"dinocrates","glosa":"Name of the celebrated Hellenistic architect and urban planner of the late 4th century BC, the architect of Alexandria's urban plan. In other ancient sources (such as Plutarch or Strabo) his name appears spelled with phonetic variants such as Deinocrates, Stasicrates, or Cheiromocrates. — 2.","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["2.praef.1","2.praef.2","2.praef.3","2.praef.4"],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p379-1259","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":379,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=379","forma":"dospuntos","lemma":"purpuratos","lemmaFolded":"purpuratos","glosa":"Technical term from the Macedonian court and the Hellenistic kingdoms (philoi or diadochos) that designated the high dignitaries, ministers, and generals of the king's utmost confidence, who possessed the privilege of wearing robes dyed royal purple. The popular medieval translation confused the adjective with \"purple-colored letters.\" — 3.","locus":"2.praef.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p379-1614","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":379,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=379","forma":"dospuntos","lemma":"ab se","lemmaFolded":"ab se","glosa":"Philological emendation of the main manuscript tradition. The expression indicates that Dinocrates, seeing the mediation of the courtiers thwarted, decided to rely on his own means and initiative, resorting to his own person as his only shield or \"protection \" (praesidium). 132 Dinocrates (Δεινοκράτης; transmitted forms Dinocrates and Deinochares) was a Greek architect contemporary with Alexander the Great. Vitruvius devotes the preface to Book II (2.pref.1–4) to him, recounting how he presented himself to the king and proposed carving Mount Athos into a colossal statue, with a city in its lef","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["2.praef.1","7.4.2","8.3.9"],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p380-1720","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":380,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=380","forma":"dospuntos","lemma":"cum Alexander rerum potiretur","lemmaFolded":"cum alexander rerum potiretur","glosa":"Historical and political setting. The expression rerum potiri (to exercise absolute power) places the action at the height of Alexander the Great's campaigns in the East (c. 332–331 BCE). Vitruvius uses this prologue not only as an entertaining element, but as a metaphor for patronage and the relationship between absolute political power and the design of state architecture. • primos ordines et purpuratos /","locus":"2.praef.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p380-2162","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":380,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=380","forma":"dospuntos","lemma":"ludi","lemmaFolded":"ludi","glosa":"An indirect Vitruvian critique of court bureaucracy. The text describes the subtle mechanisms of exclusion at the Macedonian court, where ordinary diplomatic channels (letters of recommendation from the purpurati) often stalled in empty promises. Sensing 368","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["2.praef.1","7.praef.5"],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p381-173","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":381,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=381","forma":"dospuntos","lemma":"oleo corpus perunxit","lemmaFolded":"oleo corpus perunxit","glosa":"Vitruvius highlights the athletic physique of the Macedonian architect. By anointing himself with oil (oleo perunxit), Dinocrates adopts the aesthetic and heroic practices of the athletes of the Greek gymnasiums, highlighting his musculature under the sunlight to impress the audience and Alexander himself, who was a fervent admirer of classical physical beauty. • populea fronde / pelle leonina /","locus":"2.praef.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p381-594","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":381,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=381","forma":"dospuntos","lemma":"clavam tenens","lemmaFolded":"clauam tenens","glosa":"Analysis of the iconographic staging (Theatrical Performance). Dinocrates does not disguise himself arbitrarily; he executes a careful visual assimilation with Hercules (Heracles), the quintessential civilizing hero. The elements are unequivocal sacred attributes: the Nemean lion skin (pelle leonina) used as a cloak, the club (clava), and the crown of white poplar leaves (populea frons), a tree consecrated to Hercules after his descent into the Underworld. •","locus":"2.praef.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p381-1072","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":381,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=381","forma":"dospuntos","lemma":"Contra tribunal regis ius dicentis","lemmaFolded":"contra tribunal regis ius dicentis","glosa":"The climax of political audacity. Dinocrates interrupts the monarch's most sacred and solemn public act: the administration of justice (ius dicere). By bursting into the forum or military camp with the appearance of a living mythological hero, he unsettles the royal security and inevitably forces Alexander's direct attention, breaking through the filter of secretaries and generals. II.Pr.1 Vitruvius opens his second book with the famous image of Dinocrates of Macedon, an architect who, faced with the indolence and delaying tactics of the royal courtiers (purpurati) in presenting him to Alexand","locus":"2.praef.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p381-2290","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":381,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=381","forma":"dospuntos","lemma":"At ille","lemmaFolded":"at ille","glosa":"«Dinocrates», inquit, «architectus Macedo, qui ad te cogitationes et formas adfero dignas tuae 369","locus":"2.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p382-794","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":382,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=382","forma":"dospuntos","lemma":"Athon montem","lemmaFolded":"athon montem","glosa":"Greek accusative of the toponym Athos (the peninsula and calcareous mountain area located in Chalkidiki, north of Greece). The manuscript tradition maintains the original Hellenistic declension adopted by Vitruvius. Academic translation II.Pr.2 When that striking novelty diverted the attention of the crowd, Alexander fixed his eyes on him. Filled with admiration, he ordered that a path be cleared for him to approach and questioned him about his identity. He replied: “I am Dinocrates, a Macedonian architect, and I have come to present to you ideas and graphic designs (forms) worthy of your subl","locus":"2.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p383-171","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":383,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=383","forma":"dospuntos","lemma":"Novitas populum cum avertisset","lemmaFolded":"nouitas populum cum auertisset","glosa":"Dinocrates's astute performance has an immediate effect. The term novitas (the eccentricity or strangeness of the spectacle) breaks the monotony of the royal court. In Greco-Roman culture, attracting the attention of the crowd (populus) was the indispensable first step to capture the interest of the monarch, who operated under the gaze of the public. •","locus":"2.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p383-558","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":383,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=383","forma":"dospuntos","lemma":"Cogitationes et formas","lemmaFolded":"cogitationes et formas","glosa":"Vitruvius employs a key conceptual binomial in his own architectural theory. Cogitationes represent the theoretical ideas or mental conception of the design, while forms refer to the models, plans, or tangible perspective representations that the architect brought with him to visually persuade the king. •","locus":"2.praef.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p383-889","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":383,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=383","forma":"dospuntos","lemma":"Athon montem in statuae virilis figuram","lemmaFolded":"athon montem in statuae uirilis figuram","glosa":"The Mount Athos project constitutes the first major documented example of anthropomorphic architecture on a territorial scale, or land art, in antiquity. Dinocrates proposed sculpting a mountain over 2000 meters high to mold the figure of Alexander himself (implicitly assimilated to Hercules, reinforcing the disguise with which he presented himself). • manu laeva moenia...","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p383-1306","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":383,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=383","forma":"dospuntos","lemma":"dextra pateram","lemmaFolded":"dextra pateram","glosa":"The iconographic distribution of the macrostatue follows the conventions of Greek divine and heroic statuary: ◦ Left hand (The city): Holds the walls of a great city (civitatis amplissimae moenia). This image symbolizes the sovereign as ecumenical founder, protector and physical container of civilization over untamed nature. ◦ Right hand (The patera): Holds a ceremonial bowl or libation dish (patera). The technical function of this piece is to act as a gigantic dam or collection vessel that unifies the mountain's hydrographic basins (omnium fluminum... aquam). By channeling the water and artis","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"1.4.11","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p385-1788","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":385,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=385","forma":"dospuntos","lemma":"frumentaria ratione","lemmaFolded":"frumentaria ratione","glosa":"A technical expression of Roman administration and economy (linked to the annona and grain supply). Vitruvius projects this Roman concept onto the logistical mindset of Alexander the Great to assess the viability of the new polis. — 2.","locus":"2.praef.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p385-2045","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":385,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=385","forma":"dospuntos","lemma":"transmarinis subvectionibus","lemmaFolded":"transmarinis subuectionibus","glosa":"A term that defines heavy logistical transport by sea. The popular and imprecise translation of the medieval period often rendered it anachronistically as \"transoceanic 134Frumentaria ratio concerns the capacity to supply the population with grain. The comparison with an infant deprived of milk turns territorial food supply into a criterion for the viability of a city. 373","locus":"2.praef.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p386-1772","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":386,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=386","forma":"dospuntos","lemma":"frumentaria ratione","lemmaFolded":"frumentaria ratione","glosa":"This passage introduces the fundamental concept of the hinterland or surrounding agricultural territory. Alexander the Great demonstrates that urbanism is not a purely aesthetic discipline, but a science of survival. A city cannot exist in a geographical vacuum; it requires an immediate agricultural territory capable of generating surplus grain to feed the non-producing urban population (artisans, soldiers, bureaucrats). • transmarinis subvectionibus /","locus":"2.praef.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p386-2250","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":386,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=386","forma":"dospuntos","lemma":"locum inprobandum","lemmaFolded":"locum inprobandum","glosa":"The danger of external dependence. Relying exclusively on maritime supplies 374","locus":"2.praef.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p387-889","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":387,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=387","forma":"dospuntos","lemma":"teque volo esse mecum","lemmaFolded":"teque uolo esse mecum","glosa":"The lucidity of Alexander's patronage. The king demonstrates the ability to separate the architect's technical talent from the geographical infeasibility of his initial project. By retaining Dinocrates in his service (quod tua opera sum usurus), Alexander secures for his court a brilliant designer with large-scale thinking, to whom he will later entrust a task where formal genius and ideal geographical conditions will coincide: the founding of Alexandria in Egypt. II.Pr.3 The outcome of the meeting between the monarch and the architect offers a lesson in economic geography and territorial prag","locus":"2.praef.3","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p388-1075","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":388,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=388","forma":"dospuntos","lemma":"Alexandriam constituere","lemmaFolded":"alexandriam constituere","glosa":"Refers to the founding of Alexandria in the Nile Delta (c. 331 BCE). Historiography confirms that Dinocrates of Macedon acted as the director of the urban layout and chief engineer (architectus) of the new city, applying a rigorous orthogonal or Hippodamian plan. — 2.","locus":"2.praef.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p388-1369","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":388,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=388","forma":"dospuntos","lemma":"imperator","lemmaFolded":"imperator","glosa":"Political vocative addressed directly to Caesar Augustus. Vitruvius uses this military and civil title to appeal directly to the axis of imperial power in Rome, establishing an implicit parallel between the Alexander - Dinocrates and Augustus-Vitruvius relationship. — 3.","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.praef.1","10.praef.4","2.9.15","2.praef.4","3.praef.4","4.praef.1","5.praef.1"],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p388-1652","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":388,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=388","forma":"dospuntos","lemma":"praesidiis","lemmaFolded":"praesidiis","glosa":"Military metaphor. Vitruvius defines physical attributes (beauty, youth, strength) as bodily \"defenses\" or \"protections\" that open doors at court. Finding himself deprived of them by the passage of time, he transfers the concept of praesidium to the realm of intellectual and scientific production. Academic translation II.Pr.4 From that meeting onward, Dinocrates never left the monarch's side and accompanied him on his expedition to Egypt. There, when Alexander observed a port protected by nature itself, a commercial center (emporium) with unbeatable conditions, cultivated plains that extended ","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["2.praef.4","6.praef.2"],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p389-1064","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":389,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=389","forma":"dospuntos","lemma":"emporium egregium","lemmaFolded":"emporium egregium","glosa":"Vitruvius summarizes the geostrategic reasons that made Alexandria the metropolis of the eastern Mediterranean. Unlike the unfeasible project of Mount Athos (analyzed in II.Pr.3), the Egyptian site met the optimal conditions of urban science: natural naval protection against the island of Pharos, commercial connectivity (emporium) and an inexhaustible agricultural basin fed by the silt of the Nile. • Fields... grain fields /","locus":"2.praef.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p389-1960","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":389,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=389","forma":"dospuntos","lemma":"a facie dignitateque corporis","lemmaFolded":"a facie dignitateque corporis","glosa":"Vitruvius closes the Hellenistic anecdote by insisting that the trigger for Dinocrates' success was not initially his technical portfolio, but his spectacular physical stature and his mastery of political theatricality. This observation serves as a springboard to introduce his personal manifesto. 377","locus":"2.praef.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p390-90","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":390,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=390","forma":"dospuntos","lemma":"valetudo detraxit vires","lemmaFolded":"ualetudo detraxit uires","glosa":"The Autobiographical Turn and the Rhetoric of Physical Decline. Vitruvius presents himself to Augustus as the exact opposite of Dinocrates: an old man (aetas), marked by illness (valetudo) and devoid of visual appeal or athletic prowess. This confession does not seek compassion, but rather operates under a classical literary convention: the devaluation of the body to extol the imperishable value of the intellect. •","locus":"2.praef.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p390-534","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":390,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=390","forma":"dospuntos","lemma":"Per auxilia scientiae scriptaque","lemmaFolded":"per auxilia scientiae scriptaque","glosa":"The thesis of Vitruvius's treatise. The author proposes to Emperor Augustus a new model of patronage based not on the immediate visual appeal of megalomaniacal projects, but on the solidity of scientific knowledge and the written codification of the laws of architecture. His ten books are, therefore, his own \"lion's skin\" and his \"club\": the intellectual instruments with which he aspires to earn immortality and the commendation (commendatio) of the sovereign of Rome. II.Pr.4 The prologue concludes by linking Dinocrates' definitive success with the founding of Alexandria, a site that, unlike Mo","locus":"2.praef.4","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p393-1793","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":393,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=393","forma":"dospuntos","lemma":"densae crebritatibus","lemmaFolded":"densae crebritatibus","glosa":"A typically Vitruvian -style phrase describing the high density, thickness, and physical proximity of tree masses in primeval forests. This compact arrangement of the forests is the indispensable mechanical condition for the natural friction generated by the wind to produce the outbreak of fire. — 2.","locus":"2.1.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p393-2117","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":393,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=393","forma":"dospuntos","lemma":"hominum congressu","lemmaFolded":"hominum congressu","glosa":"A technical term from ancient 135 The origin of fire and language belongs to an ancient genealogy of civilisation. Parallels with Lucretius or other intellectual traditions are comparative; Vitruvius does not declare any precise doctrinal dependence here. 381","locus":"2.1.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p394-277","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":394,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=394","forma":"dospuntos","lemma":"sermones","lemmaFolded":"sermones","glosa":"A concept that in this context does not define mere solemn speeches, but rather articulated language, interactive conversation, and the social communicative faculty that crystallizes after the fixation of arbitrary words. Notes (Explanation of Vitruvius's Text) 4. Marcus Vitruvius Pollio, De architectura 2.1.1. For the study of ancient theories on anthropogenesis and the development of language, see the critical edition of Fritz Krohn, Vitruvii De architectura libri decem (","locus":"2.1.1","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p394-905","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":394,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=394","forma":"dospuntos","lemma":"veteri more ut ferae","lemmaFolded":"ueteri more ut ferae","glosa":"Vitruvius adopts a strictly materialist and historical perspective on human evolution, radically opposed to Hesiod's providentialist theological myth of the \"Golden Age. \" The first humans are described as being in a state of wild animality, nomadic, scattered, and lacking the basic tools of civilization. Here, the author aligns himself with the philosophical tradition of Democritus, Epicurus, and, fundamentally, with the doctrine expounded by the Roman poet Lucretius in Book V of his work De rerum natura. • demystification of fire. In contrast to the Greek myth of Prometheus (who steals fire ","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p394-1845","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":394,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=394","forma":"dospuntos","lemma":"utilitates","lemmaFolded":"utilitates","glosa":"Fire acts as the ultimate social catalyst. Upon discovering the physical advantage of heat (commoditatem ad ignis teporem), humans overcome their initial fear and learn to domesticate the element by gathering firewood (ligna adicientes). Maintaining the hearth requires temporary sedentary behavior and cooperation, forcing isolated individuals to gather in a common place (hominum congressus). 382","locus":"2.1.1","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p395-62","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":395,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=395","forma":"dospuntos","lemma":"sermones procreaverunt","lemmaFolded":"sermones procreauerunt","glosa":"Analysis of the Cratilian-Epicurean Theory of Language. Vitruvius explains how the birth of civil society is inseparable from the birth of language. Linguistic genesis consists of three well-defined phases: 1.","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p396-1470","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":396,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=396","forma":"dospuntos","lemma":"concilium et convictus","lemmaFolded":"concilium et conuictus","glosa":"A literal translation of the tradition that read convictus as a participle (\"they were convinced\"). This is a substantive legal and sociological triad of Vitruvius (conventus, concilium, convictus): the physical assembly, common deliberation, and cohabitation or shared life under the same roof. — 2.","locus":"2.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p396-1795","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":396,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=396","forma":"dospuntos","lemma":"non proni sed erecti","lemmaFolded":"non proni sed erecti","glosa":"An expression of philosophical and histological origin that describes bipedalism. Vitruvius treats the upright posture not only as a physical trait, but as an ontological dignity bestowed by nature (naturae praemium). — 3.","locus":"2.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p396-2040","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":396,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=396","forma":"dospuntos","lemma":"manibus et articulis","lemmaFolded":"manibus et articulis","glosa":"Manual dexterity and digital articulation. Vitruvius brilliantly identifies bipedalism and the freeing of the hands as the two biological and engineering preconditions indispensable for the birth of technology and toolmaking. 136 Upright posture and manual skill form part of the ancient anthropology through which Vitruvius explains the origins of civic life (2.1.2). 384","locus":"2.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p397-1499","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":397,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=397","forma":"dospuntos","lemma":"non proni sed erecti","lemmaFolded":"non proni sed erecti","glosa":"The anatomical foundation of culture. Vitruvius aligns himself with the Stoic and Ciceronian tradition (cf. Cicero, De natura deorum II.150) in arguing that the erect posture has a dual function: a cognitive/spiritual one (to gaze upon the cosmos and the stars, elevating thought) and a pragmatic /mechanical one (to free the upper limbs). Animals, being proni (looking towards the ground), are determined by their immediate biological needs; human beings, being erectus, possess the visual and physical distance necessary to design their environment. • manibus et articulis...","locus":"2.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p398-610","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":398,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=398","forma":"dospuntos","lemma":"adicientes suis cogitationibus","lemmaFolded":"adicientes suis cogitationibus","glosa":"The engine of technical progress is social emulation and cognitive development. Architecture evolves thanks to two interconnected factors: 1.","locus":"2.1.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p403-2086","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":403,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=403","forma":"dospuntos","lemma":"metas","lemmaFolded":"metas","glosa":"The term refers to the conical or pyramidal shape, similar to a circus goal, which allows for an optimal distribution of the earth load on the wooden structure. 391","locus":"2.1.5","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p404-51","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":404,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=404","forma":"dospuntos","lemma":"ulva palustri","lemmaFolded":"ulua palustri","glosa":"Refers to an aquatic plant (marsh rushes or grasses) traditionally used as a roofing material due to its impermeability and lightness. • Massiliae...","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["2.1.5","5.12.5"],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p404-216","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":404,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=404","forma":"dospuntos","lemma":"subacta cum paleis terra","lemmaFolded":"subacta cum paleis terra","glosa":"Vitruvius cites Marseille as a case where the technique of rammed earth with straw (adobe or rudimentary rammed earth) is used as an alternative to fired clay tiles. •","locus":"2.1.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p404-410","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":404,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=404","forma":"dospuntos","lemma":"Romuli casa","lemmaFolded":"romuli casa","glosa":"The hut of Romulus (casa Romuli) was a sacred site in Rome deliberately preserved in its primitive appearance — straw and wood — to commemorate the austere foundation of the city in contrast to the opulence of the imperial era.","locus":"2.1.5","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p405-1089","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":405,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=405","forma":"dospuntos","lemma":"tritiores manus","lemmaFolded":"tritiores manus","glosa":"The term tritiores (from terere, to rub or wear down) refers to the constant practice that softens or refines movements. It refers to the transition from brute physical effort to refined manual technique. •","locus":"2.1.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p405-1313","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":405,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=405","forma":"dospuntos","lemma":"studiosiores fabros","lemmaFolded":"studiosiores fabros","glosa":"Vitruvius marks the birth of the specialized craft. The architect or builder is no longer just any individual, but one who, through study and practice (studiosiores), elevates his activity to the level of a recognized profession. •","locus":"2.1.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p405-1566","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":405,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=405","forma":"dospuntos","lemma":"cogitationibus et consiliis","lemmaFolded":"cogitationibus et consiliis","glosa":"Vitruvius establishes here a hierarchical distinction between animal nature (endowed with senses) and human nature (endowed with reflective reason and strategic planning). •","locus":"2.1.6","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p405-1769","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":405,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=405","forma":"dospuntos","lemma":"mansuetam humanitatem","lemmaFolded":"mansuetam humanitatem","glosa":"This term defines the final stage of civilization: humanitas as a state of gentleness (mansueta) that arises from social life, the exchange of knowledge and the creation of a built environment. Bibliographic references: • Marcus Vitruvius Pollio, De architectura 2.1.6. • Fritz Krohn, Vitruvii De architectura libri decem (","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p407-209","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":407,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=407","forma":"dospuntos","lemma":"prospicientes maioribus cogitationibus","lemmaFolded":"prospicientes maioribus cogitationibus","glosa":"The transition from the rural to the urban requires a new scale of thought: the architect no longer improvises, but projects (prospicientes) with a long-term goal. •","locus":"2.1.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p407-683","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":407,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=407","forma":"dospuntos","lemma":"ad certas symmetriarum rationes","lemmaFolded":"ad certas symmetriarum rationes","glosa":"This is the core of Vitruvian philosophy: the transition from empirical and uncertain trial and error to a normative system (symmetria). Architecture reaches its maturity when it is codified in mathematical rules and exact proportions. •","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p407-954","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":407,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=407","forma":"dospuntos","lemma":"voluptatibus elegantiam vitae","lemmaFolded":"uoluptatibus elegantiam uitae","glosa":"Vitruvius concludes that the ultimate goal of construction technique is human well-being (voluptas), elevating the mere need for shelter to the category of elegance and vital refinement. •","locus":"2.1.7","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p408-2098","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":408,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=408","forma":"dospuntos","lemma":"Reddam rationem","lemmaFolded":"reddam rationem","glosa":"Vitruvius uses legal and rhetorical language when apologizing for his structure: he is \" giving an account\" to the reader for his editorial decision. •","locus":"2.1.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p408-2267","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":408,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=408","forma":"dospuntos","lemma":"Corpus architecturae","lemmaFolded":"corpus architecturae","glosa":"He defines his work not as a collection of notes, but as a \"body\" or organic and complete system. 396","locus":"2.1.8","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p409-37","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":409,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=409","forma":"dospuntos","lemma":"Eruditionibus et disciplinis","lemmaFolded":"eruditionibus et disciplinis","glosa":"This refers to the catalog of knowledge (mathematics, music, geometry, etc.) that Vitruvius required in Book I for the comprehensive training of the architect. •","locus":"2.1.8","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p411-539","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":411,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=411","forma":"dospuntos","lemma":"Constitutio","lemmaFolded":"constitutio","glosa":"In this context, it refers to the logical and organizational structure of the treatise. • Principiorum coetu. Vitruvius here uses the vocabulary of the physical principles that he immediately develops by summarizing several Greek doctrines. Coetus and congressus denote the coming together or combination of those principles. The passage should not be reduced to a single atomist doctrine, since the chapter juxtaposes explanations from Thales, Heraclitus, Democritus/Epicurus and the Pythagorean tradition. •","locus":"2.1.9","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p411-1062","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":411,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=411","forma":"dospuntos","lemma":"Praeceptis physicorum","lemmaFolded":"praeceptis physicorum","glosa":"Vitruvius demands for architecture the scientific rigor of ancient physics. It is not enough to know the use of materials, but it is essential to demonstrate their underlying causes through \"subtle reasoning\" (subtilibus rationibus). •","locus":"2.1.9","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p414-484","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":414,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=414","forma":"dospuntos","lemma":"Principium","lemmaFolded":"principium","glosa":"Vitruvius identifies the pre-Socratic concept of arche (fundamental principle) as the basis on which the physics of materials is built. •","locus":"2.2.1","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p415-925","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":415,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=415","forma":"dospuntos","lemma":"Congruentibus","lemmaFolded":"congruentibus","glosa":"Vitruvius refers here to the combination or harmony of the elements (atoms or physical principles) mentioned in the previous paragraph, the basis of the material constitution of the universe. •","locus":"2.2.2","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p415-1134","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":415,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=415","forma":"dospuntos","lemma":"Varietatibus et discriminibus","lemmaFolded":"uarietatibus et discriminibus","glosa":"The author emphasizes the importance of empirical classification; for the architect, it is not enough to know that the material exists, but he must understand its specific differences in order to assign to each material its appropriate technical function in the work. •","locus":"2.2.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p415-1435","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":415,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=415","forma":"dospuntos","lemma":"Aptas ad usum copias","lemmaFolded":"aptas ad usum copias","glosa":"The ultimate purpose of materials theory is the correct choice (aptas), thus avoiding improvisation and ensuring that the resources used are suitable to guarantee the stability and functionality of the building. References: • Krohn, F., ed. Vitruvii De architectura libri decem.","locus":"2.2.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p417-1813","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":417,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=417","forma":"corchete","lemma":"duci eos","lemmaFolded":"duci eos","glosa":"The adopted text uses the passive infinitive duci with lateres, “bricks”, as the subject of the dependent statement. A gerundive referring to lateres would be ducendi, not ducenda. • Suitable materials: Vitruvius advises against sandy soils (harenous) or calcareous soils with gravel (calculous), as they lack plastic cohesion. He proposes, instead, white clay soils (chalk) or ferruginous soils (rubric), which 405","locus":"2.3.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p418-161","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":418,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=418","forma":"corchete","lemma":"masculo sabulone","lemmaFolded":"masculo sabulone","glosa":"Firm, coarse sand in the adopted authorial explanation. The ancient qualitative description should not be replaced without evidence by an exact modern granulometric specification. Bibliographic references: In De architectura 2.3.2, Vitruvius details the seasonal and curing conditions necessary to guarantee the technical quality of the bricks. Latin text Ducendi autem sunt per vernum tempus et autumnale, ut uno tenore siccescant. Qui enim per solstitium parantur, ideo vitiosi fiunt, quod summum corium sol acriter cum praecoquit, efficit ut videatur aridum, interior autem sit non siccus. Et cum ","locus":"2.3.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p422-919","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":422,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=422","forma":"corchete","lemma":"materiem","lemmaFolded":"materiem","glosa":"The Spanish edition notes the alternative forms materiam and materiem, the latter being printed in its running text and in Krohn (1912, 35) and Rose (1899, 39). These are alternative accusative forms; no particular manuscript is assigned here.","locus":"2.4.1","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p422-1173","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":422,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=422","forma":"corchete","lemma":"fossiciae","lemmaFolded":"fossiciae","glosa":"The Spanish edition juxtaposes fossilis and fossicia with this lemma as variable forms. Krohn (1912, 35) and Rose (1899, 39) print fossiciae in the passage. The source note supplies no identifiable witness for the alternatives.","locus":"2.4.1","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p422-1412","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":422,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=422","forma":"corchete","lemma":"carbunculus","lemmaFolded":"carbunculus","glosa":"Krohn (1912, 35) and Rose (1899, 39) print carbunculus; their apparatuses report carbunculum under H and S. This is evidence reported by the printed apparatuses, not a fresh inspection of those manuscripts. The Spanish edition also mentions carboneus without identifying a witness; that form is retained as an unverified authorial report, not established as a manuscript reading.","locus":"2.4.1","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p422-1805","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":422,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=422","forma":"corchete","lemma":"confricata","lemmaFolded":"confricata","glosa":"The adopted word means “rubbed”, describing the test performed in the hand. The Spanish edition calls it the majority reading; that numerical claim about the manuscript tradition is not established by the source note.","locus":"2.4.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p422-2035","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":422,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=422","forma":"corchete","lemma":"stridorem","lemmaFolded":"stridorem","glosa":"The characteristic grating or crunching sound made by clean sand when rubbed. 141 Carbunculus/carbuncularis is a problematic ancient designation for a variety of sand; a modern geological identification not specified by the text is not imposed. 410","locus":"2.4.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p423-1738","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":423,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=423","forma":"corchete","lemma":"harenaria","lemmaFolded":"harenaria","glosa":"Sand pits or deposits. The Spanish edition also records harenariae and arenaria as variable forms, without identifying witnesses; the printed texts of Krohn (1912, 36) and Rose (1899, 39) read harenaria here.","locus":"2.4.2","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p423-1958","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":423,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=423","forma":"corchete","lemma":"excernenda","lemmaFolded":"excernenda","glosa":"Sand to be sifted or separated out. The Spanish edition also lists excerenda and eligenda without documentary identification; neither is adopted here as a verified manuscript reading.","locus":"2.4.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p423-2154","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":423,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=423","forma":"corchete","lemma":"paries patitur","lemmaFolded":"paries patitur","glosa":"The adopted singular wording means that the wall tolerates or permits loading. The Spanish edition also mentions parietes patiuntur as a reading of unspecified codices. The witnesses for that plural phrase are not identified in the source note, so it is not attributed to a manuscript here. 411","locus":"2.4.2","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p424-67","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":424,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=424","forma":"corchete","lemma":"concamerationes","lemmaFolded":"concamerationes","glosa":"The forms concern vaulted construction. Rose (1899, 39) prints concamarationes; Krohn (1912, 36) prints concamerationes. The Spanish edition favors concamerationes in its running text and notes the alternative spelling. This is a difference between identifiable printed texts, not a new manuscript collation. remittentes salsuginem] the Spanish edition’s lexical note records remittentem salsuginem as an alternative without identifying a witness. The actual printed difference is broader: Rose (1899, 39) has remittentes salsuginem corium dissolvunt, whereas Krohn (1912, 36) has remittente se salsu","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["2.4.2","2.4.3"],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[{"siglum":"Rose","nombre":"Rose 1899","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p426-1225","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":426,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=426","forma":"corchete","lemma":"fistuloso","lemmaFolded":"fistuloso","glosa":"Porous stone, with tube-like passages or cavities. in tectoriis] “In plasterwork” or “in coatings”. The Spanish edition also records in tectorio without identifying the witness; the singular and plural are not assigned to particular manuscripts here. infundantur] the Spanish edition’s lexical heading uses this plural form and explains the act of pouring or mixing. Its running text and Krohn (1912, 36) print the singular infundatur. The discrepancy between heading and running text is retained explicitly.","locus":"2.5.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p426-1745","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":426,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=426","forma":"corchete","lemma":"fluviatica aut marina","lemmaFolded":"fluuiatica aut marina","glosa":"The adopted wording coordinates the two provenances: river sand or sea sand. coiciantur /","locus":"2.5.1","grado":"verificado-por-lema-y-pagina","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p427-129","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":427,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=427","forma":"corchete","lemma":"testam tunsam et succretam","lemmaFolded":"testam tunsam et succretam","glosa":"Crushed and sifted tile or pottery. The semantic explanation is retained without turning the authorial Spanish edition’s description of the wording as “very stable” into an unsupported claim of manuscript unanimity. ex tertia parte] “By a third part”. The wording expresses a proportional addition, but does not by itself justify a single modern recipe unless the quantity to which the proportion refers is specified. Having explained the supplies of sand, I must also discuss lime, which should be burned from white stone or silex. Lime from dense, harder stone is useful in masonry; lime from porou","locus":"2.5.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p764-549","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":764,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=764","forma":"dospuntos","lemma":"quorum scriptorum hi sunt auctores","lemmaFolded":"quorum scriptorum hi sunt auctores","glosa":"Theophrastos, Timaeus, Posidonios, Hegesias, Herodotus, Aristides, Metrodorus, qui magna vigilantia et infinito studio locorum proprietates, regionum qualitates aquarum virtutes ab inclinatione caeli ita esse distributas scriptis dedicaverunt. Quorum secutus ingressus in hoc libro perscripsi quae satis esse putavi de aquae varietatibus, quo facilius ex his praescriptionibus eligant homines aquae fontes, quibus ad usum salientes possint ad civitates municipiaque perducere. [27] Of these things, however, there are some which I have observed for myself, the rest I have found written in Greek book","locus":"8.3.27","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p787-2208","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":787,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=787","forma":"corchete","lemma":"εὕρηκα","lemmaFolded":"ευρηκα","glosa":"Vitruvius transmits the exclamation in Greek in the account of Archimedes (9, preface 10–11 in this edition’s numbering). Krohn (1912) prints the Greek words. Their accents are normalized here; they are not presented as a modern conjecture replacing a Latin transliteration in the manuscripts. 775","locus":"9.praef.10","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[{"siglum":"Krohn","nombre":"Krohn 1912","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p805-2377","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":805,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=805","forma":"corchete","lemma":"τἀγγύθεν δ’ εὔκρατ’ ἔχει","lemmaFolded":"ταγγυθεν δ’ ευκρατ’ εχει","glosa":"A verse of Euripides (Phaethon, fr. 771 Nauck), supplied here in Greek by reference to the fragment’s parallel tradition. Editorial restitution is distinguished from the form transmitted in the Vitruvian witnesses. 793","locus":"9.1.13","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p810-172","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":810,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=810","forma":"dospuntos","lemma":"ita est professus","lemmaFolded":"ita est professus","glosa":"Pilam esse ex dimidia parte candentem, reliqua habere caeruleo colore. Cum autem cursum itineris sui peragens subierit sub orbem solis, tunc eam radiis et impetu caloris corripi convertique candentem propter eius proprietatem luminis ad lumen. Cum autem ea vocata ab solis orbi superiora spectent, tunc inferiorem partem eius, quod candens non sit, propter aeris similitudinem obscuram videri. Cum ad perpendiculum ea sit ad eius radios, totum lumen ad superiorem speciem retineri, et tunc eam vocari primam. The ball is half glowing, the rest having a blue color. But when, completing the course of ","locus":"9.2.1","grado":"verificado-por-lema","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p944-436","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":944,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=944","forma":"dospuntos","lemma":"Architectura","lemmaFolded":"architectura","glosa":"Les textes fondateurs de l’architecture. http://architectura.cesr.univ-tours.fr. Perseus Digital Library. Vitruvius, De architectura (Latin text). http://www.perseus.tufts.edu. Project Gutenberg. Morgan, Morris Hicky, trans. The Ten Books on Architecture (1914). https://www.gutenberg.org/ebooks/20239. Critical and reasoned survey of the principal editions and studies This survey complements the foregoing list by setting out, for the editions, translations and studies of greatest weight, the methodological contribution, the interpretive current and the impact of each on the reconstruction of th","locus":null,"grado":"lema-en-varios-loci","lociPosibles":["1.1.3","1.2.1","1.praef.1","2.1.8","4.praef.1","5.praef.1","7.praef.14"],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[{"siglum":"Morgan","nombre":"Morgan","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]},{"id":"V297-glo-p991-45","edition":"theory-en","version":"V297","language":"en","page":991,"pdf":"documents/kurilo-theory-en.pdf#page=991","forma":"dospuntos","lemma":"Apparatus fontium","lemmaFolded":"apparatus fontium","glosa":"Vitruvius’ Greek sources Vitruvius states in the preface to Book VII (7.praef.11-14) that his treatise is based on the works of the Greek architects and theorists who preceded him, most of whose works are now lost. This appendix lists, book by book, the principal Hellenic sources that scholars recognize as underlying Vitruvian doctrine, distinguishing those Vitruvius himself names from those inferred from the content. Unless otherwise indicated, the attributions follow Gros (Budé) and Rowland-Howe. Book I — Principles and training of the architect The doctrine of principles (ordinatio, disposi","locus":null,"grado":"sin-anclaje","lociPosibles":[],"seccion":"2.praef.2","autoridades":[{"siglum":"Bude","nombre":"Budé (Les Belles Lettres)","tipo":"edicion-critica"},{"siglum":"Gros","nombre":"Gros","tipo":"edicion-critica"}],"operaciones":[]}]}
